Adhyaya 208: Narration of the Exemplum of the Pativratā (Devoted Wife)

Verse 1

अथ पतिव्रतोपाख्यानवर्णनम् ॥ ऋषिपुत्र उवाच ॥ मुहूर्त्तस्य तु कालस्य दिव्याभरणभूषितान् ॥ प्रयातान्दिवि संप्रेक्ष्य विमानैः सूर्यसन्निभैः

Nay bắt đầu phần thuật chuyện về người vợ giữ trọn hạnh nguyện (pativratā). Con trai vị hiền triết nói: Chỉ trong chốc lát, thấy họ rời đi giữa hư không—được trang sức bằng bảo vật thần diệu—ngồi trên những vimāna rực sáng như mặt trời, ông liền tiếp lời.

Verse 2

ब्राह्मणास्तपसा सिद्धाः सपत्नीकाः सबान्धवाः ॥ सानुरागा ह्युभयतो मन्युनाभिपरिप्लुताः

Các bà-la-môn đã thành tựu nhờ khổ hạnh, cùng với vợ con và thân quyến, tuy vẫn có lòng thương mến, nhưng ở cả hai phía đều bị cơn giận tràn ngập.

Verse 3

विवर्णवदनो राजा प्रभातेजोविवर्जितः ॥ अचिरादेव सञ्जातः क्रोधेन भृशदुःखितः

Vua Yama mặt tái nhợt, mất hẳn ánh quang và vẻ uy nghi; chẳng bao lâu, vì cơn giận mà ngài trở nên vô cùng khổ não.

Verse 4

तं तथा निष्प्रभं दृष्ट्वा धर्मराजं तपोधनः ॥ नारदश्चाब्रवीत्तत्र ज्ञात्वा तस्य मनोगतम्

Thấy Dharmarāja như vậy, không còn quang huy, Nārada—bảo vật của hàng khổ hạnh—đã nói ngay tại đó, sau khi thấu hiểu điều ở trong tâm ngài.

Verse 5

अपि त्वं भ्राजमानस्तु पशोः पतिरिवापरः ॥ कस्मात्ते शोभनं वक्त्रं क्षणाद्वैवर्ण्यमापतत्

Dẫu ngài rực sáng—như một vị chúa tể khác của muôn loài—cớ sao dung nhan tuấn mỹ của ngài trong khoảnh khắc lại trở nên tái nhợt?

Verse 6

विनिःश्वसन्यथा नागः कस्मात्त्वं परितप्यसे ॥ राजन्कस्माद्बिभेषि त्वमेतदिच्छामि वेदितुम्

Thở dài như rắn, cớ sao ngài bị dày vò? Muôn tâu Đại vương, vì sao ngài sợ hãi? Điều ấy ta muốn được biết.

Verse 7

यम उवाच ॥ विवर्णं जायते वक्त्रं शुष्यते न च संशयः ॥ यन्मया हीदृशं दृष्टं श्रूयतां तन्महामुने

Diêm Vương nói: Dung diện trở nên tái nhợt và khô héo—không còn nghi ngờ gì. Điều ta đã thấy như thế, xin hãy lắng nghe, hỡi bậc Đại Muni.

Verse 8

यायावरास्तु ये विप्रा उञ्छवृत्तिपरायणाः ॥ दृढस्वाध्यायतपसो ह्रीमन्तो ह्यनसूयकाः

Những vị Bà-la-môn du hành, chuyên sống bằng uñchavṛtti (nhặt nhạnh phần còn sót), kiên định trong tự học (svādhyāya) và khổ hạnh—khiêm cung, và thật sự không ác ý—(ta đã gặp).

Verse 9

अतिथिप्रियकाश्चैव नित्ययुक्ता जितेन्द्रियाः ॥ ते त्वहम्मानिनः सर्वे गच्छन्त्युपरि मे द्विज

Họ cũng là những người quý trọng khách (atithi), luôn giữ kỷ luật, và chế ngự các căn. Thế nhưng tất cả, do tự ngã (ahaṃmāna), hỡi dvija, lại vượt lên trên ta (vượt địa vị của ta).

Verse 10

दिव्यगन्धैर्विलिप्ताङ्गा माल्यभूषितवाससः ॥ सृजन्तो मम माल्यानि तेन ताम्ये द्विजोत्तम ॥

Thân họ được xoa ướp bằng hương thơm thần diệu, y phục lại trang sức bằng vòng hoa và châu báu. Vì họ không ngừng kết tạo vòng hoa dâng lên Ta, hỡi bậc tối thượng trong hàng nhị sinh, nên Ta vì thế mà mỏi mệt.

Verse 11

मृत्यो तिष्ठसि कस्यार्थे को वा मृत्युḥ कथं भवेत् ॥ कि त्वं न भाषसे मृत्यो ब्रूहि लोके निरर्थकः ॥

Hỡi Tử thần, ngươi đứng đây vì mục đích của ai? Thật ra ‘Tử thần’ là ai, và cái chết phát sinh bằng cách nào? Vì sao ngươi không nói, hỡi Tử thần? Hãy đáp—bằng không, ngươi vô nghĩa trong cõi đời.

Verse 12

लोभासक्तान्सदा हंसि पापिष्ठान्धर्मवर्जितान् ॥ एषां तपसि सिद्धानां नाहं विग्रहवानिह ॥

Ngươi luôn đánh gục kẻ đắm trong tham dục—những kẻ tội lỗi nhất, lìa bỏ dharma. Nhưng đối với những người đã thành tựu nhờ khổ hạnh, tại đây ta không có sức để đối đầu.

Verse 13

निग्रहानुग्रहौ नापि मया शक्यौ महात्मनाम् ॥ कर्त्तुं वा प्रतिषेद्धुं वा तेन तप्ये भृशं मुने ॥

Đối với các bậc đại hồn, ta không thể thực hiện cũng không thể ngăn cản—dù là trừng phạt hay ban ân. Vì thế, hỡi hiền giả, ta cháy bỏng trong nỗi khổ não sâu xa.

Verse 14

एतस्मिन्नन्तरे तत्र विमानॆन महाद्युतिः ॥ पतिव्रता समं भर्त्रा सानुगा सपरिच्छदा ॥

Trong lúc ấy, tại nơi đó, một người vợ trinh thuận (pativratā) rực rỡ hào quang đã đến bằng thiên xa (vimāna), cùng với phu quân—có tùy tùng và đầy đủ quyến thuộc, hành trang.

Verse 15

महताऽतूर्यघोषेण सम्प्राप्ता प्रियदर्शना ॥ धर्मराजहितं सर्वं धर्मज्ञा धर्मवत्सला ॥

Với tiếng nhạc khí vang dội lớn lao, nàng đến nơi—đẹp mắt, dễ mến—người hiểu Dharma, yêu kính Dharma, và làm mọi điều vì lợi ích của Dharmarāja.

Verse 16

साऽब्रवीत्तु विमानस्था साधयन्ती शुभाङ्गना ॥ विचित्रं प्रसृतं वाक्यं सर्वसत्त्वसुखावहम् ॥

Bấy giờ người phụ nữ cát tường ấy, ngồi trên cỗ vimāna thiên giới, cất lời—một bài thuyết giảng phong phú, triển khai rộng rãi, đem lợi lạc cho hết thảy chúng sinh.

Verse 17

पतिव्रतोवाच ॥ धर्मराज महाबाहो कृतज्ञः सर्वसम्मतः ॥ मैवमीर्‌षां कुरुष्व त्वं ब्राह्मणेषु तपस्विसु ॥ एतेषां तपसां वीर माहात्म्यं बलमेव च ॥ अचिन्त्याः सर्वभूतानां ब्राह्मणा वेदपारगाः ॥

Pativratā nói: “Hỡi Dharmarāja, bậc đại lực, người biết ơn và được mọi người kính trọng—xin chớ nuôi lòng ganh tị đối với các brāhmaṇa khổ hạnh. Hỡi dũng sĩ, uy lực và sức mạnh của khổ hạnh nơi họ thật khó nghĩ bàn; các brāhmaṇa đã vượt qua bờ bên kia của Veda là quyền năng không thể lường đối với mọi loài.”

Verse 18

त्वया शुभाशुभं कर्म नित्यं पूजा मनस्विनाम् ॥ रागो वा रोषमोहौ वा न कर्तव्यौ सदा सताम् ॥

Ngài hãy luôn xét định các nghiệp lành và dữ, và thường xuyên tôn kính những bậc tâm trí cao thượng. Nơi người thiện, không bao giờ nên khởi hành vi của ái luyến, sân hận hay mê lầm.

Verse 19

प्रयाता गगने दृष्टा विद्युत्सौदामिनी यथा ॥ दृष्ट्वा पतिव्रतां नारीं धर्मराजेन पूजिताम् ॥

Nàng được thấy bay đi trên trời như tia chớp. Khi thấy người phụ nữ pativratā ấy được Dharmarāja tôn kính, (mạch truyện tiếp tục).

Verse 20

अब्रवीन् नारदस्तत्र धर्मराजं तथागतम् ।

Tại đó, Nārada đã thưa với Pháp Vương (Yama) vừa đến nơi.

Verse 21

नारद उवाच ॥ का चैषा सुमहाभागा सुरूपा प्रमदोत्तमा ॥ या त्वया पूजिता राजन् हितमुक्त्वा गता पुनः ।

Nārada thưa: “Muôn tâu Đại vương, phu nhân cực kỳ phúc đức này—dung mạo đoan nghiêm, bậc nhất trong hàng nữ nhân—là ai mà Ngài đã tôn kính cúng dường; rồi sau khi nói lời lợi ích, lại rời đi?”

Verse 22

एतदिच्छाम्यहं ज्ञातुं परं कौतूहलं हि मे ॥ एतनमे सुमहाभाग कथयस्व समासतः ।

“Con muốn được biết điều ấy; quả thật lòng hiếu kỳ của con rất lớn. Bậc phúc đức cao quý, xin hãy nói cho con một cách vắn tắt.”

Verse 23

यम उवाच ॥ अहं ते कथयिष्यामि कथां परमशोभनाम् ॥ एषा मया यथा तात पूजितापि च कृत्स्नशः ।

Yama nói: “Này hiền giả, ta sẽ kể cho ông một câu chuyện vô cùng rực rỡ—rằng người nữ ấy đã được ta tôn kính cúng dường trọn vẹn như thế nào.”

Verse 24

पुरा कृतयुगे तात निमिर्नाम महायशाः ॥ आसीद्राजा महातेजाः सत्यसन्ध इति श्रुतः ।

“Thuở xưa, vào thời Kṛtayuga, này hiền giả, có một vị vua tên Nimi, danh tiếng lẫy lừng; Ngài uy quang rực rỡ và được biết đến là người kiên định với chân thật.”

Verse 25

तस्य पुत्रो मिथिर्नाम जननाज्जनकोऽभवत् ॥ तस्य रूपवती नाम पत्नी प्रियहिते रता ।

Con trai của ông tên là Mithi; do việc sinh thành ấy, ông được biết đến với danh xưng Janaka. Vợ ông tên Rūpavatī, luôn chuyên tâm vào những điều đáng yêu và đem lại lợi ích.

Verse 26

सा चाप शुभकर्माणि पतिभक्ता पतिव्रता ॥ प्रीत्या परमया युक्ता भर्त्तुर्वचनकारिणी ।

Bà thực hành các việc lành cát tường; là người sùng kính chồng, giữ trọn hạnh phu thê (pativratā), đầy ắp tình yêu sâu xa và hành xử theo lời của phu quân.

Verse 27

य इमां पृथिवीं सर्वां धर्मेण परिपालयन् ॥ न व्याधिर्न जरा मृत्युस् तस्मिन् राजनि शासति ।

Khi vị vua ấy cai trị, bảo hộ toàn cõi địa cầu bằng dharma, thì dưới quyền trị vì của ngài không có bệnh tật, không có tuổi già, cũng không có cái chết (đến làm khổ dân).

Verse 28

ववर्ष सततं देवस् तस्य राष्ट्रे महाद्युतेः ॥ एवं बहुगुणोपेतं तस्य राज्यं महात्मनः ।

Trong cõi nước của vị vua rực rỡ ấy, thần mưa luôn tuôn mưa không dứt. Vì thế vương quốc của bậc đại tâm ấy được trang nghiêm bởi nhiều công đức và ưu thắng.

Verse 29

न कश्चिद् दृश्यते मर्त्यो रुजार्त्तो दुःखितोऽपि वा ॥ अथात्र बहुकालस्य राजानं मिथिलाधिपम् ।

Không thấy một phàm nhân nào bị bệnh tật hành hạ hay dù chỉ ưu sầu. Rồi tại đây, sau một thời gian rất lâu, đối với vua Mithi, chúa tể Mithilā, (một việc đã xảy đến)…

Verse 30

उवाच राज्ञी विप्रेन्द्र विनयात्प्रश्रितं वचः ।

Hoàng hậu lên tiếng, kính cẩn thưa với vị Bà-la-môn tối thượng bằng lời lẽ khiêm cung cúi mình.

Verse 31

राज्ञ्युवाच ॥ भृत्यानां च द्विजातीनां तथा परिजनस्य च ॥ यदस्ति द्रविणं किञ्चित्पृथिव्यां यद्गृहे च ते ।

Hoàng hậu thưa: “Vì các gia nhân, vì các bậc nhị sinh (dvija), và cả người trong nhà—bất cứ chút tài vật nào có, dù ở trên đất hay trong nhà của ngài…”

Verse 32

विनियुक्तं तु तत्सर्वं सान्निध्यं तु तथा त्वया ॥ न च राजन् विजानासि भोजनस्य प्रशंससि ।

“…tất cả đều đã được phân định và cấp phát đúng phép, và chính ngài cũng hiện diện để giám sát. Thế nhưng, ôi Đại vương, ngài chẳng nhận ra; lại ca ngợi ‘ẩm thực’ như thể đang thiếu thốn.”

Verse 33

नास्ति तन्नियमः कश्चित्पुष्पमूल्यं च नास्ति नः ॥ न वा गवादिकं किञ्चिन्न च वस्त्राणि कर्हिचित् ।

“Việc ấy chẳng có quy định cố định nào, và chúng ta cũng không có tiền đến cả giá hoa. Lại không có bò và các thứ tương tự, và cũng chẳng có y phục vào bất cứ lúc nào.”

Verse 34

न चैव वार्षिकः कश्चिद्विद्यते भाजनस्य च ॥ दृश्यते हि महाराज मम चैवाथ सुव्रत ।

“Và hoàn toàn không có nguồn cung hằng năm, dù chỉ là các đồ dùng, khí cụ. Điều ấy quả thật hiển nhiên, ôi Đại vương—cả thiếp cũng thấy, và ngài cũng thấy, hỡi bậc giữ thiện nguyện.”

Verse 35

यत्कर्तव्यं मया वापि तन्मे ब्रूहि नराधिप । कर्त्र्यस्म्यहं विशेषेण यद्वाक्यमपि मन्यसे ।

Hỡi bậc chúa tể loài người, xin hãy nói cho ta biết ta cũng phải làm điều gì. Bất cứ lời chỉ giáo nào ngài cho là thích đáng, ta sẽ đặc biệt y theo mà thực hành.

Verse 36

तद्ब्रवीमि यथाशक्त्या यदि मे मन्यसे प्रिये ॥ हविष्ये वर्त्तमानानामिदं वर्षशतं गतम् ।

Này người thương, nếu nàng thuận, ta sẽ nói theo khả năng: đối với những ai sống bằng haviṣya, thời hạn một trăm năm này đã trôi qua rồi.

Verse 37

कुद्दालेन हि काष्ठेन क्षेत्रं वै कुर्महे प्रिये ॥ ततो धर्मविधिं तत्त्वात्प्राप्नुयां मे न संशयः ।

Này người thương, với cái cuốc và gỗ (những dụng cụ giản dị) chúng ta quả thật canh tác ruộng đồng. Từ đó, ta sẽ đạt được phép tắc chân chính của dharma; ta không hề nghi ngờ.

Verse 38

भक्ष्यं भोज्यं च ये ये च ततस्त्वं सुखमाप्स्यसि ॥ एवमुक्ता ततो राज्ञी राजानमिदमब्रवीत् ।

Mọi thứ thức ăn có thể dùng và mọi món đáng để thọ thực đều sẽ có từ đó; khi ấy nàng sẽ được an lạc. Được nói như vậy, hoàng hậu liền thưa với nhà vua như sau.

Verse 39

देव्युवाच ॥ भृत्यानां तु सहस्राणि तव राजन्निवेशने ॥ अश्वानां च गजानां च सैरिभाणां तथैव च ।

Hoàng hậu thưa: “Muôn tâu Đại vương, trong cung thất của ngài có đến hàng nghìn gia nhân; lại cũng có ngựa, voi và trâu nước nữa.”

Verse 40

उष्ट्राणां महिषाणां च खराणां च महायशाः ॥ एते सर्वे कथं राजन्न कुर्वन्ति तवेप्सितम् ॥

Hỡi bậc đại danh tiếng, ngài có lạc đà, trâu và lừa; vậy cớ sao, hỡi Đại vương, tất cả những thứ ấy lại không làm thành điều ngài mong muốn?

Verse 41

राजोवाच ॥ नियुक्तानि हि कर्माणि वार्षिकानीतराणि च ॥ सर्वकर्माणि कुर्वन्ति ये भृत्या मे वरानने ॥

Nhà vua nói: Hỡi người có dung nhan mỹ lệ, các công việc đã được giao phó—dù là việc hằng năm theo mùa hay việc khác—đều do các bề tôi của trẫm thực hiện trọn vẹn.

Verse 42

बलीवर्दाः खराऽश्वा गजा उष्ट्रा ह्यनेकशः ॥ सर्वे नियुक्ता मे देवि सर्वकर्मसु शोभने ॥

Bò đực, lừa, ngựa, voi và nhiều lạc đà—hỡi Nữ thần, hỡi bậc cát tường—trẫm đã phân công tất cả vào mọi loại công việc.

Verse 43

आयसँ त्रापुषँ ताम्रँ राजतँ काञ्चनँ तथा ॥ नियुक्तानि तु सर्वाणि सर्वकर्मस्वनिन्दिते ॥

Sắt, thiếc, đồng, bạc và cả vàng nữa—hỡi người không đáng chê trách—quả thật tất cả đều được dùng trong mọi loại công việc.

Verse 44

ननु पश्याम्यहं देवि किञ्चिद्धैमं न चायसम् ॥ येन कुर्यामहं देवि कुद्दालं सुसमाहितः ॥

Thế nhưng, hỡi Nữ thần, ta thấy có vật làm bằng vàng, chứ không phải bằng sắt; nhờ đó, hỡi Nữ thần, ta có thể chế tạo kuddāla (cái xẻng) với sự chuẩn bị và cẩn trọng.

Verse 45

गच्छ राजन् यथाकाममनुयास्यामि पृष्ठतः ॥ एवमुक्तः सुनिष्क्रान्तः सभार्यः स नरेश्वरः ॥

“Tâu Đại vương, xin đi theo ý muốn; ta sẽ theo sau.” Được nói như vậy, bậc chúa tể loài người ấy liền lên đường cùng với hoàng hậu.

Verse 46

ततो राजा च देवी च क्षेत्रं मृगयतस्तदा ॥ गतौ च परमाध्वानं ततो राजाब्रवीदिदम् ॥

Bấy giờ nhà vua và vị nữ thần, khi tìm kiếm một thửa ruộng, đã đi qua một quãng đường rất dài; rồi sau đó nhà vua nói như sau.

Verse 47

इदं भद्रं मम क्षेत्रमास्वात्र वरवर्णिनि ॥ यावद्गुल्मानिमान् भद्रे कण्टकांश्च वरानने ॥

“Hỡi người cát tường, đây là thửa ruộng tốt của ta; nàng có sắc diện đẹp, hãy ngồi tại đây—cho đến khi ta xử lý những bụi rậm này, hỡi hiền thê, và những gai nhọn này, hỡi người có dung nhan mỹ lệ.”

Verse 48

अहं छिनद्मि वै देवि त्वमेताञ्छोधय प्रिये ॥ एष ते कर्म योगस्तु ततो प्राप्स्यामि चेप्सितम् ॥

“Hỡi Thánh nữ, ta sẽ chặt bỏ chúng; còn nàng, người yêu dấu, hãy dọn sạch những thứ này. Đây là phần việc thích hợp dành cho nàng; rồi ta sẽ đạt được điều mong cầu.”

Verse 49

एवमुक्ता महादेवी तेन राज्ञा तपोधन ॥ उवाच मधुरं वाक्यं प्रहसन्ती नृपाङ्गना ॥

Được nhà vua nói như thế, hỡi bậc giàu có bởi khổ hạnh (tapodhana), Đại Nữ Thần—người phụ nữ hoàng gia ấy—mỉm cười và thốt lời dịu ngọt.

Verse 50

वृक्षोऽत्र दृश्यते पार्श्वे सौवर्णो गुल्म एव च ॥ पानीयस्य तु सान्निध्यं न किञ्चिदिह दृश्यते ॥

Tại đây, bên cạnh có thấy một cây, lại có một bụi cây như sắc vàng; nhưng hoàn toàn không thấy sự hiện diện của nước uống ở nơi này.

Verse 51

कथं क्षेत्रं करिष्यावो हृद्रोगस्य तु कारकम् ॥ इयं नदी ह्ययं वृक्ष इयं भूमिः समांसला ॥

Làm sao chúng ta có thể biến nơi này thành một địa điểm thích hợp, khi nó lại là nguyên nhân gây bệnh tim? Đây có sông, đây có cây; và mảnh đất này mềm, như có thịt, giàu chất.

Verse 52

अस्मिन्वपि कृतं कर्म कथं गुणकरं भवेत् ॥ तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा राजा वचनमब्रवीत् ॥

Dẫu có làm một việc ở nơi như thế này, làm sao nó có thể trở nên hữu ích? Nghe lời nàng nói, nhà vua liền cất lời đáp lại.

Verse 53

शुभं सानुनयं वाक्यं भूतानां गुणवत्सलः ॥ पूर्वगृहे भवेत्पूर्वं विनियुक्तं तथा प्रिये ॥

Ngài, người thương mến lợi ích của muôn loài, nói những lời cát tường kèm sự khuyên nhủ dịu dàng: “Ái khanh, điều đã được định trước, hãy trước hết thiết lập tại ngôi nhà cũ.”

Verse 54

अयं गृहो महादेवि न च बाधाऽत्र कस्यचित् ॥ ततस्तच्छोधयामास तत्क्षेत्रं भार्यया सह ॥

“Bạch Mahādevī, đây là một nơi cư trú, và ở đây không gây hại cho bất cứ ai.” Rồi nhà vua cùng với hoàng hậu tiến hành xem xét địa điểm ấy.

Verse 55

वियन्मध्ये तथोग्रश्च सविता तपते सदा ॥ समृद्धश्च तदा तत्र निदाघः काल आगतः ॥

Giữa tầng không, Savitā—mặt trời—bừng cháy dữ dội không ngừng; rồi tại đó, mùa Nidāgha, mùa hạ thiêu đốt, đến trong trọn vẹn sức mạnh.

Verse 56

प्रवृद्धो दारुणो घर्मः कालश्चैवातिदारुणः ॥ ततः सा तृषिता देवी क्षुधिता च तपस्विनी ॥

Cái nóng tàn khốc càng thêm dữ dội, và thời gian cũng trở nên vô cùng nghiệt ngã; bấy giờ vị Nữ Thần—bậc tu khổ hạnh—khát nước và cũng đói lòng.

Verse 57

स्निग्धौ ताम्रतलौ पादौ तस्यां सन्तापमागतौ ॥ गुणप्रवाह रक्तौ तु तस्याः पादौ च सुव्रत ॥

Đôi chân nàng—mềm mại, với lòng bàn chân ánh sắc đồng—bị sức nóng làm bỏng rát đau đớn; và, hỡi bậc giữ thiện nguyện, chân nàng đỏ lên như có dòng đỏ chảy tràn.

Verse 58

सूर्यस्य पादा मध्याह्ने तापयन्त्यग्निसन्निभाः ॥ ततः सा व्यथिता देवी भर्तारमिदमब्रवीत् ॥

Vào giữa trưa, tia nắng mặt trời thiêu đốt như lửa; bấy giờ vị Nữ Thần đau đớn ấy nói những lời này với phu quân mình.

Verse 59

तृषितास्मि महाराज भृशमुष्णेन पीडिता ॥ पानीयं दीयतां राजन्मम शीघ्रं प्रसादतः ॥

“Bạch Đại vương, thiếp khát nước, bị sức nóng dữ dội hành hạ. Muôn tâu bệ hạ, xin vì lòng từ mẫn mà mau ban cho thiếp nước uống.”

Verse 60

इत्युक्त्वा पतिता देवी विह्वला दुःखपीडिता ॥ पतन्त्या च तया सूर्यो दृष्टो विह्वलया तथा ॥

Nói xong, vị Nữ thần ngã quỵ, bàng hoàng và bị nỗi sầu khổ giày vò; và khi đang ngã xuống, trong chính trạng thái bối rối ấy, nàng cũng thấy Mặt Trời ở tình trạng xao động như vậy.

Verse 61

यदृच्छया पतन्त्या तु सूर्यः कोपेन वीक्षितः ॥ ततो विवस्वान् भगवान् सन्त्रस्तो गगने तदा ॥

Đang tình cờ ngã xuống, nàng nhìn Mặt Trời bằng cơn giận; bấy giờ Bhagavān Vivasvān—Thần Mặt Trời—liền hoảng sợ giữa bầu trời vào lúc ấy.

Verse 62

दिवं मुक्त्वा महातेजाः पतितो धरणीतले ॥ ततो दृष्ट्वा तु राजा.असौ स्वभावेन च वर्जितम् ॥

Rời bỏ cõi trời, đấng rực sáng vĩ đại ấy rơi xuống mặt đất; rồi nhà vua, khi thấy Ngài—trong trạng thái bị tước mất bản tính thường nhiên—thì (ứng xử theo lẽ ấy).

Verse 63

एवं ब्रुवन्तं राजानं सूर्यः सानुनयोऽब्रवीत् ॥ पतिव्रता शुभाक्षी च ममैषा रुषिता भृशम् ॥

Khi nhà vua nói như vậy, Mặt Trời đáp lời với sự hòa giải: “Người nữ của ta—một pativratā, đôi mắt đẹp—đã nổi giận dữ dội với ta.”

Verse 64

ततोऽहं पतितो राजंस्तव कार्यानुशासनः ॥ अनया सदृशी नारी त्रैलोक्ये नैव विद्यते ॥

“Vì thế, hỡi nhà vua, ta đã rơi xuống theo sự chỉ định trong việc của ngài; trong ba cõi không hề có người nữ nào sánh bằng nàng.”

Verse 65

पृथिव्यां स्वर्गलोके वा न काचिदिह दृश्यते ॥ अहोऽस्याः परमं सत्त्वमहोऽस्याः परमं तपः ॥

Dù ở cõi đất hay cõi trời, nơi đây không thấy ai giống nàng. Ôi—sattva (nội lực) của nàng thật tối thượng; ôi—tapas (khổ hạnh, tu trì) của nàng thật tối thượng.

Verse 66

अहो धैर्यं च शक्तिश्च तवैवं शंसिता गुणाः ॥ तथेयं ते महाभाग तव चित्तानुसारिणी ॥

Ôi—sự kiên định và sức mạnh của ngài; các đức tính ấy của ngài được tán dương như vậy. Và người nữ này nữa, hỡi bậc hữu phúc, cũng thuận theo ý hướng trong tâm ngài.

Verse 67

सदृशी ते महाभाग शक्रस्येव यथा शची ॥ पात्रं पात्रवता प्राप्तं सुकृतस्य महत्फलम् ॥

Hỡi bậc hữu phúc, nàng xứng hợp với ngài như Śacī xứng hợp với Śakra. Người xứng đáng đã gặp được kẻ thọ nhận xứng đáng—đó là quả lớn của công đức.

Verse 68

अनुरूपः सुरूपो वा यतो जातः सुयन्त्रितः ॥ मा च ते वितथः कामो भवेच्चैव नराधिप ॥

Người mà ta sinh ra từ đó—dù tương xứng hay dung mạo đoan nghiêm—hãy là người được điều phục trong hạnh kiểm. Và hỡi bậc chúa của loài người, mong dục nguyện của ngài chớ thành hư vọng.

Verse 69

कुरुष्व दयितं क्षेत्रं यथा मनसि वर्त्तते ॥ भोजनार्थं महाराज त्वदन्यो न हि विद्यते ॥

Hỡi đại vương, hãy thực hiện “cánh đồng hành động” thân ái đúng như điều đang hiện hữu trong tâm ngài. Vì sự nuôi sống và lương thực, hỡi vua lớn, không có ai khác ngoài ngài.

Verse 70

अनुरूपा विशुद्धा च तपसा च वराङ्गना॥ पतिव्रता च साध्वी च नित्यं तव हिते रता॥

Nàng thật xứng hợp với ngài, thanh tịnh, và nhờ khổ hạnh mà trở thành bậc thục nữ cao quý. Nàng là người thủ tiết với chồng, hiền thánh, và luôn chuyên tâm vì lợi ích của ngài.

Verse 71

फलदं च यशस्यं च भविष्यति हि कामदम्॥ एवमुक्त्वा ततः सूर्यः ससर्ज जलभाजनम्॥

Điều ấy quả thật sẽ sinh quả, đem lại danh tiếng và làm toại nguyện. Nói xong, Sūrya liền tạo ra một bình đựng nước.

Verse 72

उपभोक्तुं सुखस्यार्थं सुपुण्यस्य विशेषतः॥ दत्त्वा तत्पुण्यकर्माणं ततः प्राह दिवाकरः॥

Để thọ hưởng an lạc—đặc biệt như quả của công đức thù thắng—sau khi ban cho hành vi công đức ấy (hoặc phương tiện của nó), rồi Divākara (Mặt Trời) cất lời.

Verse 73

एवमुक्त्वा तु भगवांस्तथा तत्कृतवान्क्वचित्॥ राज्ञा च जनकेनैव प्रियाया हितकाम्यया॥

Nói như vậy xong, Đức Bhagavān đã làm đúng như thế vào một thời/địa điểm nào đó; và việc ấy do chính vua Janaka thực hiện, vì mong cầu lợi ích cho người yêu dấu của mình.

Verse 74

ततः साप्यायिता देवी तोयेन शुभलक्षणा॥ लब्धसंज्ञा गतभया राजानमिदमब्रवीत्॥

Rồi vị phu nhân có tướng lành được nước làm cho hồi tỉnh, tươi mát. Khi đã lấy lại tri giác và hết sợ hãi, nàng nói với nhà vua như sau.

Verse 75

देवी दृष्ट्वा तदाश्चर्यं विस्मयोत्फुल्ललोचना॥ केन दत्तं शुभं तोयं दिव्यं छत्रमुपानहौ॥

Thấy điều kỳ diệu ấy, Đức Nữ Thần—đôi mắt mở rộng vì kinh ngạc—hỏi: “Ai đã ban nước lành cát tường này, chiếc lọng thiêng, và đôi hài ấy?”

Verse 76

एतन्मे संशयं राजन्कथयस्व तपोधन॥ राजोवाच॥ एष देवो महादेवि विवस्वान्नाम नामतः॥

“Xin bậc quân vương, bậc bảo tạng của khổ hạnh, hãy nói rõ điều nghi này cho ta.” Nhà vua đáp: “Hỡi Đại Nữ Thần, vị thần ấy mang danh Vivasvān, tức Thần Mặt Trời.”

Verse 77

तवानुकम्पया देवि मुक्त्वाकाशमिहागतः॥ एवमुक्ता तु सा देवी भर्त्तारमिदमब्रवीत्॥

“Hỡi Nữ Thần, vì thương xót nàng mà Ngài đã rời cõi trời, đến nơi đây.” Nghe vậy, Nữ Thần liền thưa với phu quân lời này.

Verse 78

करवाण्यस्य कां प्रीतिं ज्ञायतामस्य वाच्छितम्॥ ततो राजा महातेजाः प्रणिपत्य कृताञ्जलिः॥

“Ta nên làm việc gì để làm Ngài hoan hỷ? Xin cho biết điều Ngài mong cầu.” Khi ấy, nhà vua rực rỡ oai quang chắp tay cúi lạy.

Verse 79

विज्ञापयामास तदा भगवन् किं करोमि ते॥ एवमुक्तो नरेन्द्रेण सूर्यो वचनमब्रवीत्॥

Bấy giờ vua kính cẩn thưa: “Bạch Đức Bhagavān, con phải làm gì cho Ngài?” Được chúa loài người thưa hỏi như vậy, Thần Mặt Trời liền đáp lời.

Verse 80

अभयं मे महाराज स्त्रीभ्यो भवतु मानद ॥ तत्श्रुत्वा वचनं तस्य भास्करस्य तु मानदः ॥

Hỡi Đại vương, do ta mà phụ nữ được an ổn, vô úy, hỡi bậc ban danh dự. Nghe lời ấy của Bhāskara, Mānada—người được tôn kính—…

Verse 81

प्रीत्या परमया युक्ता तस्य राज्ञो मनःप्रिया ॥ रश्मीनां तारणार्थाय छत्रं दत्त्वा तु कुण्डिकाम् ॥

Với lòng hoan hỷ tối thượng, nàng—người được vua yêu quý trong tâm—đã dâng một chiếc lọng để ngăn tia nắng mặt trời, và cũng dâng một kundikā, tức bình nước.

Verse 82

इमौ चोपानहौ दत्त्वा चोभौ पादस्य शङ्करौ ॥ अभयं ते महाभाग यथा त्वं वृत्तवानसि ॥

Và sau khi dâng đôi dép—cả hai đều vừa hợp cho đôi chân—nàng nói: “Hỡi bậc hữu phúc, nguyện sự vô úy, an ổn đến với ngài, đúng như hạnh ngài đã thực hành.”

Verse 83

एवं पतिव्रतां विप्र पूजयामि नमामि च ॥

Như vậy, hỡi vị vipra (Bà-la-môn), ta tôn kính và đảnh lễ người vợ pativratā, bậc thê tử một lòng thủ tiết với chồng.

Verse 84

न च मामुपतिष्ठन्ति न चैव वशगा मम ॥ मस्तकं मम गच्छन्ति सपत्नीकाः सहानुगाः ॥

Họ không hầu hạ ta, cũng chẳng vâng phục ta; những người đàn bà có đồng thê (sapatnī), cùng với kẻ theo hầu, lại vượt lên trên đầu ta—coi thường quyền uy của ta.

Verse 85

ब्राह्मणाः सततं पूज्या ब्राह्मणाः सर्वदेवताः ॥ मात्सर्यं क्रोधसंयुक्तं न कर्तव्यं द्विजातिषु ॥

Các Bà-la-môn luôn đáng được tôn kính; Bà-la-môn được xem như hiện thân của mọi thần linh. Chớ đem lòng ganh tỵ kèm sân hận mà hướng đến hàng nhị sinh (dvija).

Verse 86

सोऽपि राजा महाभागः सर्वभूतहिते रतः ॥ धर्मात्मा च महात्मा च सत्यसन्धो महातपाः ॥

Vị vua ấy nữa, hỡi người hữu phúc, chuyên tâm vì lợi ích của mọi loài—tánh hạnh chính pháp, tâm hồn cao cả, kiên định nơi chân thật, và có khổ hạnh lớn.

Verse 87

राजोवाच ॥ न शक्यमुपरोधेन वक्तुं भामिनि विप्रियम् ॥ न च पश्याम्यहं देवि तव चैव जनस्य च ॥

Nhà vua nói: “Hỡi người nữ đầy xúc cảm, dưới sức ép thì không thể nói lời khiến người khó chịu. Và, hỡi Devī, ta không thấy con đường nào lợi cho cả nàng lẫn dân chúng.”

Verse 88

एवमुक्ता महादेवी तेन राज्ञा सुषोभना ॥ हृषितपुष्टमना देवी राजानमिदमब्रवीत् ॥

Được nhà vua nói như vậy, Mahādevī rạng ngời ấy càng thêm mỹ lệ. Với tâm hoan hỷ và vững mạnh, Devī nói với nhà vua như sau.

Verse 89

पानीयस्य तु पार्श्वेन सन्निकृष्टेन सुन्दरी ॥ चतुर्थं जनपर्यन्तं न किञ्चिदिह दृश्यते ॥

“Hỡi người nữ xinh đẹp, ở bên cạnh nguồn nước gần kề này, cho đến ranh giới khu định cư thứ tư, tại đây hoàn toàn không thấy gì cả.”

Verse 90

किमर्थमिह तेजस्विंस्त्यक्त्वा मण्डलमागतः ॥ किं करोमि महातेजाः सर्वलोकनमस्कृतः ॥

Hỡi bậc rực sáng! Vì mục đích gì ngài rời bỏ maṇḍala của mình mà đến đây? Hỡi bậc đại quang minh, đấng được muôn cõi kính lễ, con phải làm gì?

Verse 91

उपानहौ च छत्रं च दिव्यालङ्कारभूषितम् ॥ ददौ च राज्ञे सविता प्रीत्या परमया युतः ॥

Savitṛ (Thần Mặt Trời) với lòng hoan hỷ tối thượng đã dâng lên nhà vua đôi dép và chiếc lọng, được trang sức bằng các bảo sức thần diệu.

Verse 92

तां प्रियां प्रीतहृदयां श्रावयंस्तस्य भाषितम् ॥ राज्ञस्तु वचनं श्रुत्वा देवी वचनमब्रवीत् ॥

Sau khi khiến người phụ nữ yêu dấu, lòng đầy hoan hỷ, được nghe lời ông nói, và sau khi nghe lời nhà vua, vị Devī (hoàng hậu) liền cất lời đáp lại.