Previous Verse
Next Verse

Shloka 27

Adhyāya 78 — Bhīṣma’s Advance, Duryodhana’s Rally, and Concurrent Duels (भीष्मस्याभ्युद्यमः, दुर्योधनस्योत्साहवचनम्, विविधयुद्धवर्णनम्)

रथी और घुड़सवार दोनों ही पैदल सेनाओंपर आक्रमण करने लगे। राजन्‌! इस प्रकार अमर्षमें भरे हुए ये समस्त सैनिक एक-दूसरेपर धावा करने लगे ।।

sañjaya uvāca | rathī aśvārūḍhāś caiva padātīnām upādravan | rājan evam amṛṣṭāḥ sarve ’nye ’nyam abhidudruvuḥ || bhīmasenārjunayamair guptā cānyair mahārathaiḥ | śuśubhe pāṇḍavī senā nakṣatrair iva śarvarī ||

三阇耶说道:战车武士与骑兵开始冲击步兵。大王啊!于是那些士卒——怒火与焦躁翻涌——彼此迎面猛扑,展开鲁莽的突击。由毗摩塞那、阿周那,以及摩德丽的双子(那俱罗与娑诃提婆)并诸位大车战勇士护卫的般度军,光彩夺目——如同繁星点缀的夜空——在战场的混乱之中显出严整的护持与秩序。

भीमसेनby Bhimasena
भीमसेन:
Karana
TypeNoun
Rootभीमसेन
FormMasculine, Instrumental, Singular
अर्जुनby Arjuna
अर्जुन:
Karana
TypeNoun
Rootअर्जुन
FormMasculine, Instrumental, Singular
यमैःby the twins (Nakula and Sahadeva)
यमैः:
Karana
TypeNoun
Rootयम
FormMasculine, Instrumental, Plural
गुप्ताprotected/guarded
गुप्ता:
Karta
TypeAdjective
Rootगुप्त
FormFeminine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
अन्यैःby other
अन्यैः:
Karana
TypeAdjective
Rootअन्य
FormMasculine, Instrumental, Plural
महारथैःby great chariot-warriors
महारथैः:
Karana
TypeNoun
Rootमहारथ
FormMasculine, Instrumental, Plural
शुशुभेshone/was splendid
शुशुभे:
TypeVerb
Rootशुभ्
FormPerfect, 3rd, Singular, Atmanepada
पाण्डवीPandava (belonging to the Pandavas)
पाण्डवी:
Karta
TypeAdjective
Rootपाण्डवी
FormFeminine, Nominative, Singular
सेनाarmy
सेना:
Karta
TypeNoun
Rootसेना
FormFeminine, Nominative, Singular
नक्षत्रैःwith stars
नक्षत्रैः:
Karana
TypeNoun
Rootनक्षत्र
FormNeuter, Instrumental, Plural
इवlike/as if
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
शर्वरीnight
शर्वरी:
Karta
TypeNoun
Rootशर्वरी
FormFeminine, Nominative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Dhṛtarāṣṭra
B
Bhīmasena
A
Arjuna
N
Nakula
S
Sahadeva
P
Pāṇḍava army
C
chariot-warriors
H
horsemen
I
infantry
S
stars (nakṣatra)
N
night (śarvarī)

Educational Q&A

Even in the violence of war, the verse highlights the ethical value of disciplined protection and leadership: the army’s strength is not mere aggression but coordinated guardianship by responsible warriors, reflecting kṣatriya-dharma as organized defense and duty-bound command.

Sañjaya describes a surge in combat: chariot-fighters and cavalry press into the infantry, and the enraged forces charge each other. Amid this clash, the Pāṇḍava army appears splendid because it is well-protected by Bhīma, Arjuna, Nakula, Sahadeva, and other great warriors—likened to a star-filled night.