Previous Verse
Next Verse

Srimad Bhagavatam — Panchama Skandha, Shloka 10

Kāla-cakra and the Motions of the Sun, Moon, Stars, and Grahas

Bhāgavata Jyotiṣa Framework

य एष षोडशकल: पुरुषो भगवान्मनोमयोऽन्नमयोऽमृतमयो देवपितृमनुष्यभूतपशुपक्षिसरीसृपवीरुधां प्राणाप्यायनशीलत्वात्सर्वमय इति वर्णयन्ति ॥ १० ॥

ya eṣa ṣoḍaśa-kalaḥ puruṣo bhagavān manomayo ’nnamayo ’mṛtamayo deva-pitṛ-manuṣya-bhūta-paśu-pakṣi-sarīsṛpa-vīrudhāṁ prāṇāpy āyana-śīlatvāt sarvamaya iti varṇayanti.

这具十六分圆满之月,象征至上人格神(Bhagavān)的影响力。月神主宰众生之心,故称“心成”(Manomaya);赐予草木药植以滋力,故称“食成”(Annamaya);为一切生命之源,故称“甘露成”(Amṛtamaya)。他令天神、祖灵、人类、众生、兽鸟爬虫以及树木草藤皆得欢悦;因遍入万有,亦称“遍一切”(Sarvamaya)。

यःwho
यः:
Karta (कर्ता/relative subject)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धसूचक सर्वनाम
एषःthis
एषः:
Karta (कर्ता/appositive)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; निर्देशार्थ सर्वनाम
षोडशकलःhaving sixteen phases
षोडशकलः:
Karta (कर्ता/subject qualifier)
TypeAdjective
Rootषोडश-कला (प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समास (षोडश कलाः यस्य); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; पुरुषः विशेषणम्
पुरुषःthe person (cosmic being)
पुरुषः:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootपुरुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
भगवान्the Lord
भगवान्:
Karta (कर्ता/appositive)
TypeNoun
Rootभगवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
मनोमयःconsisting of mind
मनोमयः:
Karta (कर्ता/subject qualifier)
TypeAdjective
Rootमनस्-मय (प्रातिपदिक)
Formसमास: तत्पुरुष (मनसा मयः/मनःमयः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अन्नमयःconsisting of food
अन्नमयः:
Karta (कर्ता/subject qualifier)
TypeAdjective
Rootअन्न-मय (प्रातिपदिक)
Formसमास: तत्पुरुष (अन्नेन मयः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अमृतमयःconsisting of nectar/immortality
अमृतमयः:
Karta (कर्ता/subject qualifier)
TypeAdjective
Rootअमृत-मय (प्रातिपदिक)
Formसमास: तत्पुरुष (अमृतेन मयः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
देवपितृमनुष्यभूतपशुपक्षिसरीसृपवीरुधाम्of gods, ancestors, humans, beings, animals, birds, reptiles, and plants
देवपितृमनुष्यभूतपशुपक्षिसरीसृपवीरुधाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/genitive)
TypeNoun
Rootदेव-पितृ-मनुष्य-भूत-पशु-पक्षि-सरीसृप-वीरुध् (प्रातिपदिक)
Formसमास: बहुपद-द्वन्द्व (enumerative); षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; ‘...-आम्’ = plural genitive ending
प्राणाप्यायनशीलत्वात्because of the nature of nourishing (their) life-breaths
प्राणाप्यायनशीलत्वात्:
Hetu (हेतु/cause)
TypeNoun
Rootप्राण-आप्यायन-शील-त्व (प्रातिपदिक)
Formसमास: तत्पुरुष (प्राणानाम् आप्यायनशीलत्वम्); नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; हेत्वर्थ (cause)
सर्वमयःall-pervading / consisting of all
सर्वमयः:
Karta (कर्ता/subject complement)
TypeAdjective
Rootसर्व-मय (प्रातिपदिक)
Formसमास: तत्पुरुष (सर्वेण मयः/सर्वमयः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय (quotative particle)
वर्णयन्तिthey describe
वर्णयन्ति:
Kriya (क्रिया/predicate)
TypeVerb
Rootवर्णय् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

FAQs

This verse says the Supreme Person nourishes the prāṇa (life-force) of every category of being—therefore sages describe Him as sarvamaya, the essence and support of all.

He indicates that the Lord is realized as the basis of mind, matter/food, and immortality/nectar—showing His presence as the sustaining reality behind all levels of existence.

Seeing all life as sustained by Bhagavān fosters reverence for every being, gratitude for nourishment, and steady devotion by remembering the Lord as the inner maintainer.