Adhyaya 97: The Glory of Rudra: The Origin of the Kapālamocana Pilgrimage Site and Rudra’s Expiatory Vow

Verse 1

॥ अथ रुद्रमाहात्म्यम् ॥ वराह उवाच ॥ अथ रुद्रव्रतोत्पत्तिं शृणु देवि वरानने ॥ येन ज्ञातेन पापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः ॥

॥ Nay nói về Rudra-māhātmya ॥ Varāha nói: Hỡi Nữ Thần dung nhan đoan nghiêm, hãy lắng nghe nguồn gốc của Rudra-vrata; ai biết điều ấy sẽ được giải thoát khỏi tội lỗi—không hề nghi ngờ.

Verse 2

ब्रह्मणा तु यदा सृष्टः पूर्वं रुद्रो वरानने ॥ तृतीये जन्मनि विभुः पिङ्गाक्षो नीललोहितः ॥

Hỡi người có dung nhan mỹ lệ, khi Rudra được Brahmā tạo ra thuở ban đầu, đến lần sinh thứ ba, bậc Đại Năng hiện ra là Piṅgākṣa, ‘Nīlalohita’ (Xanh và Đỏ).

Verse 3

तदा कौतूहलाद्ब्रह्मा स्कन्धे तं जगृहे प्रभुः ॥ स्कन्धारूढस्तदा रुद्रो ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः ॥

Bấy giờ, do lòng hiếu kỳ, Brahmā—bậc Chúa Tể—đã bồng Ngài đặt lên vai mình. Khi ấy Rudra ngự trên vai Brahmā, đấng có sự giáng sinh được nói là ‘avyakta’ (chưa hiển lộ).

Verse 4

जन्मतश्च शिरो यद्धि पञ्चमं तज्जगाद ह ॥ मन्त्रंाथर्वणं रुद्रो येन सद्यः प्रमुच्यते ॥

Ngay từ khi sinh ra, ông quả quyết gọi cái đầu ấy là “phần thứ năm” và đã nói như vậy. Rồi thần Rudra truyền dạy một thần chú thuộc truyền thống Atharvan, nhờ đó người ta được giải thoát tức thời.

Verse 5

कपालिन् रुद्र बभ्रोऽथ भव कैरात सुव्रत ॥ पाहि विश्वं विशालाक्ष कुमार वरविक्रम ॥

“Ôi Kapālin, ôi Rudra, ôi Babhru; ôi Bhava, ôi Kairāta, ôi bậc giữ giới nguyện thanh tịnh—xin hộ trì thế gian, ôi Đấng mắt rộng; ôi Kumāra, bậc dũng lực rực rỡ!”

Verse 6

एवमुक्तस्तदा रुद्रो भविष्यैर्नामभिर्भवः ॥ कपालशब्दात्कुपितस्तच्छिरो विचकर्त्त ह ॥

Được xưng tụng như thế, Rudra—Bhava—được khẩn thỉnh bằng những danh hiệu sẽ nổi danh về sau. Nghe chữ “kapāla”, Ngài nổi giận và theo truyện kể đã chém đứt cái đầu ấy.

Verse 7

वामाङ्गुष्ठनखेनाद्यं प्राजापत्यं विचक्षणः ॥ तन्निकृत्तं शिरो धात्री हस्तलग्नं बभूव ह ॥

Bậc minh triết dùng móng ngón cái tay trái mà chặt đứt cái đầu nguyên thủy của Prajāpati. Hỡi Dhātrī (Đất Mẹ), cái đầu bị chặt ấy dính chặt vào tay Ngài—người ta kể như vậy.

Verse 8

तस्मिन्निकृत्ते शिरसि प्राजापत्यं त्रिलोचनः ॥ ब्रह्माणं प्रयतो भूत्वा रुद्रो वचनमब्रवीत् ॥

Khi đầu của Prajāpati đã bị chặt, Đấng Tam Nhãn (Rudra) trở nên điềm tĩnh và chuyên chú, rồi cất lời với Brahmā.

Verse 9

रुद्र उवाच ॥ कथं कपालं मे देव करात्पतति सुव्रत ॥ नश्यते च कथं पापं ममैदद्वद सुव्रत ॥

Rudra nói: “Hỡi Thần, hỡi bậc giữ giới nguyện thù thắng—làm sao chiếc bát sọ này sẽ rơi khỏi tay ta? Và tội lỗi của ta sẽ được diệt trừ bằng cách nào? Xin hãy nói cho ta biết điều ấy, hỡi bậc có đại nguyện thanh tịnh.”

Verse 10

एवमुक्तस्तदा रुद्रो ब्रह्मणाऽव्यक्तमूर्त्तिना ॥ आजगाम गिरिं गन्तुं माहेन्द्रं पापनाशनम् ॥

Được Brahmā với hình tướng vô hiển nói như vậy vào lúc ấy, Rudra liền lên đường đến núi Mahendra, nơi diệt trừ tội lỗi.

Verse 11

तत्र स्थित्वा महादेवस्तच्छिरो बिभिदे त्रिधा ॥ तस्मिन् भिन्ने पृथक्केशान्गृहीत्वा भगवान्भवः ॥

Ở đó, Mahādeva lưu lại và chẻ chiếc sọ ấy thành ba phần; khi đã bị chia ra, Đức Bhagavān Bhava lấy các lọn tóc riêng rẽ.

Verse 12

यज्ञोपवीतं केशं तु महास्थ्नाक्षमणींस्तथा ॥ कपालशकलं चैकमसृक्पूर्णं करे स्थितम् ॥

Và (Ngài lấy) yajñopavīta—sợi chỉ thiêng—cùng mái tóc, lại thêm chuỗi tràng hạt lớn bằng hạt rudrākṣa; còn một mảnh sọ, đầy máu, vẫn ở trong tay Ngài.

Verse 13

अपरं खण्डशः कृत्वा जटाजूटे न्यवेशयत् ॥ एवं कृत्वा महादेवो बभ्रामेमां वसुन्धराम् ॥

Phần còn lại, Ngài nghiền thành từng mảnh và đặt vào búi tóc bện (jaṭā) của mình; làm xong như vậy, Mahādeva lang thang khắp cõi đất này.

Verse 14

सप्तद्वीपवतीं पुण्यां मज्जंस्तीर्थेषु नित्यशः ॥ समुद्रे प्रथमं स्नात्वा ततो गङ्गां व्यगाहत ॥

Trong cõi đất thánh được gọi là “có bảy châu lục”, ông luôn luôn ngâm mình tắm tại các bến tirtha. Trước hết ông tắm ở biển, rồi sau đó bước xuống sông Gaṅgā (Hằng Hà).

Verse 15

वितस्तां चन्द्रभागां च गोमतीं सिन्धुमेव च ॥ तुङ्गभद्रां तथा गोदामुत्तरे गण्डकीं तथा ॥

(Ông đã viếng) sông Vitastā và Candrabhāgā, sông Gomati và cả sông Sindhu; cũng vậy sông Tuṅgabhadrā và sông Godā, và ở miền bắc còn có sông Gaṇḍakī nữa.

Verse 16

नेपालं च ततो गत्वा ततो रुद्रमहालयम् ॥ ततो दारुवनं गत्वा केदारगमनं पुनः ॥

Rồi ông đi đến Nepal, tiếp đó đến Mahālayam—thánh cư lớn của Rudra. Sau đó ông đến Dāruvana, và lại lên đường tiến về Kedāra.

Verse 17

महेश्वरं ततो गत्वा गयां पुण्यामथागमत् ॥ तत्र फल्गुकृतस्नानः पितॄन्सन्तर्प्य यत्नतः ॥

Rồi sau khi đến Maheśvara, ông tới Gayā linh thiêng. Tại đó, sau khi tắm ở sông Phalgu, ông cẩn trọng làm lễ tarpaṇa và dâng cúng để làm thỏa lòng các tổ tiên.

Verse 18

परिधानं तु कौपीनं नग्नः कापालिकोऽभवत् ॥ भ्रमतः परिधानं तु कौपीनं रशनागतम् ॥

Y phục của ông chỉ là một chiếc kaupīna (khố); gần như trần truồng, ông trở thành một Kāpālika. Khi lang thang, chiếc khố ấy—là y phục của ông—được buộc ở thắt lưng bằng một sợi dây.

Verse 19

तस्मिंस्तु पतिते देवि नग्नः कापालिकोऽभवत्॥

Hỡi Nữ Thần, khi chiếc sọ ấy rơi xuống, Ngài trở thành đạo sĩ khổ hạnh Kāpālika, thân trần và mang sọ.

Verse 20

पुनरब्दद्वयं भ्रान्तस्तीर्थे तीर्थे हरः स्वयम्॥ कपालं त्यक्तुकामः सन् तद्धस्तात्तत्तु नापतत्॥

Lại nữa, suốt hai năm, chính Hara lang thang từ thánh địa này sang thánh địa khác. Dẫu muốn vứt bỏ chiếc sọ, nó vẫn không rơi khỏi tay Ngài.

Verse 21

पुनरब्दद्वयं भ्रान्तो ब्रह्माण्डं तीर्थकारणात्॥ तीर्थेतीर्थे हरः स्नात्वा कपालं त्यक्तुमिच्छति॥

Lại nữa, suốt hai năm, vì các tīrtha mà Ngài lang thang khắp brahmāṇḍa (trứng vũ trụ). Tắm ở từng thánh địa, Hara mong được bỏ chiếc sọ ấy.

Verse 22

त्यजतोऽपि न तद्धस्ताच्छ्यवते भूतधारिणि॥ ततोऽब्दमेकं बभ्राम हिमवत्पर्वते शुभे॥

Hỡi Nữ Thần, Đấng nâng giữ muôn loài, dẫu Ngài cố vứt bỏ, chiếc sọ ấy vẫn không trượt khỏi tay. Rồi Ngài lang thang một năm trên núi Himavat cát tường.

Verse 23

ततोऽन्यद्वर्षमेकं तु वर्तते हिमवद्गिरौ॥ भ्रमतो विभ्रमो जातस्त्रिणेत्रस्य महात्मनः॥

Rồi thêm một năm nữa, Ngài ở lại trên núi Himavat. Khi lang thang, sự bối rối khởi lên nơi bậc Đại Hồn, Đấng Tam Nhãn.

Verse 24

पुनरब्दद्वयं चान्यत्परमेष्ठी वृषाकपिः॥ बभ्राम रुद्रस्तीर्थानि पुराणानि समन्ततः॥

Rồi lại thêm hai năm nữa, bậc Tối Thượng—Vṛṣākapi, tức Rudra—đi khắp bốn phương, du hành quanh các thánh địa tắm gội (tīrtha) cổ xưa.

Verse 25

कस्यचित्त्वथ कालस्य द्वादशेऽब्दे धराधरे॥ वाराणसीं गतो देवस्तत्र स्नानमथारभत्॥

Rồi sau một thời gian—khi mười hai năm đã trôi qua—vị thần đến Vārāṇasī; tại đó Ngài bắt đầu nghi lễ tắm gội.

Verse 26

गङ्गायां देवदेवेशो यावन्मज्जति भामिनि॥ भवेत्कपालं पतितं हस्ताग्राद्ब्रह्मणः पुरा॥

Hỡi người rạng ngời, khi Đấng Chúa tể của chư thiên dìm mình trong sông Gaṅgā, chiếc sọ—xưa kia (lấy) từ Brahmā—đã rơi khỏi đầu ngón tay của Ngài.

Verse 27

गत्वा हरिहरक्षेत्रं स्नात्वा देवाङ्गदे तथा॥ सोमेश्वरं समभ्यर्च्य गतोऽसौ चक्रतीर्थकम्॥

Sau khi đến Harihara-kṣetra, tắm tại Devāṅgada, rồi cung kính phụng thờ Someśvara đúng nghi lễ, Ngài tiếp tục đi đến Cakra-tīrtha.

Verse 28

तत्र स्नात्वा तथा नत्वा त्रिजलेश्वरसंज्ञितम्॥ अयोध्यायां तथा गत्वा वाराणस्यां ततोऽगमत्॥

Tại đó, sau khi tắm gội và đảnh lễ vị thần được gọi là Trijaleśvara, Ngài đi đến Ayodhyā, rồi sau đó tiến về Vārāṇasī.

Verse 29

द्वादशाब्दैर्गतवतः सीमाचारिगणैस्तथा ॥ बलात्कारेण तद्धस्तात्कपालं पातितं भुवि

Sau khi mười hai năm đã trôi qua, lại do các toán người tuần tra ranh giới, bằng vũ lực chiếc bát sọ bị làm rơi khỏi tay ông xuống mặt đất.

Verse 30

कपालमोचनं तीर्थं ततो जातमघापहम् ॥ गङ्गाम्भसि ततः स्नाप्य विश्वेशं पूज्य भक्तितः

Từ sự việc ấy phát sinh thánh địa hành hương mang tên Kapālamocana, nơi trừ diệt tội lỗi; rồi, sau khi tắm trong nước sông Gaṅgā, hãy chí thành thờ phụng Viśveśa với lòng bhakti.

Verse 31

रुद्रो विशुद्धिमापन्नो मुक्तः स ब्रह्महत्यया ॥ कपालमोचनं नाम तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम्

Rudra đạt được sự thanh tịnh; Ngài được giải thoát khỏi vết nhơ của tội sát hại Bà-la-môn. Thánh địa ấy mang tên Kapālamocana, lừng danh khắp ba cõi.

Verse 32

यत्राप्लुतो नरो भक्त्या ब्रह्महा तु विशुध्यति ॥ कपालं पतितं दृष्ट्वा रुद्रहस्ताच्चतुर्मुखः

Nơi ấy, người nào tắm gội với lòng sùng kính thì dù là kẻ sát hại Bà-la-môn cũng được thanh tịnh. Thấy chiếc bát sọ rơi khỏi tay Rudra, Đấng Bốn Mặt (Brahmā) …

Verse 33

आगतो देवसहितो वाक्यं चेदमुवाच ह ॥ ब्रह्मोवाच ॥ भव रुद्र विशालाक्ष लोकमार्गव्यवस्थित

Ngài đến cùng chư thiên và nói những lời này. Brahmā nói: “Hỡi Bhava, hỡi Rudra, bậc mắt rộng, người an trụ trong con đường của thế gian …”

Verse 34

भव रुद्र विरूपाक्ष लोकमार्गे व्यास्थितः ॥ व्रतानि कुरु ते देव त्वच्छीर्णानि महाप्रभो ॥ कपालं गृहीत्वा यद्भ्रान्तं कपालव्यग्रपाणिना ॥ तद्व्रतं नग्नकपालं भविष्यति नृणां भुवि

Hỡi Bhava, hỡi Rudra, hỡi Virūpākṣa—đấng an trụ trên con đường của thế gian—xin Ngài thực hành các giới hạnh (vrata), hỡi Thần, hỡi Đại Chúa, những điều Ngài đã tự thọ trì. Sự lang thang với bát sọ trong tay, tâm chuyên chú nơi chiếc sọ ấy, sẽ trở thành giữa loài người trên mặt đất lời nguyện mang tên “Nagnakāpāla”.

Verse 35

यच्च ते बभ्रुता जाता हिमवत्यचलोत्तमे ॥ भ्रमतोस्तद्व्रतं देव बाब्रव्यं तद्भविष्यति

Và trạng thái babhrutā—sắc nâu vàng—đã khởi lên nơi Ngài trên dãy Himavat, ngọn núi tối thượng; lời nguyện ấy, hỡi Thần, trong lúc Ngài du hành lang thang, sẽ được gọi là “Bābhravya”.

Verse 36

ये पुरस्कृत्य देवास्त्वां पूज्यं यद्विधिनान्विताः ॥ शास्त्राणि तानि सर्वेषां कथयिष्यामि नान्यथा

Những vị thần đã tôn Ngài lên hàng trước, kính Ngài là bậc đáng thờ phụng, và đầy đủ nghi thức đúng pháp—các quy định của śāstra dành cho tất cả họ, ta sẽ trình bày đúng như vậy, không sai khác.

Verse 37

व्रतानि कुरुते देव त्वत्कृतानि हि पुत्रक ॥ स त्वत्प्रसाद्देवेश ब्रह्महापि विशुध्यति

Bất cứ ai, hỡi Thần—hỡi người con yêu dấu—thực hành các lời nguyện do Ngài thiết lập; nhờ ân sủng của Ngài, hỡi Chúa tể chư thiên, ngay cả kẻ sát hại Bà-la-môn cũng được thanh tịnh.

Verse 38

यद्व्रतं नग्नकपालं यद्बाब्रव्यं त्वया कृतम् ॥ यत्कृतं शुद्धशैवं च तत्तन्नाम्ना भविष्यति

Lời nguyện mang tên “Nagnakāpāla”, và “Bābhravya” do chính Ngài thực hành, cùng pháp hành “Śuddhaśaiva” mà Ngài cũng đã làm—mỗi điều sẽ được biết đến theo đúng danh xưng của nó.

Verse 39

मां पुरस्कृत्य देवास्त्वं पूज्यसे यैर्विधानतः ॥ तेषां शास्त्राणि सर्वाणि शास्त्रं पाशुपतं तथा

Đặt Ta ở hàng đầu, chư thiên thờ phụng Ngài đúng theo nghi thức; và trong mọi kinh luận của họ, Pāśupata-Śāstra cũng được kể là có thẩm quyền.

Verse 40

कथयस्व महादेव सविधानं समासतः ॥ एवमुक्तस्ततो रुद्रो ब्रह्मणा अव्यक्तमूर्त्तिना

“Bạch Mahādeva, xin hãy nói tóm lược nghi thức cùng các điều chế định.” Được thưa như vậy, Rudra khi ấy được Brahmā—Đấng có hình tướng bất hiển—ngỏ lời.

Verse 41

देवैर्जयेति संतुष्टः कैलासनिलयं ययौ ॥ ब्रह्मा चापि सुरैः सार्द्धं गतः स्वर्लोकमुत्तमम्

Hài lòng trước tiếng hô “Chiến thắng!” của chư thiên, Ngài trở về trú xứ trên Kailāsa. Còn Brahmā cũng cùng chư thiên đi đến Svargaloka tối thượng.

Verse 42

देवा अपि ययुः खं च स्वस्थानं ते यथागतम् ॥ एतद्रुद्रस्य माहात्म्यं मया ते परिकीर्त्तितम्

Chư thiên cũng theo hư không mà trở về nơi trú xứ của mình, đúng như khi đã đến. Như vậy, ta đã thuật lại cho ngươi câu chuyện về đại oai đức của Rudra.

Verse 43

चरितं यच्च देवस्य वित्तं समभवद्भुवि

Và (ta sẽ thuật tiếp) hạnh trạng của vị Thần, cùng của cải nào đã phát sinh trên mặt đất.

Verse 44

सरस्वतीं ततो गत्वा यमुनासङ्गमं ततः ॥ शतद्रुं च ततो गत्वा देविकां च महानदीम्

Rồi Ngài đến sông Sarasvatī, tiếp đến nơi hợp lưu (saṅgama) của Yamunā; và sau đó đến sông Śatadru (Sutlej), lại đến Devikā, đại hà ấy nữa.

Verse 45

ब्रह्मोवाच ॥ इदमेव व्रतं देव चर कापालिकं विभो ॥ समयाचारसंयुक्तं कृत्वा स्वेनैव तेजसा

Phạm Thiên nói: “Chính đây là giới nguyện (vrata) ấy; hỡi Thần, hỡi bậc Đại Năng, hãy thực hành giới nguyện Kāpālika—đầy đủ kỷ luật về thời nghi và chánh hạnh—tự mình thọ trì bằng tejas (nội lực, quang lực) của chính Ngài.”

Verse 46

एवं वेगेन सकलं ब्रह्माण्डं भूतधारिणि ॥ बभ्राम सर्वदेवेशः षष्ठेऽब्दे तस्य चापतत्

Như vậy, với sức mạnh mãnh liệt ấy, hỡi Đấng nâng đỡ muôn loài, Ngài đã lang thang khắp toàn thể vũ trụ (brahmāṇḍa); và đến năm thứ sáu, điều ấy cũng giáng xuống nơi Ngài.

Verse 47

कपालमोचनं नाम ततस्तीर्थमनुत्तमम् ॥ पृथिव्यां ख्यातिमगमद्वाराणस्यां धराधरे

Bấy giờ xuất hiện thánh địa (tīrtha) vô thượng mang danh Kapālamocana; danh tiếng của nơi ấy lan khắp cõi đất—tại Vārāṇasī, trên Dharādhara (ngọn núi nâng đỡ địa cầu).

Verse 48

यच्छेदानीं विशुद्धस्य तीर्थेऽस्मिन्देहशुद्धता ॥ तच्छुद्धशैवं भवतु व्रतं ते पापनाशनम्

Nếu nay, đối với người đã thanh tịnh, tại thánh địa này đạt được sự thanh tịnh của thân, thì nguyện giới nguyện của Ngài trở thành một hạnh trì Śaiva thuần tịnh—giới nguyện diệt trừ tội lỗi.