Kurma Purana — Purva Bhaga, Shloka 57

Devī-tattva, Śakti–Śaktimān doctrine, Kāla–Māyā cosmology, and Māheśvara Yoga instruction

Devanagari script

मेनोवाच पश्य बालामिमां राजन् राजीवसदृशाननाम् / हिताय सर्वभूतानां जाता च तपसावयोः

Transliteration

menovāca paśya bālāmimāṃ rājan rājīvasadṛśānanām / hitāya sarvabhūtānāṃ jātā ca tapasāvayoḥ

Translation

梅那说道：“大王，请看这少女，面容宛如莲华。为利益一切众生，她由我二人之苦行功德而生。”

Word by Word

• मेना: Menā
• मेना: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मेना (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• पश्य: see
• पश्य: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• बालाम्: the girl
• बालाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: बाला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• इमाम्: this
• इमाम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘बालाम्’ इति विशेषण

• राजन्: O king
• राजन्: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• राजीव-सदृश-आननाम्: whose face is like a lotus
• राजीव-सदृश-आननाम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: राजीव + सदृश + आनन (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (राजीवेन सदृशम् आननम् यस्याः), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘बालाम्’ इति विशेषण

• हिताय: for the welfare
• हिताय: Sampradana (सम्प्रदान/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: हित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (हितम्), चतुर्थी-विभक्ति (सम्प्रदान/उद्देश्य), एकवचन; प्रयोजनार्थ

• सर्वभूतानाम्: of all beings
• सर्वभूतानाम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: सर्व-भूत (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय (सर्वाणि भूतानि), नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• जाता: has been born
• जाता: Kriya (क्रिया/भाव)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्यय भूतकृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृसमानाधिकरण (she is born)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• तपसा: by austerity
• तपसा: Karana (करण/हेतु)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण/हेतु), एकवचन

• आवयोः: of us two
• आवयोः: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, षष्ठी/सप्तमी द्विवचन रूप; अत्र षष्ठी (सम्बन्ध): ‘of us two’

Speaker

Mena (Menā)

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Mena
• King (Rajan)
• the girl (bālā)

More Details (4 sections)

FAQs

How does this verse explain the nature of the Supreme Self (Atman)?

Indirectly: it emphasizes tapas (disciplined spiritual heat) and lokahita (welfare of beings), which in the Ishvara-Gita setting are signs of alignment with the higher Self and the Lord’s order, rather than a direct Atman-definition.

What Yoga or Meditative practices are highlighted here?

Tapas is foregrounded—ascetic discipline and sustained spiritual effort—treated in the Kurma Purana’s Yoga-dharma framework as a means of purification and producing auspicious outcomes for oneself and the world.

How does this verse depict the relationship between Shiva and Vishnu?

Not explicitly in this line; however, the Ishvara-Gita context commonly frames tapas and universal welfare as shared Shaiva–Vaishnava virtues under one supreme governance, supporting the Purana’s synthesis.