Shloka 35
Adhyaya 72 — The Reconciliation Rite, Sarasvati Sacrifice, and the Birth of Uttama Manu (Auttama Manvantara Prelude)
Sanskrit
ततः स तस्यान्तनयो जज्ञे राज्ञो महात्मनः ।
पौर्णमास्यां यथा कान्तश्चन्द्रः संपूर्णमण्डलः ॥
Transliteration
tataḥ sa tasyāntanayo jajñe rājño mahātmanaḥ | paurṇamāsyāṃ yathā kāntaś candraḥ saṃpūrṇa-maṇḍalaḥ ||
Translation
随后，那位大心王得一子而生——宛如月圆之夜的皎洁满月，圆轮具足。
Word by Word
ततःthen
ततः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formकाल/अनुक्रम सूचक अव्यय (thereafter)
सःhe
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
तस्यof her
तस्य:
सम्बन्ध (Sambandha/Possessor)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग/पुंलिङ्ग संदर्भानुसार, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन (here: of her)
अन्तनयःa son (offspring)
अन्तनयः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootअन्त + नय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुषार्थे ‘अन्तः नयः’ = अन्तःपुरे जातः/गर्भजः (son)
जज्ञेwas born
जज्ञे:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद
राज्ञःof the king
राज्ञः:
सम्बन्ध (Sambandha/Possessor)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन
महात्मनःof the great-souled (king)
महात्मनः:
विशेषण (Viśeṣaṇa/Qualifier)
TypeAdjective
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन; कर्मधारय (महान् आत्मा यस्य) विशेषण
पौर्णमास्याम्on the full-moon day
पौर्णमास्याम्:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Time)
TypeNoun
Rootपौर्णमासी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन
यथाjust as
यथा:
उपमान (Upamāna/Comparison marker)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formउपमानवाचक अव्यय (comparative particle)
कान्तःlovely/bright
कान्तः:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootकान्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण
चन्द्रःthe moon
चन्द्रः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootचन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
संपूर्णमण्डलःwith a full orb
संपूर्णमण्डलः:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootसंपूर्ण + मण्डल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारय (संपूर्णं मण्डलं यस्य)
Speakers
Mārkaṇḍeya narrating
Primary Deities
Candra (Moon) (as simile)
Key ThemesAuspicious birthRoyal heirPoetic simile (full moon)
FAQs
Purāṇic narration links auspiciousness (paurṇamāsī) with the emergence of a dharma-bearing heir, implying that cosmic rhythms and moral destiny can coincide.
Vaṃśa/vaṃśānucarita: dynastic continuation via the birth of an heir who will become Manvantara-linked (Manu).
The full-moon image suggests completeness and sattva—an inner wholeness suited to lawgiving and epochal stewardship (Manu-function).