Shloka 22
हंस–साध्यसंवादः, वाक्-निग्रहः, महाकुल-लक्षणम्, शान्ति-उपायः
Hamsa–Sādhya Dialogue; Restraint of Speech; Marks of Noble Lineage; Means to Peace
Devanagari script
यस्तात न क्रुध्यति सर्वकालं भृत्यस्य भक्तस्य हिते रतस्य । तस्मिन् भृत्या भर्तरि विश्वसन्ति न चैनमापत्सु परित्यजन्ति
Translation
“孩子啊，凡为主者，若恒不怒于忠仆——那忠仆一心为主谋利——则群仆必信其主，临难亦不弃之。”
Word by Word
यःwho
यः:
Karta
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
तातO dear (father/son), O dear one
तात:
TypeNoun
Rootतात (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
क्रुध्यतिgets angry
क्रुध्यति:
TypeVerb
Rootक्रुध् (धातु)
FormPresent (Lat), Third, Singular, Parasmaipada
सर्वकालम्at all times, always
सर्वकालम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसर्वकाल (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
भृत्यस्यof a servant
भृत्यस्य:
TypeNoun
Rootभृत्य (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive, Singular
भक्तस्यof the devoted/faithful
भक्तस्य:
TypeAdjective
Rootभक्त (प्रातिपदिक; क्त-प्रत्ययान्त from √भज्)
FormMasculine, Genitive, Singular
हितेin welfare, in benefit
हिते:
Adhikarana
TypeNoun
Rootहित (प्रातिपदिक; क्त-प्रत्ययान्त from √धा with नि-: निहित > हित)
FormNeuter, Locative, Singular
रतस्यof one engaged/delighting (in)
रतस्य:
TypeAdjective
Rootरत (प्रातिपदिक; क्त-प्रत्ययान्त from √रम्)
FormMasculine, Genitive, Singular
तस्मिन्in him, in that (master)
तस्मिन्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative, Singular
भृत्याःservants
भृत्याः:
Karta
TypeNoun
Rootभृत्य (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
भर्तरिin (their) master
भर्तरि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभर्तृ (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative, Singular
विश्वसन्तिtrust, have confidence
विश्वसन्ति:
TypeVerb
Rootवि-√श्वस् (धातु)
FormPresent (Lat), Third, Plural, Parasmaipada
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
एनम्him
एनम्:
Karma
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
आपत्सुin calamities, in times of distress
आपत्सु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootआपद् (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Locative, Plural
परित्यजन्तिabandon, forsake
परित्यजन्ति:
TypeVerb
Rootपरि-√त्यज् (धातु)
FormPresent (Lat), Third, Plural, Parasmaipada
तातO dear one
तात:
TypeNoun
Rootतात (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular
Speaker
विदुर उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes