Adhyaya 201: The Battle between the Rākṣasas and Yama’s Attendant-Messengers

Verse 1

अथ राक्षसकीङ्करयुद्धम् ॥ ऋषिपुत्र उवाच ॥ ततस्ते सहिताः सर्वे चान्योऽन्याभिरताः सदा ॥ नानावेषधरा दूताः कृताञ्जलिपुटास्तदा ॥

Bấy giờ bắt đầu cuộc chiến với các tùy tùng của rākṣasa. Con trai vị ṛṣi nói: Khi ấy, tất cả các sứ giả tụ hội lại, luôn phối hợp với nhau, mang nhiều dạng cải trang khác nhau, và lúc đó đứng chắp tay cung kính.

Verse 2

दूता ऊचुः ॥ वयं श्रान्ताश्च क्षीणाश्च ह्यन्यान् योजितुमर्हसि ॥ वयमन्यत्करिष्यामः स्वामिन्कार्यं सुदुष्करम् ॥

Các sứ giả thưa: Chúng tôi mệt mỏi và kiệt sức; xin ngài cắt đặt người khác. Bạch chủ nhân, chúng tôi sẽ làm việc khác—công việc này thật vô cùng khó khăn.

Verse 3

अन्ये हि तावत्तत्कुर्युर्यथेष्टं तव सुव्रत ॥ भगवन्स्म परिक्लिष्टाः त्राहि नः परमेश्वर ॥

Hỡi bậc giữ lời nguyện thanh tịnh, người khác có thể làm việc ấy theo ý ngài. Bạch Bhagavān, chúng tôi thật sự khốn khổ; xin che chở chúng tôi, hỡi Parameśvara, Đấng Tối Thượng.

Verse 4

ततो विवृत्तरक्ताक्षस्तेन वाक्येन रोषितः ॥ विनिःश्वस्य यथा नागो ह्यपश्यत्सर्वतो दिशम् ॥

Bấy giờ mắt ông đỏ ngầu và đảo qua đảo lại, nổi giận vì những lời ấy. Ông thở phì mạnh như rắn và nhìn khắp mọi phương hướng.

Verse 5

अदूरे दृष्टवान्कञ्चित्पुरुषं स ह्यनाकृतिम् ॥ स तु वेगेन सम्प्राप्त इङ्गितज्ञो दुरात्मवान् ॥

Không xa, ông thấy một người đàn ông, dáng như vô tướng. Kẻ ác tâm ấy, giỏi đọc dấu hiệu và ý định, liền lao tới với tốc độ nhanh.

Verse 6

निःसृतः स च रोषेण चित्रगुप्तेन धीमता ॥ ततः स त्वरितं गत्वा मन्देहा नाम राक्षसाः ॥

Hắn bị xua đuổi bởi cơn thịnh nộ của bậc trí Citragupta. Rồi hắn vội vã đi đến bọn rākṣasa mang tên Mandeha.

Verse 7

नानारूपधरा घोरा नानाभरणभूषिताः ॥ विनाशाय महासत्त्वो यत्र तिष्ठन्महायशाः ॥

Chúng thật đáng sợ, mang nhiều hình dạng và trang sức đủ loại. Vì mục đích hủy diệt, chúng tiến đến nơi vị đại hùng—đấng mahāsattva lừng danh—đang đứng đó.

Verse 8

चित्रगुप्तो महाबाहुः सर्वलोकार्थचिन्तकः ॥ समः सर्वेषु भूतेषु भूतानां च समादिशत् ॥

Citragupta, bậc đại lực với cánh tay hùng mạnh, lo nghĩ lợi ích cho mọi thế giới và bình đẳng với mọi loài, bấy giờ ban ra mệnh lệnh liên quan đến các chúng sinh ấy.

Verse 9

ततस्ते विविधाकाराः राक्षसाः पिशिताशनाः ॥ उपरुह्य तथा सर्वे मातङ्गांश्च हयं तथा ॥

Bấy giờ những rākṣasa ăn thịt, mang nhiều hình dạng ấy—tất cả—đều leo lên lưng voi và cũng lên lưng ngựa.

Verse 10

ब्रुवन्तश्च पुनर्हृष्टाः शीघ्रमाज्ञापय प्रभो ॥ तव सन्देशकर्त्तारः कस्य कृन्तामजीवितम् ॥

Họ lại hân hoan thưa: “Bạch Chúa tể, xin mau ban lệnh. Chúng con là sứ giả của Ngài—phải cắt đứt mạng sống của ai?”

Verse 11

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा चित्रगुप्तो ह्यभाषत ॥ रोषगद्गदया वाचा निःश्वसन् वै मुहुर्मुहुः ॥

Nghe lời họ, Citragupta cất tiếng; giọng run vì phẫn nộ, liên tiếp thở mạnh hết lần này đến lần khác.

Verse 12

भो भो मन्देहका वीराः मम चित्तानुपालकाः ॥ एतान्बध्नीत गृह्णीत भूताराक्षसपुङ्गवाः ॥

“Hô! Hô! Hỡi các dũng sĩ Mandeha, những kẻ gìn giữ ý chỉ của ta—hãy trói bọn này, hãy bắt lấy chúng, hỡi bậc đứng đầu trong hàng bhūta và rākṣasa!”

Verse 13

एवं हत्वा च बद्ध्वा च ह्यागच्छत पुनर्यथा ॥ हन्तारः सर्वभूतानां कृतज्ञा दृढ विक्रमा ॥

“Như vậy, sau khi giết và trói buộc, hãy trở về như trước—hỡi những kẻ sát hại mọi loài, kẻ biết bổn phận và kiên định trong dũng lực!”

Verse 14

हत्वा वै पापकानेतान्मम विप्रियकारिणः ॥ एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य वचनं चेदमब्रुवन् ॥

“Quả thật, hãy giết những kẻ tội lỗi này, những kẻ làm trái ý ta.” Nghe lời ấy của ngài, họ liền thưa đáp như sau.

Verse 15

राक्षसाः ऊचुः ॥ श्रान्ता वा क्षुधिता वापि दुःखिता वा तपोधनाः ॥ अमात्याः एव ज्ञातव्याः भृत्याः शतसहस्रशः ॥

Các Rākṣasa nói: “Dù họ mệt mỏi, đói khát hay khổ não—những bậc giàu có về khổ hạnh nên được nhận biết là amātya (tể thần); còn kẻ hầu thì có đến hàng trăm nghìn.”

Verse 16

एते वधार्थं निर्दिष्टास्त्वयैव च महात्मना ॥ न युक्तं विविधाकाराः ह्यस्माकं नाशनाय वै ॥

“Bạch đấng Đại Tâm, chính Ngài đã chỉ định họ cho mục đích sát phạt. Thật không hợp lẽ khi đặt những hữu tình đa hình đa dạng để hủy diệt chúng ta.”

Verse 17

यथा ह्येते समुत्पन्नाः सर्वधर्मानुचिन्तकाः ॥ तथा वयं समुत्पन्नास्तदर्थं हि भवानपि ॥

“Vì như họ đã sinh khởi như những bậc suy tư về mọi pháp (dharma), thì chúng ta cũng sinh khởi như vậy; và chính Ngài cũng (sinh khởi) vì mục đích ấy.”

Verse 18

मा च मिथ्या प्रतिज्ञातं धर्मिष्ठस्य भवत्विति ॥ अस्माकं विग्रहे वीर मुच्यन्तां यदि मन्यसे ॥

“Và xin đừng để lời thệ nguyện trở thành hư dối—lời thệ nguyện xứng hợp với bậc chí công theo Dharma. Hỡi dũng sĩ, nếu Ngài cho là phải, xin hãy để họ được phóng thích trong cuộc xung đột của chúng ta.”

Verse 19

एवमुक्त्वा ततो घोरा व्याधयः कामरूपिणः ॥ सन्नद्धास्त्वरितं शूरा भीमरूपा भयानकाः ॥

Nói xong như vậy, rồi những Vyādha ghê gớm—có thể tùy ý biến hóa—liền mau chóng trang bị vũ khí: các dũng sĩ mang hình tướng đáng sợ, thật kinh khiếp khi trông thấy.

Verse 20

गजैरन्ये तथा चाश्वै रथैश्चापि महाबलाः ॥ कण्टकैस्तुरगैर्हंसैरन्ये सिंहैस्तथापरे ॥

Một số bậc đại lực đến cùng voi, cũng vậy cùng ngựa và cả chiến xa; kẻ khác đến cùng loài có gai nhọn, cùng tuấn mã và thiên nga; lại có kẻ khác đến cùng sư tử.

Verse 21

मृगैः सृगालैर्महिषैर्व्याघ्रैर्मेषैस्तथापरे ॥ गृध्रैः श्येनैर्मयूरैश्च सर्पगर्दभकुक्कुटैः ॥

Kẻ khác đến cùng nai, chó rừng, trâu, hổ và cừu đực; cùng kền kền, chim ưng và chim công; lại cùng rắn, lừa và gà trống.

Verse 22

एवं वाहनसंयुक्ता नानाप्रहरणोद्यताः ॥ समागताः महासत्त्वा अन्योन्यमभिकाङ्क्षिणः ॥

Như vậy, được trang bị bằng các cỗ vật cưỡi và sẵn sàng với đủ loại binh khí, các bậc đại hữu tình ấy tụ hội—mỗi người đều mong được đối diện kẻ kia.

Verse 23

तूर्यक्श्वेडितसंघुष्टैर्बलितास्फोटितैरपि ॥ जयार्थिनो द्रुतं वीराश्चालयन्तश्च मेदिनीम् ॥

Với tiếng ầm vang của nhạc khí và tiếng hô chiến trận, lại thêm tiếng gầm và tiếng vỗ tay, các dũng sĩ cầu thắng lợi liền tiến nhanh, khiến cả mặt đất rung chuyển.

Verse 24

ततः समभवद्युद्धं तस्मिंस्तमसि सन्तते ॥ मुकुटैरङ्गदैश्चित्रैः केयूरैः पट्टिशासिकैः ॥

Rồi trận chiến bùng lên khi bóng tối đã lan tràn nơi ấy—giữa những vương miện, vòng tay chạm trổ, đồ trang sức nơi vai, và với rìu cùng gươm.

Verse 25

सकुण्डलैः शिरोभिश्च भ्राजते वसुधातलम् ॥ बहुभिश्च सकेयूरैश्छत्रैश्च मणिभूषणैः

Mặt đất rực sáng—vương vãi những chiếc đầu vẫn còn đeo khuyên tai; lại có vô số vòng tay, lọng che và các đồ trang sức nạm châu báu.

Verse 26

शूलशक्तिप्रहारीश्च यष्टितोमरपट्टिशैः ॥ असिखड्गप्रहारीश्च बलप्राणसमीritaiḥ

Có những đòn đánh bằng giáo và śūla, bằng śakti; bằng gậy, lao, thương và rìu; lại có những nhát chém bằng kiếm và lưỡi sắc—được thúc đẩy bởi sức mạnh và sinh lực (prāṇa).

Verse 27

अभवद्दारुणं युद्धं तुमुलं लोमहर्षणम् ॥ नखैर्दन्तैश्च पादैश्च तेऽन्योऽन्यमभिजघ्निरे

Trận chiến trở nên ghê rợn—ồn ào dữ dội, khiến người rợn tóc gáy; bằng móng, bằng răng, thậm chí bằng chân, họ đánh nhau lẫn nhau.

Verse 28

ततस्ते राक्षसा भग्ना दूतैर्घोरपराक्रमैः ॥ देहि देहि वदन्त्येव भिन्धि गृह्णीष्व तिष्ठ च

Rồi những Rākṣasa ấy, bị các sứ giả có dũng lực đáng sợ đánh tan, cứ gào lên: “Hãy cho! Hãy cho! Đập vỡ hắn! Bắt lấy! Hãy đứng vững!”

Verse 29

वध्यमानाः पिशाचास्ते ये निवृत्ता रणार्दिताः ॥ आहूयन्त प्रतिबयात्क्रोधसंरक्तलोचनाः

Những Piśāca ấy, bị dồn ép trong chiến trận mà đã quay lui—dù đang bị giết—lại bị gọi trở ra vì sợ hãi; đôi mắt đỏ ngầu vì phẫn nộ.

Verse 30

तिष्ठ तिष्ठ क्व यासीति न गच्छामि दृढो भव ॥ मया मुक्तमिदं शस्त्रं तव देहविनाशनम्

“Dừng lại, dừng lại—ngươi đi đâu?” “Ta sẽ không đi; hãy đứng vững. Vũ khí do ta phóng ra đây là kẻ hủy diệt thân thể ngươi.”

Verse 31

किन्तु मूढ त्वया शस्त्रं न मुक्तं मे रुजाकरम् ॥ मया क्षिप्तास्तु इषवः प्रतीच्छ क्व पलायसे

“Nhưng hỡi kẻ ngu, vũ khí ngươi phóng ra chẳng gây đau đớn cho ta. Trái lại, hãy đón nhận những mũi tên ta bắn! Ngươi chạy trốn về đâu?”

Verse 32

किं त्वं वदसि दुर्बुद्धे एषोऽहं पारगो रणे ॥ मम बाहु विमुक्तस्तु यदि जीवस्यतो वद

“Ngươi nói gì vậy, kẻ tâm trí hèn kém? Trong chiến trận, chính ta là người tinh thông. Cánh tay ta đã được giải phóng; nếu ngươi muốn sống, hãy thưa lời quy phục.”

Verse 33

तत्र ते सहसा घोरा राक्षसाः पिशिताशनाः ॥ मन्देहा नाम नाम्ना ते वध्यमानाः सहस्रशः

Tại đó, bỗng nhiên hiện ra những Rākṣasa ghê rợn—kẻ ăn thịt. Chúng mang danh “Mandeha,” và đang bị giết hại đến hàng nghìn.

Verse 34

ततो भग्ना यदा ते तु राक्षसाः कामरूपिणः ॥ प्रत्यपद्यन्त ते मायां तामसीं तमसावृताः

Rồi khi những Rākṣasa biến hóa ấy bị đánh tan, bị bóng tối bao phủ, chúng liền nương vào māyā tăm tối—ảo thuật đen của vô minh.

Verse 35

अदृश्याश्चैव दृश्याश्च तद्बलं तमसावृताः ॥ ततस्ते शरणं जग्मुर्ज्वरं परमभीषणम् ॥

Cả những lực lượng vô hình lẫn hữu hình—bị bóng tối bao phủ—bấy giờ đều đến nương tựa nơi Jvara, đấng đáng kinh hãi tột bậc.

Verse 36

शूलपाणिं विरूपाक्षं सर्वप्राणिप्रणाशनम् ॥ मन्देहा नाम नाम्ना वै राक्षसाः पिशिताशनाः ॥

Họ thuật lại: kẻ cầm đinh ba, mắt dị dạng, kẻ hủy diệt mọi sinh linh; và các Rākṣasa ăn thịt, vốn được biết với danh xưng “Mandeha”.

Verse 37

वयमद्य महाभाग त्रायस्व जगतः पते ॥ ततस्तेषां वचः श्रुत्वा दूतानां कामरूपिणाम् ॥

“Hôm nay chúng tôi tìm đến Ngài, ô bậc đại phúc; xin che chở chúng tôi, ô Chúa tể thế gian.” Rồi, sau khi nghe lời của các sứ giả có thể tùy ý biến hóa hình dạng, …

Verse 38

ज्वरः क्रुद्धो महातेजा योधानां तु सहस्रशः ॥ कालो मुण्डः केकराक्षो लोहयष्टिपरिग्रहः ॥

Jvara nổi giận, rực uy quang lớn, (tập hợp) chiến binh hàng nghìn—trong đó có Kāla, Muṇḍa, Kekarākṣa và Lohayaṣṭiparigraha.

Verse 39

विविधान्सन्दिदेशात्र पुरुषानग्निवर्चसः ॥ बद्धाञ्जलिपुटान्सर्वानिदमाह सुरेश्वरः ॥

Ngài sai phái nhiều người khác nhau, rực sáng như lửa. Với tất cả những người đứng chắp tay cung kính, đấng Chúa tể chư thiên nói như sau:

Verse 40

पच शीघ्रमिमान्पापान्योगेन च बलेन च ॥ ततस्ते त्वरितं गत्वा यत्र ते पिशिताशनाः ॥

“Burn (consume) these wicked ones quickly—by yogic power and by force.” Then they went swiftly to where those flesh-eaters were.

Verse 41

ज्वराज्ञया च ते सर्वे जीमूतघननिःस्वनाः ॥ बहूंस्ते राक्षसान्घोरान्दर्पोत्सिक्तान् सहस्रशः ॥

And by Jvara’s command, all of them, roaring like dense storm-clouds, (fell upon) many terrible Rākṣasas—swollen with pride—by the thousand.

Verse 42

बहुशस्त्रप्रहारैश्च शस्त्रैश्च विविधोज्ज्वलैः ॥ तरसा राक्षसा विग्ना रुधिरेण परिप्लुताः ॥

By many blows of weapons, and by various shining weapons, the Rākṣasas were violently checked and flooded with blood.

Verse 43

मोचयामास संग्रामं स्वयमेव यमस्ततः ॥ राक्षसान्मोचयित्वाऽथ हन्यमानान्समन्ततः ॥

Then Yama himself brought the battle to a halt. Having released the Rākṣasas, who were being slain on all sides, …

Verse 44

गत्वा ज्वरं महाभागं विनयात्सान्त्वयन्मुहुः ॥ पूजयन् वै ज्वरं दिव्यं गृहीय हस्ते महायशाः ॥

Having approached Jvara, O noble one, he repeatedly appeased him with humility; honoring the divine Jvara, the illustrious one took (him) by the hand.

Verse 45

प्रविवेश गृहं स्वं तु सम्भ्रमेणेदृशेन तु ॥ आननं तु समुत्प्रोष्छ्य सङ्ग्रामे स्वेदबिन्दुवत् ॥

Ngài bước vào chính ngôi nhà của mình trong trạng thái bối rối xao động như thế; rồi ngẩng mặt lên, trông như đang ở chiến địa, tựa người phủ đầy những giọt mồ hôi.

Verse 46

रोषायासकरं चैव सर्वलोकनमस्कृतः ॥ अहं त्वं चैव देवेश इमं लोकं चराचरम् ॥

Ngài là đấng khiến sinh khởi phẫn nộ và sự gắng sức, nhưng vẫn được mọi cõi thế gian đảnh lễ. “Hỡi Đấng Chúa tể chư thiên, ta và Ngài (cùng) cai quản thế giới này—cả hữu động lẫn vô động.”

Verse 47

शासेमहि यथाकामं यथादृष्टं यथाश्रुतम् ॥ त्वया ग्राह्यो ह्यहं देव मृत्युना च सुसंवृतः ॥

“Hãy để chúng ta cai trị/phán xét theo ý muốn—đúng như điều đã thấy và điều đã nghe. Nhưng, hỡi thần linh, ta phải bị Ngài nắm giữ, và ta cũng bị Tử thần bao vây kiên cố.”

Verse 48

लोकान्सर्वानहं हन्मि सर्वघाती न संशयः ॥ गच्छ गच्छ यथास्थानं युद्धं च त्यजतु स्वयम् ॥

“Ta tiêu diệt mọi thế giới; ta là kẻ sát hại tất cả—không nghi ngờ. Hãy đi, hãy đi về đúng chỗ của ngươi, và để chính hắn tự từ bỏ cuộc chiến.”

Verse 49

राक्षसानां हतास्तत्र षष्टिकोट्यो रणाजिरे ॥ अमराश्चाक्षयाश्चैव न हि त्वां प्रापयन्ति वै ॥

Tại đó, nơi chiến địa, sáu mươi koṭi Rākṣasa đã bị sát hại; và ngay cả các bậc bất tử, ngay cả những đấng bất hoại, quả thật cũng không thể đạt tới Ngài—không thể khuất phục Ngài.

Verse 50

ततो ह्युपरतं युद्धं धर्मराजो यमः स्वयम् ॥ दूतानां चित्रगुप्तेन सख्यमेकमकारयत् ॥

Bấy giờ cuộc chiến quả thật chấm dứt; chính Pháp Vương Diêm (Yama) tự thân khiến lập một sự liên minh (thỏa ước) duy nhất với Citragupta về các sứ giả.

Verse 51

सम्भाषन्ते ततो दूताश्चित्रगुप्तं तथैव च ॥ नियुञ्जस्व मया पूर्वं सर्वकर्माणि जन्तुषु ॥

Rồi các sứ giả cũng đối thoại với Citragupta: “Hãy phân định (ghi chép/áp dụng), như ta đã làm trước đây, mọi nghiệp hạnh nơi các loài hữu tình.”

Verse 52

स्वकर्मगुणभूतानि ह्यशुभानि शुभानि च ॥ रुद्रं दूताः समागम्य चित्रगुप्तस्य पार्श्वतः ॥

Quả thật, các nghiệp trở thành phẩm tính do chính hành động của mình—bất thiện và thiện—đều phải được xét đến. Các sứ giả đến gần Rudra và đứng bên cạnh Citragupta.

Verse 53

उपस्थानं च कुर्वन्ति कालचिन्तकमब्रुवन् ॥ यथा लोका यथा राजा यथा मृत्युḥ सनातनः ॥

Họ làm lễ hầu cận (phụng sự) rồi thưa với bậc quán niệm Thời gian: “Thế gian thế nào, bậc vương giả thế nào, thì Tử thần cũng thế ấy—muôn đời.”

Verse 54

तदैवोत्तिष्ठ तिष्ठेति क्षम्यतां क्षम्यतां प्रभो

Ngay lúc ấy (họ thưa): “Hãy đứng dậy! Hãy đứng!”—“Xin được tha thứ, xin được tha thứ, bạch Chúa tể.”

Verse 55

बद्धगोधाङ्गुलित्राणा नानायुधधरास्तथा ॥ अग्रतः किंकराः कृत्वा तिष्ठन्पादाभिवन्दनम् ॥

Mang những miếng hộ giáp làm từ vỏ bọc ngón chân kỳ đà được buộc chặt và cầm đủ loại vũ khí, họ đặt các kẻ hầu cận ở phía trước rồi đứng đó, cúi lạy cung kính dưới chân (ngài).

Verse 56

परित्रायस्व नो वीर किंकराणां महाबलान् ॥ हन्यमानान्हि रक्षोभिरस्मानद्य रणाजिरे ॥

Xin hãy che chở cho chúng tôi, hỡi dũng sĩ—chúng tôi là những kẻ hầu cận đầy uy lực—đang bị bọn rākṣasa đánh gục hôm nay nơi chiến địa.

Verse 57

बाहुभिः समनुप्राप्तः केशाकेशि ततः परम् ॥ अयुक्तमतुलं युद्धं तेषां वै समजायत ॥

Họ áp sát bằng sức mạnh đôi tay; rồi tiếp đó là cảnh giật tóc đối giật tóc. Quả thật giữa họ đã bùng lên một trận chiến buông thả, vô song.

Verse 58

खादन्ति चैव घ्नन्ति स्म चित्रगुप्तेन चोदिताः ॥ व्याधीनां च सहस्राणि दूतानां च महाबलाः ॥

Được Citragupta thúc giục, họ vừa nuốt chửng vừa đánh đập; lại có hàng nghìn thứ bệnh tật, cùng các sứ giả đầy uy lực nữa.

Verse 59

धर्मराजोऽथ विश्रान्तं कालभूतं महाज्वरम् ॥ किंकिं वृत्तमिदं देव व्यापिनस्त्वं महातपाः ॥

Bấy giờ Dharmarāja nói với Mahājvara đang nghỉ, như thể hiện thân của Thời (Kāla): “Hỡi thần, việc này là sao? Ngài vốn là đấng biến khắp, hỡi bậc đại khổ hạnh.”