Previous Verse
Next Verse

Shloka 106

धारयिष्याम्यहं प्राणानुत्तरायणकाड्क्षया । ऐश्वर्यभूत: प्राणानामुत्सगों हि यतो मम

sañjaya uvāca | dhārayiṣyāmy ahaṃ prāṇān uttarāyaṇakāṅkṣayā | aiśvaryabhūtaḥ prāṇānām utsargo hi yato mama | ṣaḍ etān niśitair bhīṣmaḥ pravivyādha uttamaiḥ śaraiḥ |

三阇耶说道:“我将守持此身之气息,等待太阳转入北行(uttarāyaṇa),因为我具足主宰之力:唯在我愿意之时,生命方可舍离。” 随即,毗湿摩以剃刀般锋利的上等箭矢,贯穿要害,甚至破裂甲胄,使六位大车战士——萨底耶迦、毗摩塞那、般度之子阿周那、毗罗吒、德鲁帕陀及其子提湿陀迦牟那——尽皆重伤。

धारयिष्यामिI shall hold/sustain
धारयिष्यामि:
Karta
TypeVerb
Rootधृ (धारणे)
Formलृट् (Simple Future), 1, Singular, Parasmaipada
अहम्I
अहम्:
Karta
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormCommon, Nominative, Singular
प्राणान्life-breaths; vital airs; life
प्राणान्:
Karma
TypeNoun
Rootप्राण
FormMasculine, Accusative, Plural
उत्तरायणof the northward course (of the sun)
उत्तरायण:
Adhikarana
TypeNoun
Rootउत्तरायण
FormNeuter, Genitive, Singular
आकाङ्क्षयाby/with the desire (expectation)
आकाङ्क्षया:
Karana
TypeNoun
Rootआकाङ्क्षा
FormFeminine, Instrumental, Singular
ऐश्वर्यभूतःhaving become (endowed with) lordly power
ऐश्वर्यभूतः:
Karta
TypeAdjective
Rootऐश्वर्यभूत
FormMasculine, Nominative, Singular
प्राणानाम्of the life-breaths; of life
प्राणानाम्:
Karma
TypeNoun
Rootप्राण
FormMasculine, Genitive, Plural
उत्सर्गःrelease; giving up (of life)
उत्सर्गः:
Karta
TypeNoun
Rootउत्सर्ग
FormMasculine, Nominative, Singular
हिindeed; for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
यतःbecause; since
यतः:
TypeIndeclinable
Rootयतस्
ममof me; mine
मम:
Sampradana
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormCommon, Genitive, Singular
षट्six
षट्:
Karma
TypeNumeral
Rootषष्
FormCommon, Accusative, Plural
एतान्these
एतान्:
Karma
TypePronoun
Rootएतद्
FormMasculine, Accusative, Plural
निशितैःwith sharp (ones)
निशितैः:
Karana
TypeAdjective
Rootनिशित
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
भीष्मःBhishma
भीष्मः:
Karta
TypeNoun
Rootभीष्म
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रविव्याधpierced; struck through
प्रविव्याध:
Karta
TypeVerb
Rootवि + व्यध् (वेधने)
Formलिट् (Perfect), 3, Singular, Parasmaipada
उत्तमैःwith excellent
उत्तमैः:
Karana
TypeAdjective
Rootउत्तम
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
शरैःwith arrows
शरैः:
Karana
TypeNoun
Rootशर
FormMasculine, Instrumental, Plural

संजय उवाच

S
Sañjaya
B
Bhīṣma
U
Uttarāyaṇa
P
Prāṇa
S
Sātyaki
B
Bhīmasena
A
Arjuna (Pāṇḍuputra)
V
Virāṭa
D
Drupada
D
Dhṛṣṭadyumna
Ś
Śara (arrows)

Educational Q&A

The verse highlights disciplined self-command: Bhīṣma’s famed power to relinquish life at will is framed as an ‘aiśvarya’ (sovereign mastery) exercised in alignment with his vow and sense of dharma—waiting for uttarāyaṇa as an auspicious time. It contrasts inner sovereignty over death with the outer compulsion of war-dharma, where duty can demand severe action.

Sañjaya reports Bhīṣma’s declaration that he will keep himself alive until uttarāyaṇa, since he can choose the moment of death. In the same sequence, Bhīṣma powerfully strikes six prominent Pāṇḍava-aligned warriors—Sātyaki, Bhīma, Arjuna, Virāṭa, Drupada, and Dhṛṣṭadyumna—piercing them with sharp arrows that can break through armor and vital points.