Markandeya Purana — Adhyaya 14, Shloka 90

Adhyaya 14 — The Messenger of Yama Explains Karmic Retribution and the Causes of Naraka Torments

Sanskrit

श्राद्धसङ्गतिनो विप्राः समुत्पत्य परस्परम् ।

दुष्टा हि निःसृतं फेनं सर्वाङ्गेभ्यः पिबन्ति वै ॥

Transliteration

śrāddhasaṅgatino viprāḥ samutpatya parasparam /

duṣṭā hi niḥsṛtaṃ phenaṃ sarvāṅgebhyaḥ pibanti vai

Translation

那些为不正当利益而错误依附于施罗陀祭（śrāddha）的婆罗门彼此扑向争夺；因其败坏，竟真地饮下从全身诸肢渗出的泡沫。

Word by Word

• श्राद्धसङ्गतिनः: associated with śrāddha (funeral rite)
• श्राद्धसङ्गतिनः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: श्राद्ध-सङ्गतिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (विप्राः); समासः—श्राद्धे सङ्गतिः यस्य/येषां ते (श्राद्ध-सङ्गतिन्; उपपद-तत्पुरुष/निर्देश)

• विप्राः: Brahmins
• विप्राः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन

• समुत्पत्य: having risen up
• समुत्पत्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-उत्-पत् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund); धातुः पत्, उपसर्गाः सम्-उत्-; अर्थः—'having sprung up/risen'

• परस्परम्: mutually
• परस्परम्: Sambandha (सम्बन्ध/adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: परस्पर (प्रातिपदिक/अव्ययीभावप्राय)
• Form: अव्ययवत् प्रयोगः; क्रियाविशेषण (adverb) अर्थे—'mutually/each other'

• दुष्टाः: wicked
• दुष्टाः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दुष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (विप्राः)

• हि: indeed/for
• हि: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; हेत्वर्थ/निश्चयार्थ निपात (particle: 'indeed/for')

• निःसृतम्: flowed out; oozed out
• निःसृतम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निः-√सृ (धातु)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त/PPP); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (फेनम्)

• फेनम्: foam
• फेनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: फेन (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग (प्रयोगे नपुंसक), द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• सर्वाङ्गेभ्यः: from all limbs
• सर्वाङ्गेभ्यः: Apadana (अपादान)
• Type: Noun
• Root: सर्व-अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी विभक्ति (अपादान/Ablative), बहुवचन; समासः—सर्वाणि अङ्गानि (कर्मधारय)

• पिबन्ति: they drink
• पिबन्ति: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: पा (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान/Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन

• वै: indeed
• वै: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय; निश्चयार्थ/प्रसिद्ध्यर्थ निपात (emphatic particle)

Speakers

• Yamakiṅkara narrating punishments

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "bibhatsa", "secondaryRasa": "bhayanaka", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Primary Deities

• Yama

Key Themes

• Dharma
• Pitṛ-kriyā (Śrāddha)
• Ritual integrity
• Karmic retribution

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Rites for ancestors are not a marketplace for greed or deception. Misuse of sacred duties—especially by those expected to uphold dharma—invites severe consequences.

How does this fit the Pancalakṣaṇa (5 characteristics)?

Ancillary dharma-śikṣā (ethical instruction) within purāṇic narrative; not a direct instance of the five defining topics.

What is the esoteric significance?

‘Foam from the limbs’ suggests inner impurity externalized—pollution generated by corrupted intent. Mutual assault indicates how adharma turns community into self-consuming conflict.