Home›Srimad Bhagavatam›Panchama Skandha›Adhyaya 21›Shloka 2
←Previous Verse
Next Verse→

Srimad Bhagavatam — Panchama Skandha, Shloka 2

The Orbit of the Sun, the Measure of Day and Night, and the Sun-God’s Chariot

Devanagari script

एतेन हि दिवो मण्डलमानं तद्विद उपदिशन्ति यथा द्विदलयोर्निष्पावादीनां ते अन्तरेणान्तरिक्षं तदुभयसन्धितम् ॥ २ ॥

Transliteration

etena hi divo maṇḍala-mānaṁ tad-vida upadiśanti yathā dvi-dalayor niṣpāvādīnāṁ te antareṇāntarikṣaṁ tad-ubhaya-sandhitam.

Translation

正如一粒麦子分成两半，知其下半之量，便可推知上半之量；同样，通晓宇宙地理的贤者教示：由下方世界的尺度，可理解上方世界的尺度。地界之球与天界之球之间的天空称为“安达利克沙”(antarikṣa，外空)，与地球之顶及天球之底相接。

Synonyms
एतेनby this (means)
एतेन:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः (करण/Instrumental), एकवचनम्; सर्वनाम-रूपम्
हिindeed
हि:
Sambandha/Emphasis (निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपातः (particle), अव्ययम्
दिवःof the heaven/sky
दिवः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौः (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे षष्ठी-विभक्तिः (सम्बन्ध/Genitive), एकवचनम्
मण्डल-मानम्the measure of the circle/orb
मण्डल-मानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमण्डल (प्रातिपदिक) + मान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः (कर्म/Accusative), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (मण्डलस्य मानम्)
तद्-विदःthose who know that (experts)
तद्-विदः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + विद् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः (कर्ता/Nominative), बहुवचनम्; उपपद-तत्पुरुषः (तत् वेद इति)
उपदिशन्तिteach/indicate
उपदिशन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootउप-√दिश् (धातु)
Formलट्-लकारः (वर्तमान/Present), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्
यथाjust as
यथा:
Prakaraṇa (प्रकार/उपमान)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्ययम्; उपमान/प्रकारवाचक (as/just as)
द्वि-दलयोःof the two halves/leaves
द्वि-दलयोः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootद्वि (संख्या-प्रातिपदिक) + दल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे षष्ठी-विभक्तिः (सम्बन्ध/Genitive), द्विवचनम्; द्विगु-समासः (द्वे दले यस्य)
निष्पाव-आदीनाम्of beans etc. (such as niṣpāva)
निष्पाव-आदीनाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootनिष्पाव (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे षष्ठी-विभक्तिः (सम्बन्ध/Genitive), बहुवचनम्; तत्पुरुषः (निष्पावः आदिः येषाम्)
तेthose two (halves)
ते:
Adhikaraṇa/Sambandha (सन्दर्भ)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, द्विवचनम्; सर्वनाम-रूपम् (here: referring to the two halves)
अन्तरेणbetween
अन्तरेण:
Desha/Relation (देश/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअन्तरेण (अव्यय)
Formअव्ययम्; उपसर्गार्थक-निपातः/पूर्वपद-प्रयोगः; ‘between/without’ अर्थे (here: between)
अन्तरिक्षम्the mid-space/atmosphere
अन्तरिक्षम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः (कर्ता/Nominative), एकवचनम्
तद्-उभय-सन्धितम्connected with both (sides)
तद्-उभय-सन्धितम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + उभय (प्रातिपदिक) + सन्धित (√धा/√धा?; कृदन्त-प्रातिपदिक ‘सन्धित’ = joined/connected)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (अन्तरिक्षस्य); तत्पुरुषः (तयोः उभयोः सन्धितम् = connected with both)

FAQs

This verse explains antarikṣa as the intervening region between two domains, compared to the space between the two halves of a split seed—connected to both sides.

He uses a simple, visual analogy to help the listener grasp how learned teachers describe the measure and divisions of the celestial sphere and the ‘in-between’ region.

It encourages careful learning through clear analogies—approaching complex spiritual or philosophical topics with humility, structure, and intelligible examples.

←Previous Verse
Next Verse→