Adhyaya 11: The Son’s Discourse on Embryogenesis, Birth, and the Wheel of Saṃsāra

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे पितापुत्रसंवादो नाम दशमोऽध्यायः । एकादशोऽध्यायः । पुत्र उवाच निषेकं मानवः स्त्रीणां बीजं प्राप्तं रजस्यथ । विमुक्तमात्रो नरकात् स्वर्गाद्वापि प्रपद्यते ॥

至此，第十章《父子对话》告终；第十一章开始。儿子说道：当男子之精在女子经期之时入于其身，则众生——或方自地狱解脱，或甚至自天界而来——便进入此一境况。

Verse 2

तेनाभिभूतं तत्स्थैर्यं याति बीजद्वयं पितः । कललत्वं बुद्बुदत्वं ततः पेशित्वमेव च ॥

父亲啊，被此过程所制，二种种子便得以定形：先成“迦罗罗”(kalala，胶凝之团)，继成“布陀布陀”(budbuda，如泡之形)，而后确然成“佩尸”(peśī，肉团)。

Verse 3

पेष्यां यथाणुबीजं स्यादङ्कुरस्तद्वदुच्यते । अङ्गानां च तथोत्पत्तिः पञ्चानामनुभागशः ॥

如同“佩尸”中的微细种子化为芽苗——人们如是说；同样，诸肢体的生成亦随之而起，分为五类，逐部分而成。

Verse 4

उपाङ्गान्यङ्गुली-नेत्र-नासास्य-श्रवणानि च । प्ररोहं यान्ति चाङ्गेभ्यस्तद्वत्तेभ्यो नखादिकम् ॥

诸附属部分——手指、眼、鼻、口与耳——由诸肢体生出；同样，由彼等又生出指甲等其余诸物。

Verse 5

त्वचि रोमाणि जायन्ते केशाश्चैव ततः परम् । समं समृद्धिमायाति तेनैवोद्भवकोषकम् ॥

于皮肤之上，先生身毛，继而亦生头发。由同一过程，“生起之鞘”均衡增长，直至圆满成熟。

Verse 6

नारिकेलफलं यद्वत् सकोषं वृद्धिमृच्छति । तद्वत् प्रयात्यसौ वृद्धिं सकोषोऽधोमुखः स्थितः ॥

正如椰子果实在坚壳包裹之中仍得生长，如是胎中之有情亦在诸层覆裹之内渐次增长，并以头向下而安住。

Verse 7

तले तु जानुपार्श्वाभ्यां करौ न्यस्य स वर्धते । अङ्गुष्ठो चोपरि न्यस्तौ जान्वोरग्रे तथाङ्गुली ॥

其双手置于足底，靠近两膝之侧而渐长；拇指在上，其余诸指亦在膝之前方。

Verse 8

जानुपृष्ठे तथा नेत्रे जानुमध्ये च नासिका । स्फिचौ पार्ष्णिद्वयस्थे च बाहुजङ्घे बहिः स्थिते ॥

双眼（如同）在两膝之后，鼻在两膝之间；髋部在双跟之处，而臂与胫则向外伸展而卧。

Verse 9

एवं वृद्धिं क्रमाद्याति जन्तुः स्त्रीगर्भसंस्थितः । अन्यसत्त्वोदरे जन्तोर्यथा रूपं तथा स्थितिः ॥

如是，安住于女子胎中的众生渐次获得增长。若在他类众生之胎中，其所处之状况则随其形相而定（即依其身类而有其位）。

Verse 10

काठिन्यमग्निना याति भुक्तपीतेन जीवति । पुण्यापुण्याश्रयमयी स्थितिर्जन्तोस्तथोदरे ॥

它由身中之火（体热）而得坚实，并以所食所饮而维生。是故，在胎中众生之境况系于福德与罪业。

Verse 11

नाडी चाप्यायनी नाम नाभ्यां तस्य निबध्यते । स्त्रीणां तथान्त्रसुषिरे सा निबद्धोपजायते ॥

有一条名为“Āpyāyanī”的脉道系于脐部；在女子身中亦如是，于肠腔之内同样系连而生。

Verse 12

क्रामन्ति भुक्तपीतानि स्त्रीणां गर्भोदरे यथा । तैराप्यायितदेहोऽसौ जन्तुर्वृद्धिमुपैति वै ॥

女子所食所饮流入子宫；凭此滋养，胎中众生之身得以维持，并确然增长。

Verse 13

स्मृतीस्तस्य प्रयान्त्यस्य बह्व्यः संसारभूमयः । ततो निर्वेदमायाति पीड्यमान इतस्ततः ॥

当其前行之时，诸多忆念涌现——关于轮回（saṃsāra）根基之忆；继而四面受逼恼，遂生离欲之心。

Verse 14

पुनर्नैवं करिष्यामि मुक्तमात्र इहोदरात् । तथा तथा यतिष्यामि गर्भं नाप्स्याम्यहं यथा ॥

“一旦我从此胎中得解脱，我决不再如此行事。我将以如是如是之法精进，使我不再复入胎中。”

Verse 15

इति चिन्तयते स्मृत्वा जन्मदुःखशतानि वै । यानि पूर्वानुभूतानि दैवभूतानि यानि वै ॥

如是思惟时，他确然忆起数百种生之苦——先前所经历者，以及由命运/天命所引生者。

Verse 16

ततः कालक्रमाज्जन्तुः परिवर्तत्यधोमुखः । नवमे दशमे वापि मासि सज्जायते यतः ॥

随后，随着时日推移，有身之众生便头向下转；因为自第九月——或第十月——起，他已具足出生之准备。

Verse 17

निष्क्रम्यमाणो वातेन प्राजापत्येन पीड्यते । निष्क्राम्यते च विलपन् हृदि दुःखनिपीडितः ॥

当其出离（分娩之时），为“般若阇钵底风”（prājāpatya）所逼恼；遂啼哭而出，心为痛苦所压。

Verse 18

निष्क्रान्तश्चोदरान्मूर्च्छामसह्यां प्रतिपद्यते । प्राप्नोति चेतनां चासौ वायुस्पर्शसमन्वितः ॥

既从胎中出来，便陷入难以忍受的昏厥；随后因空气触及而复得知觉。

Verse 19

ततस्तं वैष्णवी माया समास्कन्दति मोहिनी । तया विमोहितात्मासौ ज्ञानभ्रंशमवाप्नुते ॥

尔时，迷惑之毗湿奴女神幻力（Vaiṣṇavī Māyā）制伏于他；其自我为彼所惑，遂从正知中堕落。

Verse 20

भ्रष्टज्ञानो बालभावं ततो जन्तुः प्रपद्यते । ततः कौमारकावस्थां यौवनं वृद्धतामपि ॥

既从知中堕落，众生便入于童年；继而历经少年的阶段，复至青年，亦终归老年。

Verse 21

पुनश्च मरणं तद्वज्जन्म चाप्नोति मानवः । ततः संसारचक्रे 'स्मिन् भ्राम्यते घटियन्रवत् ॥

死亡再次到来——同样地，人又获得出生；因此，在这轮回（saṃsāra）之轮中，他如同水车的机关一般往复漂转。

Verse 22

कदाचित् स्वर्गमाप्नोति कदाचिन्निरयं नरः । नरकं चैव स्वर्गं च कदाचिच्च मृतो 'श्नुते ॥

有时人得生天；有时又堕地狱。死后，他在不同的时段中，分别经历地狱与天界。

Verse 23

कदाचिदत्रैव पुनर्जातः स्वं कर्म सो 'श्नुते । कदाचिद्भुक्तकर्मा च मृतः स्वल्पेन गच्छति ॥

有时，他就在此处（人间）再生，承受自己行为的果报。有时，某些业已耗尽，他便在短暂间隔后死亡而离去。

Verse 24

कदाचिदल्पैश्च ततो जायते 'त्र शुभाशुभैः । स्वर्लोके नरके चैव भुक्तप्रायो द्विजोत्तम ॥

而有时，此后他因善业与恶业仅余少分而生于此处——其大部分果报已在天界与地狱中受尽，噢，最胜的二次生者。

Verse 25

नरकेषु महद्दुःखमेतद् यत् स्वर्गवासिनः । दृश्यन्ते तात मोदन्ते पात्यमानाश्च नारकाः ॥

这便是诸地狱中的大苦：噢，亲爱者，眼见天界众生欢喜享乐——而地狱之众却被抛掷下坠。

Verse 26

स्वर्गेऽपि दुःखमतुलं यदारोहणकालतः । प्रभृत्यहं पतिष्यामीत्येतन्मनसि वर्तते ॥

即使在天界也有无比的忧苦；因为自登临之时起，心中便常存此念：“从那里我还将再度堕落。”

Verse 27

नारकांश्चैव संप्रेक्ष्य महद्दुःखमवाप्यते । एतां गतिमहं गन्तेत्यहर्निशमनिर्वृतः ॥

而当见到地狱中的众生时，便被巨大的痛苦所攫住，昼夜无间地思惟不息：“如此命运，我亦可能前往。”

Verse 28

गर्भवासे महद्दुःखं जायमानस्य योनितः । जातस्य बलाभावे च वृद्धत्वे दुःखमेव च ॥

居于母胎有大苦；从胎中出生亦苦；新生婴儿在无助之中亦苦；而老年之苦亦确然存在。

Verse 29

कामेर्ष्याक्रोधसम्बन्धं यौवने चातिदुःसहम् । दुःखप्राया वृद्धता च मरणे दुःखमुत्तमम् ॥

在青春之时，与欲望、嫉妒与嗔怒相伴，极难忍受；老年亦多为忧苦——而临终之际，痛苦最为深重。

Verse 30

कृष्यमाणस्य याम्यैश्च नरकेषु च पात्यतः । पुनश्च गर्भो जन्माथ मरणं नरकस्तथा ॥

被阎摩之使者拖拽，投入诸地狱之后，（众生）复入母胎，继而出生，继而死亡——而后又再入地狱。

Verse 31

एवं संसारचक्रेऽस्मिन् जन्तवो घटियन्त्रवत् । भ्राम्यन्ते प्राकृतैर्बन्धैर्बद्ध्वा बाध्यन्ति चासकृत् ॥

因此，在这轮回之轮中，众生如汲水器的机括般旋转不息；为自然（物质）的系缚所缠，屡屡受制。

Verse 32

नास्ति तात! सुखं किञ्चिदत्र दुःखशताकुले । तस्मान्मोक्षाय यतता कथं सेव्याऽ मया त्रयी ॥

父亲啊，此处毫无安乐，在充满百般忧苦之地。故我既求解脱，怎能只去追逐那吠陀三部之学？