Markandeya Purana — Adhyaya 91, Shloka 18

Adhyaya 91 — The Gods’ Hymn to Kātyāyanī and the Goddess’ Prophecy of Future Manifestations

Sanskrit

किरीटिनि महावज्रे सहस्रनयनोज्ज्वले ।

वृत्रप्राणहरे चैन्द्रि नारायणी नमोऽस्तु ते ॥

Transliteration

kirīṭini mahāvajre sahasranayanojjvale / vṛtraprāṇahare caindri nārāyaṇi namo 'stu te

Translation

礼敬于汝，圣母那罗耶尼——戴冠者，执持大金刚杵；以千眼者（因陀罗）之光辉而灿然。噢，爱因陀利，断灭弗利陀罗之命息者。

Word by Word

• किरीटिनि: O crowned one
• किरीटिनि: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: किरीटिन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन; ‘किरीटवती’

• महावज्रे: O wielder/embodiment of the great thunderbolt
• महावज्रे: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + वज्र (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; समासः कर्मधारयः (महान् वज्रः)

• सहस्र-नयन-उज्ज्वले: O radiant one with a thousand eyes
• सहस्र-नयन-उज्ज्वले: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Adjective
• Root: सहस्र (प्रातिपदिक) + नयन (प्रातिपदिक) + उज्ज्वल (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; समासः बहुव्रीहिः (सहस्राणि नयनानि यस्याः सा)

• वृत्र-प्राण-हरे: O slayer who took Vṛtra’s life-breath
• वृत्र-प्राण-हरे: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Adjective
• Root: वृत्र (प्रातिपदिक) + प्राण (प्रातिपदिक) + हर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (वृत्रस्य प्राणान् हरति)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक-संबन्धक (conjunction)

• ऐन्द्रि: O Indrāṇī / O power of Indra
• ऐन्द्रि: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: ऐन्द्रि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; इन्द्रसम्बन्धिनी/इन्द्रशक्तिः

• नारायणी: O Nārāyaṇī
• नारायणी: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नारायणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• नमः: salutation
• नमः: Sambandha (सम्बन्ध/उपपद-सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (निपात/उद्गार); नमस्कारार्थक

• अस्तु: may (it) be
• अस्तु: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लोट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन

• ते: to you
• ते: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी-एकवचन (Dative) — नमः + चतुर्थी

Speakers

• Devī-stuti within Devi Mahatmyam

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "bhakti", "secondaryRasa": "vīra", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Primary Deities

• Nārāyaṇī (Devī)
• Aindrī/Indrāṇī
• Indra (implied)
• Vṛtra (referenced)

Shakti Aspects

• Aindrī (Indrāṇī)

Key Themes

• Shaktism
• Vedic myth integration
• Victory over obstruction
• Divine sovereignty

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The ‘vajra’ victory over Vṛtra becomes a moral image: obstacles to truth and order are to be confronted with clarity, courage, and rightful authority.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Carita—devotional recasting of Vedic heroic motifs inside Devī-theology.

What is the esoteric significance?

Vṛtra signifies constriction; the vajra signifies sudden liberating insight. Aindrī thus represents the power that shatters inner blockage and restores flow (ṛta).