Markandeya Purana — Adhyaya 72, Shloka 24
Adhyaya 72 — The Reconciliation Rite, Sarasvati Sacrifice, and the Birth of Uttama Manu (Auttama Manvantara Prelude)
Sanskrit
मार्कण्डेय उवाच ततः स राजा तं विप्रमाहास्मिन् कीदृशी क्रिया ।
तन्मूकतापनॊदाय स च तं प्राह पार्थिवम् ॥
Transliteration
mārkaṇḍeya uvāca tataḥ sa rājā taṃ vipram āhāsmin kīdṛśī kriyā | tanmūkatāpanodāya sa ca taṃ prāha pārthivam ||
Translation
摩罗迦ṇḍeya说道：于是国王问那位婆罗门：“有何种仪轨可以除去这哑默？”那婆罗门便答复君王。
Word by Word
मार्कण्डेयःMarkandeya
मार्कण्डेयः:
कर्ता (Speaker/Subject)
TypeNoun
Rootमार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः (3rd), एकवचनम्
ततःthen
ततः:
सम्बन्ध (Temporal adverb)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्ययम्; ‘then/thereupon’
सःhe
सः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
राजाthe king
राजा:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
तम्him
तम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
विप्रम्the brahmin
विप्रम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
आहsaid
आह:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootअह्/ब्रू (धातु; आह इति लिट्-रूपम्)
Formलिट्-लकारः (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्
अस्मिन्in this (matter)
अस्मिन्:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्; ‘in this (matter)’
कीदृशीwhat kind of
कीदृशी:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootकीदृश (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्
क्रियाrite, action
क्रिया:
कर्ता/विषय (Topic/Subject complement)
TypeNoun
Rootक्रिया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
तत्that
तत्:
सम्बन्ध (compound member)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; समासपूर्वपदम्
मूकताmuteness
मूकता:
सम्बन्ध (compound member)
TypeNoun
Rootमूकता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, षष्ठी-एकवचनम् (Genitive) समासार्थे; समासपूर्वपदम्
अपनॊदायfor removing that muteness
अपनॊदाय:
प्रयोजन (Purpose)
TypeVerb
Rootअप + नुद् (धातु) + अपनॊद (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्तः (Infinitive), चतुर्थ्यर्थे—‘for removing’; समासः—तत्+मूकता+अपनॊद (षष्ठी-तत्पुरुष)
सःhe
सः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
चand
च:
सम्बन्ध (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)
तम्to him
तम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
प्राहsaid
प्राह:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootप्र + अह्/ब्रू (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्
पार्थिवम्the king
पार्थिवम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootपार्थिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘king’ (as epithet)
Speakers
Mārkaṇḍeya (narrator) reporting dialogue; king to Brahmin
Shakti Aspects
Sarasvatī (implied; explicit next verses)
Key ThemesSeeking Brahminical counselRitual solution to curseRestoration of speech
FAQs
Kingship is shown as cooperating with sacred expertise: the ruler seeks dharmic-ritual guidance rather than acting arbitrarily.
Narrative instruction allied to dharma/ritual practice; not a core pancalakṣaṇa category.
The turn to a vipra indicates that vāg (speech) is restored through śruti-informed means—mantra and iṣṭi—rather than merely social power.