Adhyaya 187: Determination of the Origin and Procedure of the Ancestral Offering (Pitṛyajña/Śrāddha)

Verse 1

अथ सृष्टिपितृयज्ञौ ॥ सूत उवाच ॥ एवं नारायणाच्छ्रुत्वा सा मही संशितव्रता ॥ कराभ्यामञ्जलिं कृत्वा माधवं पुनरब्रवीत् ॥

Sūta nói: Nghe như vậy từ Nārāyaṇa, Địa Mẫu—kiên định trong lời nguyện—chắp hai tay làm añjali rồi lại thưa với Mādhava.

Verse 2

धरण्युवाच ॥ श्रुतमेतन्मयाख्यानं क्षेत्रस्य च महत्फलम् ॥ एकं मे परमं गुह्यं तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥

Địa Mẫu thưa: Con đã nghe câu chuyện này và quả báo lớn lao của thánh địa ấy. Nhưng còn một điều tối mật đối với con—xin Ngài từ bi giảng giải.

Verse 3

पितृयज्ञस्य माहात्म्यं सोमदत्तो नराधिपः ॥ मृगयां समुपागम्य यत्त्वया पूर्वभाषितम् ॥

Về sự vĩ đại của pitṛyajña: điều Ngài đã thuật trước đây về vua Somadatta, bậc quân vương của loài người, khi ra đi săn bắn—chính là điều con muốn hỏi.

Verse 4

को गुणः पितृयज्ञस्य कथमेव प्रयुज्यते ॥ केन चोत्पादितं श्राद्धं कस्मिन्नर्थे किमात्मकम् ॥

Lợi ích của pitṛyajña là gì và phải cử hành chính xác ra sao? Nghi lễ śrāddha do ai thiết lập, nhằm mục đích gì, và bản chất cốt lõi của nó là gì?

Verse 5

एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं विस्तरेण वदस्व मे ॥ श्रीवराह उवाच ॥ साधु भूमे महाभागे यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥

Con muốn được nghe tường tận; xin Ngài giảng rõ cho con. Śrī Varāha phán: Lành thay, hỡi Địa Mẫu đại phúc, vì con đã hỏi Ta như thế.

Verse 6

मोहितासि वरारोहे भाराक्रान्ता वसुन्धरे ॥ दिव्यां ददामि ते बुद्धिं शृणु सुन्दरि तत्त्वतः ॥

Hỡi người đẹp hông thon, nàng đang bị mê hoặc; hỡi Vasundharā, nàng bị gánh nặng đè ép. Ta ban cho nàng trí tuệ thiêng liêng—hãy lắng nghe, hỡi mỹ nhân, đúng theo chân lý của tattva.

Verse 7

कथयिष्यामि ते ह्येवं श्राद्धोत्पत्तिविनिश्चयम् ॥ आदौ स्वर्गस्य चोत्पत्तिं देवानां च वरानने ॥

Như vậy, ta sẽ giảng cho nàng bản tường thuật đã được xác định về nguồn gốc của śrāddha. Trước hết, hỡi người có dung nhan đẹp, ta sẽ nói về sự phát sinh của cõi trời và các vị thần.

Verse 8

निष्प्रभेऽस्मिन्निरालोके सर्वतस्तमसावृते ॥ स्रष्टुं वै बुद्धिरुत्पन्ना त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥

Khi thế gian này không còn ánh quang, thiếu vắng ánh sáng, bốn phía đều bị bóng tối bao phủ, thì khởi lên ý chí tạo dựng tam giới cùng mọi loài động và bất động.

Verse 9

सोऽहं च शेषपर्यङ्के एकश्चैव पराङ्मुखः ॥ स्वपामि च वरारोहे अनन्तशयने ह्यहम् ॥

Và Ta—một mình, quay mặt đi—ngủ trên giường của Śeṣa; hỡi người đẹp hông thon, quả thật Ta an nghỉ trên sàng của Ananta.

Verse 10

युगं युगसहस्राणि यास्यन्ति च गतानि च ॥ न त्वं मम विजानासि ज्ञातुं मायां यशस्विनि ॥

Hết yuga này đến yuga khác—hàng nghìn yuga—sẽ trôi qua, và cũng đã trôi qua nhiều rồi; thế nhưng, hỡi bậc hiển vinh, nàng vẫn chưa thấu hiểu māyā của Ta để có thể biết rõ.

Verse 11

धारितं मम सुश्रॊणि दिवा पञ्चशतानि च ॥ वाराहं रूपमादाय न जानासि हि भामिनि ॥

Hỡi người nữ có vòng hông mỹ lệ, suốt năm trăm ngày Ta đã gánh chịu gánh nặng này; vậy mà dù Ta mang hình Varāha (Lợn Rừng thiêng), nàng vẫn không nhận ra Ta, hỡi mỹ nhân rạng ngời.

Verse 12

यन्मां पृच्छसि वै ज्ञातुमात्मानं च यशस्विनि ॥ एकमूर्त्तिस्त्रिधा जातो ब्रह्मविष्णुहरात्मकः ॥

Hỡi bậc hiển danh, điều nàng hỏi để biết Ta—tự tánh của Ta: Ta chỉ là một thể, nhưng hiển lộ thành ba, mang bản tính của Brahmā, Viṣṇu và Hara (Śiva).

Verse 13

क्रोधहेतोर्मया सृष्ट ईश्वरॊऽसुरनाशनः ॥ मम नाभ्यामभूत्पद्मं पद्मगर्भः पितामहः ॥

Từ nguyên do của cơn phẫn nộ, Ta đã tạo ra Đấng Chúa tể diệt trừ các asura; và từ rốn Ta vươn lên hoa sen—Pitāmaha, bậc “thai sen” (Brahmā).

Verse 14

एवं त्रयो वयं देवाः कृत्वा ह्येकाणर्वां महीम् ॥ तिष्ठामः परमप्रीत्या मायां कृत्वा तु वैष्णवीम् ॥

Như vậy, chúng Ta—ba vị thần—sau khi khiến địa cầu thành một đại dương duy nhất, đã an trụ trong niềm hoan hỷ tối thượng, khi đã tạo lập Vaiṣṇavī māyā.

Verse 15

सर्वं तज्जलपूर्णं तु न चाज्ञायते किञ्चन ॥ वटमेकं वर्जयित्वा विष्णुमूलं यशोद्रुमम् ॥

Tất cả đều tràn ngập nước, không thể phân biệt được điều gì; chỉ trừ một cây đa duy nhất—cây vinh hiển, có rễ nơi Viṣṇu.

Verse 16

तिष्ठाम वटवृक्षेऽहं मायया बालरूपधृक् ॥ पश्यामि च जगत्सर्वं त्रैलोक्यं यन्मया कृतम् ॥

Ta an trụ trên cây đa; nhờ māyā mà mang hình hài một hài nhi, và Ta chiêm ngưỡng toàn thể thế gian—ba cõi—do chính Ta tạo dựng.

Verse 17

वारयामि वरारोहे जानासि त्वं धरे शुभे ॥ कालेन तु तदा देवि कृत्वा वै वडवामुखम् ॥

Hỡi người có đùi đẹp, Ta ngăn giữ điều ấy; hỡi Đất Mẹ cát tường, nàng hiểu rõ. Rồi đúng thời, hỡi Nữ thần, ‘vaḍavāmukha’—“miệng ngựa cái”—được tạo thành.

Verse 18

विनिस्सृतं जलं तत्र मायया तदनन्तरम् ॥ प्रलये च विनिवृत्ते ब्रह्मा लोकपितामहः ॥

Ngay sau đó, nhờ māyā, nước tuôn chảy ra tại nơi ấy; và khi cuộc đại hoại (pralaya) đã dứt, Brahmā—bậc Tổ phụ của các thế giới—hiển lộ.

Verse 19

एवमुक्तो मया देवि गृह्य तत्र कमण्डलुम् ॥ उपस्पृश्य शुचिर्भूत्वा ब्रह्मा चोत्पादयन्सुरान् ॥

Được Ta nói như vậy, hỡi Nữ thần, Brahmā lấy bình nước (kamaṇḍalu) ở đó; sau khi làm ācaman để thanh tịnh, Ngài liền tiến hành sinh thành các chư thiên.

Verse 20

आदित्या वसवो रुद्रा अश्विनौ च मरुद्गणाः ॥ तारणार्थं च सर्वेषां ब्राह्मणान्भुवि दैवतान् ॥

Các Āditya, Vasu, Rudra, hai vị Aśvin và các đoàn Marut; lại vì mục đích cứu độ và hộ trì hết thảy, Ngài cũng thiết lập các Brāhmaṇa trên cõi đất như những bậc mang tính thiêng liêng.

Verse 21

बाहुभ्यां क्षत्रमुत्पन्नं वैश्याः ऊरुविनिःसृताः ॥ पद्भ्यां विनिःसृताः शूद्राः सर्ववर्णोपचारकाः

Từ hai cánh tay phát sinh kṣatra (giai tầng cai trị/chiến sĩ); từ đùi phát sinh vaiśya. Từ bàn chân phát sinh śūdra, những người phụng sự và nâng đỡ thực tiễn cho mọi varṇa.

Verse 22

देवताश्चासुरा देवि जातास्ते ब्रह्मणस्तथा ॥ देवता ह्यसुराः सर्वे तपोवीर्यबलान्विताः

Hỡi Nữ Thần, chư thiên và a-tu-la cũng đều sinh ra từ Brahmā như vậy. Quả thật, cả chư thiên lẫn a-tu-la—tất thảy—đều đầy đủ năng lực của khổ hạnh, vīrya và sức mạnh.

Verse 23

दित्यां च जनिताः पुत्रा असुराः सुरशत्रवः ॥ प्रजापतिश्चाजनयदृषींश्चैव तपोधनान्

Và từ Diti sinh ra các người con—những a-tu-la, kẻ thù của chư thiên. Còn Prajāpati cũng sinh ra các ṛṣi, những bậc lấy khổ hạnh làm của cải.

Verse 24

तेजसा भास्कराकाराः सर्वे शास्त्रविदो द्विजाः ॥ तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च जनिता ब्रह्मसूनुना

Rực rỡ, hình tướng như mặt trời, tất cả đều là dvija và là bậc thông hiểu śāstra. Con và cháu của họ cũng được sinh ra bởi người con của Brahmā.

Verse 25

निमेस्तु वंशसम्भूतो आत्रेय इति विश्रुतः ॥ जातमात्रो महात्मा स श्रीमांश्चापि तपोनिधिः

Từ dòng dõi của Nimi xuất hiện một vị nổi danh là Ātreya. Ngay từ lúc chào đời, ngài đã là bậc đại hồn—phú túc, và quả là kho tàng của khổ hạnh.

Verse 26

आदित्या वसवो रुद्रा अश्विनौ च मरुद्गणाः ॥ देवतास्तु त्रयस्त्रिंशददित्यां जनयन्पुरा

Các Āditya, các Vasu, các Rudra, đôi Aśvin và đoàn Marut—những vị thần ấy tổng cộng ba mươi ba; thuở xưa đều được sinh ra từ Aditi.

Verse 27

एकचित्तं समाधाय तपश्चरति निश्चलः ॥ पञ्चाग्निर्वायुभक्षश्च एकपादोर्ध्वबाहुकः

Định tâm nhất điểm, bất động, ông thực hành khổ hạnh—ở giữa năm ngọn lửa, lấy gió làm thực dưỡng, đứng một chân và giơ hai tay lên cao.

Verse 28

वर्षाणां च सहस्राणि तपस्तप्त्वा वसुन्धरे ॥ मृत्युकालमनुप्राप्तस्ततः पञ्चत्वमागतः

Hỡi Đất Mẹ, sau khi tu khổ hạnh suốt hàng nghìn năm, đến khi thời khắc tử vong đến, ông liền nhập vào trạng thái của năm đại (ngũ đại).

Verse 29

नष्टं च तं सुतं दृष्ट्वा निमेः शोक उपाविशत् ॥ पुत्रशोकाभिसंयुक्तो दिवा रात्रौ च चिन्तयन्

Thấy con trai mình bị mất, nỗi sầu liền bao trùm Nimi. Bị khổ đau vì thương con, ông trăn trở suy tư cả ngày lẫn đêm.

Verse 30

निमिः कृत्वा ततः शोकं विधानात्तत्र माधवि ॥ तं मनोगतसंकल्पं त्रिरात्रे प्रत्यपद्यत

Rồi Nimi, hỡi Mādhavī, vì nỗi sầu ấy đã cử hành pháp hành trì theo đúng nghi thức tại đó; và trong ba đêm ông phục hồi lại chí nguyện thầm kín trong lòng.

Verse 31

तस्य प्रतिविशुद्धस्य माघमासे तु द्वादशीम् ॥ मानसं सृज्य विषयं बुद्धिर्विस्तारगामिनी

Đối với người đã được thanh tịnh hoàn toàn, vào ngày Dvādaśī của tháng Māgha—sau khi dựng lên trong tâm đối tượng quán niệm—trí tuệ của người ấy mở rộng phạm vi.

Verse 32

स निमिश्चिन्तयामास श्राद्धकल्पं समाहितः ॥ यानि तस्यैव भोज्यानि मूलानि च फलानि च

Trong trạng thái điềm tĩnh và chuyên chú, ông liền suy niệm về nghi thức śrāddha—tức những vật phẩm thích hợp để dâng làm thực phẩm: các loại củ rễ và trái cây.

Verse 33

यानि कानि च भक्ष्याणि नवश्च रससंभवः ॥ यानि तस्यैव चेष्टानि सर्वमेतदुदाहरेत्

Bất cứ vật thực nào có thể dùng được, cùng những món chế biến tươi mới phát sinh từ vị/nước cốt, và mọi phép tắc thích hợp với người ấy—tất cả đều phải được nêu rõ.

Verse 34

आमन्त्र्य ब्राह्मणं पूर्वं शुचिर्भूत्वा समाहितः ॥ दक्षिणावर्ततः सर्वमकरोदृषिसत्तमः

Trước hết, ông kính cẩn thỉnh mời một vị brāhmaṇa; rồi sau khi thanh tịnh và chuyên nhất, bậc hiền triết tối thượng thực hiện mọi việc theo daksināvarta (xoay phải, thuận chiều kim đồng hồ).

Verse 35

सप्तकृत्वस्ततस्तत्र युगपత్సमुपाविशत् ॥ दत्त्वा तु मांसशाकानि मूलानि च फलानि च

Rồi tại đó, bảy lần, ông ngồi xuống cùng nhau theo đúng thứ tự; và ông dâng thịt và rau, cùng các loại củ rễ và trái cây.

Verse 36

पूजयित्वा तु विप्रान्स सप्तकृत्वश्च सुन्दरि ॥ कृत्वा तु दक्षिणाग्रांश्च कुशांश्च प्रयतः शुचिः

Hỡi người đẹp, sau khi tôn kính các bà-la-môn bảy lần, và sắp đặt phần đầu cho lễ dakṣiṇā cùng cỏ kuśa theo nghi thức, ông vẫn giữ kỷ luật và thanh tịnh.

Verse 37

एवं दिने गते भद्रे ह्यस्तं प्राप्ते दिवाकरे ॥ ब्रह्म कर्मोत्तमं दिव्यं भावसाध्यमुपासत

Hỡi bậc cát tường, khi ngày đã qua và mặt trời đã đến lúc lặn, ông chuyên tâm phụng hành ‘phạm hạnh nghi’ tối thượng, thiêng liêng, được thành tựu nhờ bhāva—tâm niệm nội tại.

Verse 38

एकाकी यतचित्तात्मा निराशी निष्परिग्रहः ॥ शुचौ देशे प्रतिष्ठाप्य स्थिरमासनमात्मनः

Một mình, với tâm và thân được chế ngự, không mong cầu và không sở hữu, ông tự lập cho mình một chỗ ngồi vững chắc nơi chốn thanh sạch.

Verse 39

नात्युच्चं नातिनीचं च चेलाजिनकुशोत्तरम् ॥ तत्रैकाग्रं मनः कृत्वा यतचित्तो जितेन्द्रियः

Không quá cao cũng không quá thấp, phía trên trải vải, da linh dương và cỏ kuśa; tại đó ông làm tâm nhất điểm, chế ngự tư niệm và hàng phục các căn—rồi tiếp tục hành trì.

Verse 40

उपविश्यासनेऽयुञ्जद्योगमात्मविशुद्धये ॥ समं कायशिरोग्रीवं धारयन्नचलः स्थितः

Ngồi trên chỗ ngồi ấy, ông chuyên tu yoga để thanh lọc tự ngã; giữ thân, đầu và cổ thẳng đều, ông an trụ vững vàng, bất động.

Verse 41

संप्रेक्ष्य नासिकाग्रं स्वं दिशश्चानवलोकयन् ॥ प्रकाशात्मा विगतभीर् ब्रह्मचारी व्रते स्थितः ॥

Chàng chăm chú nhìn vào chót mũi mình, không ngoảnh về các phương; trong ánh sáng nội tâm thanh tịnh, không còn sợ hãi, vị phạm hạnh (brahmacārin) vẫn an trụ vững chắc trong lời nguyện của mình.

Verse 42

संयम्य मयि चित्तं यो युक्त आसीत मत्परः ॥ प्रयुञ्जीत तदात्मानं मद्भक्तो नान्यमानसः ॥

Ai chế ngự tâm ý trong Ta, ngồi hành trì đúng phép và lấy Ta làm mục đích tối thượng—người ấy là tín đồ của Ta, không hướng tâm đến điều nào khác, nên dốc trọn thân tâm vào pháp tu nhất hướng ấy.

Verse 43

एवं निवृत्तसंध्यायां ततो रात्रिरुपागता ॥ पुनश्चिन्तितुमारब्धः शोकसंविग्नमानसः ॥

Như vậy, khi nghi lễ hoàng hôn (sandhyā) đã dứt, đêm liền kéo đến; và ông lại bắt đầu suy niệm, tâm trí xao động vì sầu muộn.

Verse 44

कृत्वा तु पिण्डसंकल्पं पश्चात्तापं चकार ह ॥ अकृतं मुनिभिः सर्वं किं मया तदनुष्ठितम् ॥

Nhưng sau khi lập saṅkalpa về lễ dâng piṇḍa, ông liền sinh hối hận: “Nếu các bậc muni không làm tất cả điều này, cớ sao ta lại thực hiện nghi thức ấy?”

Verse 45

निवापकर्म ह्यशुचि पुत्रार्थे विनियोजितम् ॥ अहो स्नेहप्रभावेण मया चाकृतबुद्धिना ॥

“Nghi lễ nivāpa quả thật bị xem là bất tịnh, nhưng vẫn được dùng vì mục đích có con trai. Than ôi—do sức mạnh của tình luyến ái, ta đã hành động với trí tuệ chưa chín muồi.”

Verse 46

किं वक्ष्यन्ति च मां सर्वे ये वै पितृपदे स्थिताः ॥ एवं विचिन्त्यमानस्य गता रात्रिर्वसुन्धरे ॥

“Vậy tất cả những ai thật sự an trụ nơi địa vị của tổ tiên sẽ nói gì với ta?” Cứ suy tư như thế, hỡi Vasundharā (Đất Mẹ), đêm đã trôi qua.

Verse 47

पूर्वसन्ध्यानु सम्प्राप्ता उदिते च दिवाकरे ॥ सन्ध्याविधिं विनिवर्त्य हुत्वाग्नीन् द्विजसत्तमः ॥

Khi ban mai (sandhyā) đã đến và mặt trời vừa mọc, bậc tối thượng trong hàng dvija, sau khi hoàn tất nghi thức sandhyā, đã dâng các lễ āhuti vào những ngọn lửa tế.

Verse 48

पुनश्चिन्तां प्रपन्नः स आत्रेयो ह्यतिदुःखितः ॥ एकाकी भाषते तत्र शोकपीडितमानसः ॥

Rồi ông lại rơi vào nỗi lo nghĩ; Atreya ấy vô cùng đau khổ, và tại đó ông nói một mình, tâm trí bị nỗi sầu não đè nặng.

Verse 49

धिग्वयो धिक्च मे कर्म धिग्बलं धिक्च जीवितम् ॥ पुत्रं सर्वसुखैर्युक्तं जीवितं हि न दृश्यते ॥

“Đáng hổ thẹn thay số phận; đáng hổ thẹn thay nghiệp của ta; đáng hổ thẹn thay sức lực; và đáng hổ thẹn thay đời sống. Bởi đời sống được đủ mọi an lạc—tức là người con—quả thật không hiện hữu đối với ta.”

Verse 50

नरकं पूतिकाख्यातं हृदि दुःखं विदुर्बुधाः ॥ परित्राणं ततः पुत्रादिच्छन्तीह परत्र च ॥

Bậc hiền trí hiểu rằng “Pūtikā” là một địa ngục—nỗi khổ nội tâm trong lòng; vì thế con người cầu mong sự cứu hộ nhờ người con, cả ở đời này lẫn đời sau.

Verse 51

पूजयित्वा तु देवांश्च दत्त्वा दानं त्वनेकशः ॥ हुत्वाग्निं विधिवच्चैव स्वर्गं तु लभते नरः

Sau khi thờ phụng các chư thiên, bố thí nhiều lần, và dâng cúng vào lửa theo đúng nghi thức, người ấy đạt được cõi trời.

Verse 52

पुत्रेण लभते येन पौरत्रेण च पितामहाः ॥ अथ पुत्रस्य पौरत्रेण मोदन्ते प्रपितामहाः

Nhờ con trai mà đạt được phúc lợi đưa đến điều lành; nhờ cháu nội mà các bậc tổ phụ (pitāmaha) được lợi ích. Lại nữa, nhờ chắt nội—cháu của con trai—các bậc cao tổ (prapitāmaha) hoan hỷ.

Verse 53

पुत्रेण श्रीमता हीनं नाहं जीवितुमुत्सहे ॥ एतस्मिन्नन्तरे देवि नारदो द्विजसत्तमः

“Bị thiếu vắng người con trai thịnh vượng, ta không muốn tiếp tục sống nữa.” Đúng lúc ấy, hỡi Nữ Thần, Nārada—bậc tối thượng trong hàng nhị sinh—đã đến.

Verse 54

जगाम तापसारण्यं ऋष्याश्रमविभूषितम् ॥ सर्वकामयुतं रम्यं बहुपुष्पफलोदकम्

Ngài đi đến khu rừng của các đạo sĩ khổ hạnh, được tô điểm bởi những ẩn viện của các hiền triết—thật khả ái, đầy đủ mọi điều mong cầu, và phong phú hoa, quả cùng nguồn nước.

Verse 55

तस्मै दत्त्वा पाद्यमर्घ्यं आसने चोपवेश्य च ॥ उपविश्यासने देवि नारदो वाक्यमब्रवीत्

Sau khi dâng nước rửa chân và lễ vật arghya để tôn kính, rồi mời ngài ngồi trên chỗ ngồi; kế đó chính Nārada cũng ngồi xuống, hỡi Nữ Thần, và cất lời.

Verse 56

नारद उवाच ॥ निमे शृणु महाप्राज्ञ शोकमुत्सृज्य दूरतः ॥ अशोच्यानन्वशोचस्त्वं प्रज्ञावान्नावबुध्यसे

Nārada nói: “Hỡi bậc đại trí, hãy nghe ta và gạt bỏ sầu muộn thật xa. Ông than khóc cho những kẻ không đáng than; tuy tự nhận có trí, ông vẫn chưa hiểu thấu chân nghĩa.”

Verse 57

गतासूनगतासूंश्च नानुशोचन्ति पण्डिताः ॥ मृतं वा यदि वा नष्टं यो यान्तमनुशोचति

Bậc hiền trí không than khóc cho người chết hay người sống. Dù đã chết hay thất lạc, ai sầu muộn vì kẻ đã ra đi cũng không thể khiến người ấy trở lại.

Verse 58

अमित्रास्तस्य हृष्यन्ति स चापि न निवर्त्तते ॥ अमरत्वं न पश्यामि त्रैलोक्ये सचराचरे

Kẻ thù của người ấy vui mừng, còn người ấy cũng chẳng trở lại. Ta không thấy sự bất tử ở bất cứ đâu trong tam giới, gồm cả loài động và loài bất động.

Verse 59

देवतासुरगन्धर्वा मानुषा मृगपक्षिणः ॥ सर्वे कालवशं यान्ति सर्वे कालमुदीक्षते

Chư thiên, a-tu-la, gandharva, loài người, thú và chim—hết thảy đều đi dưới quyền lực của Kāla (Thời gian); hết thảy đều chờ đợi Kāla.

Verse 60

जातस्य सर्वभूतस्य कालो मृत्युरुपस्थितः ॥ अवश्यं चैव गन्तव्यं कृतान्तविहितेन च

Với mọi hữu tình đã sinh ra, Kāla—tức Tử thần—luôn kề cận. Và sự ra đi quả thật không thể tránh, theo điều đã được Kṛtānta (định mệnh của cái chết) an bài.

Verse 61

तव पुत्रो महात्मा वै श्रीमान्नाम श्रियो निधिः ॥ पूर्णं वर्षसहस्रं तु तपः कृत्वा सुदुष्चरम्

Con trai của ngài quả thật là bậc đại hồn—tự tánh thịnh vượng, như kho tàng của Śrī—đã thực hành khổ hạnh vô cùng nghiêm khắc trọn đủ một nghìn năm.

Verse 62

मृत्युकालमनुप्राप्य गतो दिव्यां परां गतिम् ॥ एतत्सर्वं विदित्वा तु नानुशोचितुमर्हति

Khi đến thời điểm tử vong, người ấy đã đi đến cảnh giới thiêng liêng và tối thượng. Biết rõ tất cả điều này thì không nên sầu bi.

Verse 63

नारदेनैवमुक्ते तु श्रुत्वा स द्विजसत्तमः ॥ प्रणम्य शिरसा पादौ निमिरुद्विग्नमानसः

Khi Nārada nói như vậy, Nimi—bậc tối thắng trong hàng nhị sinh—nghe xong, tuy tâm vẫn còn bất an, liền cúi đầu đảnh lễ dưới chân (Nārada).

Verse 64

अहो मुनिवरश्रेष्ठ अहो धर्मविदां वर ॥ सान्त्वितोऽस्मि त्वया विप्र वचनैर्मधुराक्षरैः

Ôi bậc tối thượng trong hàng hiền thánh! Ôi bậc đứng đầu trong những người thông hiểu dharma! Này bà-la-môn, ta đã được ngài an ủi bởi những lời có âm tiết ngọt lành.

Verse 65

प्रणयात्सौहृदाद्वापि स्नेहाद्वक्ष्यामि तच्छृणु ॥ शोको निरन्तरं चित्ते ममैद्धृदि वर्तते

Vì tình thân, vì hữu nghị, hay vì lòng thương mến, ta sẽ nói—hãy lắng nghe. Nỗi sầu luôn ngự trong tâm ta, neo chặt nơi trái tim ta.

Verse 66

कृतस्नेहस्य पुत्रार्थे मया संकल्प्य यत्कृतम् ॥ तर्पयित्वा द्विजान्सप्त अन्नाद्येन फलेन च

Vì con trai—do lòng ta đã vướng chấp ái luyến—sau khi lập saṅkalpa (lời nguyện), ta đã làm việc này: làm cho bảy vị dvija được thỏa mãn bằng cơm thực và các phẩm cúng dường khác, cùng với trái cây nữa.

Verse 67

पश्चाद्विसर्जितं पिण्डं दर्भानास्तीर्य भूतले ॥ उदकानयनं चैव ह्यपसव्येन वासितम्

Sau đó, ta đem lễ vật piṇḍa mà xả bỏ, sau khi trải cỏ darbha trên mặt đất; và ta cũng làm nghi thức rước nước, ngồi theo hướng apasavya (ngược chiều).

Verse 68

शोकस्य तु प्रभावेण एतत्कर्म मया कृतम् ॥ अनार्यजुष्टमस्वर्ग्यमकीर्तिकरणं द्विज

Nhưng do sức chi phối của nỗi sầu, ta đã làm việc này, hỡi dvija; và (ta e rằng) việc ấy không được bậc ārya thực hành, không đưa đến cõi trời, và gây nên tiếng xấu.

Verse 69

नष्टबुद्धिस्मृतिसत्त्वो ह्यज्ञानॆन विमोहितः ॥ न च श्रुतं मया पूर्वं न देवैॠषिभिः कृतम्

Vì trí tuệ, ký ức và sự vững tâm của ta đã suy tổn; ta bị vô minh làm mê lầm. Ta cũng chưa từng nghe điều này trước đây, và đó không phải việc do chư thiên hay các ṛṣi thực hành.

Verse 70

भयं तीव्रं प्रपश्यामि मुनिशापात्सुदारुणात् ॥ नारद उवाच ॥ न बेतव्यं द्विजश्रेष्ठ पितरं शरणं व्रज

Ta thấy một nỗi sợ hãi dữ dội, phát sinh từ lời nguyền vô cùng khốc liệt của một vị muni. Nārada nói: “Chớ sợ, hỡi bậc tối thắng trong hàng dvija; hãy đến nương tựa nơi các Pitṛ.”

Verse 71

अधर्मं न च पश्यामि धर्मो नैवात्र संशयः ॥ नारदेनैवमुक्तस्तु निमिर्ध्यानमुपाविशत् ॥

Ta không thấy điều phi pháp ở đây; quả thật không nghi ngờ gì, đây chính là Dharma. Được Nārada nói như vậy, Nimi liền ngồi xuống nhập thiền.

Verse 72

कर्मणा मनसा वाचा पितरं शरणं गतः ॥ ततोऽतिचिन्तयामास वंशकर्त्तारमात्मनः ॥

Bằng hành động, tâm ý và lời nói, ông nương tựa nơi phụ thân. Rồi ông suy niệm sâu xa về đấng khai sáng dòng tộc của chính mình.

Verse 73

पुत्रमाश्वासयामास वाग्भिरिष्टाभिरव्ययैः ॥ निमे संकल्पितस्तेऽयं पितृयज्ञस्तपोधन ॥

Ông an ủi con trai bằng những lời thân ái và không hư hoại: “Hỡi Nimi, lễ pitṛyajña này đã được định lập cho con, hỡi bậc giàu có về khổ hạnh.”

Verse 74

पितृयज्ञेति निर्दिष्टा धर्मोऽयं ब्रह्मणा स्वयम् ॥ ततो ह्यतितरो धर्मः क्रतुरेकः प्रतिष्ठितः ॥

Chánh pháp này—được chỉ danh là ‘pitṛyajña’—do chính Brahmā nêu bày; và từ đó, một pháp vượt trội được thiết lập như một nghi lễ tế tự (kratu) duy nhất.

Verse 75

कृतः स्वयम्भुवा पूर्वं श्राद्धं यो वित्तवित्तमः ॥ शृण्वतो नारदस्यापि विधिं विधिविदां वरः ॥

Thuở xưa, lễ Śrāddha được Svayambhū (Brahmā) thiết lập—bậc tối thắng trong hàng người giàu có; và vị ưu tú nhất trong những người thông hiểu nghi quỹ đã giảng giải pháp thức của nghi lễ ấy, ngay cả khi Nārada đang lắng nghe.

Verse 76

श्राद्धकर्मविधिं चैव प्रेतकर्म च या क्रिया ॥ शृणुषु सुन्दरि तत्त्वेन यथा दाता सपुत्रकः ॥

Hỡi người đẹp, hãy lắng nghe đúng theo chân lý: nghi thức của lễ śrāddha và các hành vi thuộc về nghi lễ preta (nghi thức dành cho vong linh), để người bố thí cùng với con trai có thể thực hành đúng phép.

Verse 77

मम चैव प्रसादेन तस्य बुद्धिं ददाम्यहम् ॥ जातस्य सर्वभूतस्य कालमृत्युरुपस्थितः ॥

Và nhờ ân sủng của Ta, Ta ban cho người ấy sự hiểu biết. Vì đối với mọi hữu tình đã sinh ra, Thời gian và Tử thần (Kāla–Mṛtyu) luôn kề cận.

Verse 78

अवश्यमेव गन्तव्यं धर्मराजस्य शासनात् ॥ अमरत्वं न पश्यामि पिपीलादीनि जन्तवः ॥

Ắt hẳn phải ra đi theo sắc lệnh của Dharmarāja (Yama). Ta không thấy sự bất tử nơi các loài hữu tình—dẫu bắt đầu từ loài kiến và những loài nhỏ bé khác.

Verse 79

जातस्य हि ध्रुवो मृत्युः ध्रुवं जन्म मृतस्य च ॥ मोक्षः कर्मविशेषेण प्रायश्चित्तेन च ध्रुवम् ॥

Với kẻ đã sinh ra, cái chết là điều tất định; và với kẻ đã chết, sự tái sinh cũng tất định. Giải thoát (mokṣa) là điều chắc chắn nhờ những nghiệp hạnh đặc thù, và cũng nhờ sự sám hối–tẩy tội (prāyaścitta).

Verse 80

सत्त्वं रजस्तमश्चैव त्रयः शारीरजाः स्मृताः ॥ अल्पायुशो नराः पश्चाद्भविष्यन्ति युगक्षये ॥

Sattva, rajas và tamas được ghi nhớ là ba guna phát sinh cùng với sự tồn tại có thân; về sau, vào lúc kết thúc một thời đại (yuga), loài người sẽ trở nên đoản thọ.

Verse 81

सात्त्विकं नावबुद्ध्यन्ति कर्मदोषेण तामसः ॥ तामसं नरकं विन्द्यात्तिर्यग्योनिं च राक्षसीम् ॥

Người mang khuynh hướng tāmasika, do lỗi của nghiệp, không hiểu điều gì là sāttvika. Kẻ theo tamas sẽ rơi vào địa ngục, thọ sinh làm loài súc sinh và vào thai tạng như rākṣasa.

Verse 82

क्रूरो भीरुर्विषादी च हिंसको निरपत्रपः ॥ अज्ञानान्धश्च पैशाचमेतॆषां तामसा गुणाः ॥

Tàn nhẫn, nhút nhát, u sầu, bạo hại, không biết hổ thẹn, bị vô minh che lấp, và nghiêng về tính chất paiśāca—đó là các phẩm tính của kẻ bị tamas chi phối.

Verse 83

तामसं तद्विजानीयादुच्यमानो न बुद्ध्यति ॥ दुर्मदोऽश्रद्धधानश्च विज्ञेयास्तामसा नराः ॥

Người dù được chỉ dạy mà vẫn không hiểu, nên nhận biết là tāmasika. Kẻ say men kiêu mạn và không có śraddhā cũng được biết là người tāmasika.

Verse 84

प्रबलो वाचि युक्तश्चाचलबुद्धिः सदायतः ॥ शूरः सर्वेषु व्यक्तात्मा विज्ञेया राजसा नराः ॥

Mạnh mẽ, tiết chế trong lời nói, tâm trí không ổn định, luôn hướng ra ngoài; dũng mãnh và biểu lộ bản ngã giữa mọi người—những người ấy được biết là rājasa.

Verse 85

क्षान्तो दान्तो विशुद्धात्मा विज्ञेयः श्रद्धयान्वितः ॥ तपःस्वाध्यायशीलश्च एतेषां सात्त्विका गुणाः ॥

Nhẫn nại, tự chế, nội tâm thanh tịnh, có śraddhā; chuyên cần khổ hạnh và svādhyāya—đó là các phẩm tính của người thuộc sattva (sāttvika).

Verse 86

एवं सञ्चिन्तयानस्तु न शोकं कर्तुमर्हसि ॥ त्यज शोकं महाभाग शोकः सर्वविनाशनः ॥

Suy niệm như vậy, ngươi không nên buông mình vào sầu khổ. Hỡi người hữu phúc, hãy từ bỏ sầu khổ; sầu khổ là kẻ hủy hoại mọi điều.

Verse 87

शोको दहति गात्राणि बुद्धिः शोकेन नश्यति ॥ लज्जा धृतिश्च धर्मश्च श्रीः कीर्तिश्च स्मृतिर्नयः ॥

Sầu khổ thiêu đốt thân thể; trí tuệ bị hủy hoại bởi sầu khổ. Sự hổ thẹn, kiên định, dharma, phúc lộc, danh tiếng, ký ức và sự phán đoán đúng đắn—đều cũng mất đi.

Verse 88

त्यजन्ति सर्वधर्मं च शोकेनोपहृतं नरम् ॥ एवं शोकं त्यजित्वा तु निःशोको भव पुत्रक ॥

Người đời thậm chí từ bỏ mọi bổn phận theo dharma đối với kẻ bị sầu khổ lấn át. Vì vậy, hỡi con yêu, hãy gạt bỏ sầu khổ và trở nên vô sầu.

Verse 89

मूढः स्नेहप्रभावेण कृत्वा हिंसानृते तथा ॥ पच्यते नरके घोरे ह्यात्मदोषैर्वसुन्धरे ॥

Kẻ mê muội do sức mạnh của ái luyến mà gây bạo hại và nói dối. Hỡi Vasundharā (Đất Mẹ), chính bởi lỗi của mình mà hắn bị ‘nấu’ trong địa ngục ghê rợn.

Verse 90

स्नेहं सर्वेषु संयम्य बुद्धिं धर्मे नियोजयेत् ॥ धर्मलोक हितार्थाय शृणु सत्यं ब्रवीम्यहम् ॥

Hãy chế ngự ái luyến đối với mọi loài và đặt trí tuệ vào dharma. Vì lợi ích của thế gian nương nơi dharma, hãy lắng nghe: ta nói lời chân thật.

Verse 91

कण्ठस्थानं गते जीवे भीतिविभ्रान्तमानसः ॥ ज्ञात्वा च विह्वलं तत्र शीघ्रं निःसारयेद्गृहात् ॥ १०१ ॥ कुशास्तरणशायी च दिशः सर्वा न पश्यति ॥ लब्धस्मृतिर्मुहूर्तं तु यावज्जीवो न पश्यति ॥

Khi jīva (hơi thở sinh mệnh) đã lên đến vùng cổ họng, tâm trí người ấy trở nên sợ hãi và rối loạn. Biết rằng lúc ấy người đó đang bấn loạn, cần mau chóng đưa ra khỏi nhà. Đặt nằm trên lớp cỏ kuśa trải ra, người ấy không còn thấy các phương hướng; và dù ký ức có trở lại trong chốc lát, chúng sinh ấy vẫn chưa nhận biết rõ ràng.

Verse 92

वाचयेत्स्नेहभावेन भूमिदेवा द्विजातयः ॥ सुवर्णं च हिरण्यं च यथोत्पन्नेन माधवि ॥

Với tâm tình thương yêu và chăm sóc, nên thỉnh ‘các vị thần trên mặt đất’—những dvija, các brāhmaṇa uyên bác—tụng đọc những bản văn thích hợp. Và hỡi Mādhavī, nên cúng dường vàng và tài vật tùy theo những gì đã có được.

Verse 93

परलोकहितार्थाय गोप्रदानं विशिष्यते ॥ सर्वदेवमया गाव ईश्वरेणावतारिताः ॥

Vì lợi ích an lành nơi đời sau, việc bố thí bò (go-pradāna) được tôn quý đặc biệt. Bò được mô tả là hàm chứa mọi thần linh, do Đấng Tối Thượng đưa vào thế gian.

Verse 94

अमृतं क्षरयन्त्यश्च प्रचरन्ति महीतले ॥ एतासां चैव दानेन शीघ्रं मुच्येत किल्बिषात् ॥

Người ta nói rằng khi đi lại trên mặt đất, chúng ‘tuôn rưới cam lộ’ (amṛta). Nhờ bố thí những con bò như vậy, người ta được nói là nhanh chóng thoát khỏi kilbiṣa, tức vết nhơ của lỗi lầm/tội nghiệp.

Verse 95

पश्चाच्छ्रुतिपथं दिव्यमुत्कर्णेन च श्रावयेत् ॥ यावत्प्राणान्प्रमुञ्चेत कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥

Sau đó, nên cho tụng đọc ‘con đường śruti’ thiêng liêng vào tai đang được nâng lên của người ấy, cho đến khi người ấy buông bỏ các hơi thở sinh mệnh—sau khi đã đảm nhận bổn phận vô cùng khó nhọc này.

Verse 96

दृष्ट्वा सुविह्वलं ह्येनं मम मार्गानुसारिणम् ॥ प्रयाणकाले तु नरो मन्त्रेण विधिपूर्वकम् ॥

Thấy người ấy—kẻ theo con đường của Ta—quả thật vô cùng bàng hoàng; vào lúc lâm chung, người ta nên hành trì bằng thần chú, đúng theo nghi thức.

Verse 97

मन्त्रेणानेन कर्तव्यं सर्वसंसारमोक्षणम् ॥ मधुपर्कं त्वरन् गृह्य चेमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥

Nhờ thần chú này, cần thực hiện sự giải thoát khỏi toàn bộ trói buộc của luân hồi. Hãy mau thọ nhận madhuparka rồi tụng đọc thần chú này.

Verse 98

मन्त्रः— ॐ गृह्णीष्व मे सुविमलं मधुपर्कमाद्यं संसारनाशनकरं त्वमृतेन तुल्यम् ॥ नारायणेन रचितं भगवत्प्रियाणां दाहे च शान्तिकरणं सुरलोकपूज्यम् ॥

Thần chú: ‘Oṃ—xin hãy nhận từ ta madhuparka tối thượng, vô cùng thanh tịnh này, có năng lực diệt trừ trói buộc luân hồi, sánh như cam lộ. Do Nārāyaṇa soạn vì những người được Bhagavān yêu quý; chú này đem lại sự an tịnh ngay cả trong cảnh “dāha” (nóng rát khổ não), và được tôn thờ nơi cõi chư thiên.’

Verse 99

एवं विनिस्सृते प्राणे संसारं च न गच्छति ॥ नष्टसंज्ञं समुद्धिश्य ज्ञात्वा मृत्युवशङ्गतम् ॥

Như vậy, khi prāṇa đã lìa khỏi thân, người ấy không còn trở lại luân hồi. Biết rằng người ấy đã mất tri giác và rơi vào quyền lực của tử thần, hãy hướng nghi lễ đến người ấy cho đúng phép.

Verse 100

महावनस्पतिं गत्वा गन्धान्श्च विविधानपि ॥ घृततैलसमायुक्तं कृत्वा वै देहशोधनम् ॥

Sau khi đến bên một vanaspati lớn (cây đại thụ) và lấy các hương liệu khác nhau, hãy thực hiện việc tịnh hóa thân thể, dùng bơ sữa (ghee) hòa cùng dầu để xoa thoa.

Verse 101

तेजोऽव्ययकरं चास्य तत्सर्वं परिकल्प्य च ॥ दक्षिणायां शिरः कृत्वा सलिले सन्निधाप्य च

Sau khi sắp đặt đầy đủ mọi vật cần thiết cho người ấy theo đúng nghi thức, hãy đặt thân với đầu hướng về phương Nam và đặt ở gần nước.

Verse 102

तीर्थाद्यावाहनं कृत्वा स्नापनं तस्य कारयेत् ॥ गयादीनि च तीर्थानि ये च पुण्याः शिलोच्चयाः

Sau khi cử hành nghi thức thỉnh mời (āvāhana) nước thiêng và các lễ liên hệ, hãy cho người ấy tắm; đồng thời tưởng niệm/thỉnh mời các thánh địa bắt đầu từ Gayā và những đồi đá linh thiêng có công đức.

Verse 103

कुरुक्षेत्रं च गङ्गा च यमुना च सरिद्वरा ॥ कौशिकी च पयोष्णी च सर्वपापप्रणाशिनी

Kurukṣetra, sông Gaṅgā và sông Yamunā—bậc tối thắng trong các dòng sông—cùng sông Kauśikī và sông Payoṣṇī, đều được tán dương là diệt trừ mọi tội lỗi.

Verse 104

गण्डकी भद्रनामाच सरयूरबलदा तथा ॥ वनानि नव वाराहे तीर्थे पिण्डारके तथा

Sông Gaṇḍakī, sông mang tên Bhadranāmā, sông Sarayū và sông Baladā; cũng vậy, chín khu rừng tại Vārāha-tīrtha và địa điểm gọi là Piṇḍāraka.

Verse 105

पृथिव्यां यानि तीर्थानि चत्वारः सागरास्तथा ॥ सर्वाणि मनसा ध्यात्वा स्नानमेवं तु कारयेत्

Tất cả các thánh địa trên mặt đất, và cả bốn đại dương nữa—sau khi quán niệm hết thảy trong tâm, hãy cử hành việc tắm theo đúng cách thức này.

Verse 106

प्राणैर्हृतं तु तं ज्ञात्वा चितां कृत्वा विधानतः ॥ तस्या उपरि संस्थाप्य दक्षिणाग्रं शिरस्तथा

Khi biết người ấy đã lìa hơi thở sinh mệnh, hãy dựng giàn hỏa táng đúng theo nghi thức; rồi đặt thân lên đó, và cũng hướng đầu về phương Nam.

Verse 107

दिव्यानग्निमुखान्ध्यात्वा गृहीय हस्ते हुताशनम् ॥ प्रज्वाल्य विधिवत्तत्र मन्त्रमेतमुदाहरेत्

Sau khi quán niệm các bậc thiêng liêng có miệng là lửa, cầm lửa trong tay, nhóm lên tại đó đúng nghi thức, rồi tụng đọc thần chú này.

Verse 108

धर्माधर्मसमायुक्तो लोभमोहमसमावृतः ॥ दह चैत्तस्य गात्राणि देवलोकं स गच्छतु

Người ấy mang cả thiện hạnh và ác hạnh, lại bị che phủ bởi tham và si—hỡi Agni, xin thiêu đốt các chi thể của người ấy; nguyện người ấy đi đến cõi chư thiên.

Verse 109

एवमुक्त्वा ततः शीघ्रं कृत्वा चैव प्रदक्षिणाम् ॥ ज्वलमानं तदा वह्निं शिरःस्थाने प्रदापयेत्

Nói như vậy xong, liền mau chóng làm pradakṣiṇā (đi nhiễu kính); rồi đặt ngọn lửa đang bừng cháy vào chỗ đầu.

Verse 110

चातुर्वर्ण्येषु संस्कारमेवं भवति पुत्रक ॥ गात्राणि वाससी चैव प्रक्षाल्य विनिवर्तयेत्

Này con yêu, trong bốn varṇa, nghi lễ saṃskāra (tang lễ) được thực hiện như vậy. Sau khi rửa sạch thân thể và y phục, hãy trở về.

Verse 111

मृतं नाम तथोद्दिश्य दद्यात्पिण्डं महीतले॥ तदाप्रभृति चाशौचं देवकर्म न कारयेत्॥

Sau khi xưng danh người đã mất và hướng sự cúng dường về người ấy, nên đặt piṇḍa (bánh cúng) xuống mặt đất. Từ thời điểm đó phát sinh āśauca (uế tạp nghi lễ), và không nên khiến các nghi lễ thờ thần (devakarma) được cử hành.

Verse 112

निद्रां मायामयीं कृत्वा जागर्मि च स्वपामि वा॥ विष्णुमायामयं कृत्वा जानासि त्वं न धारिणि॥

Ta tạo nên giấc ngủ như một thứ cấu thành bởi māyā, nên hoặc ta thức, hoặc ta ngủ. Nhưng khi mọi sự được làm thành bởi māyā của Viṣṇu, hỡi dhāriṇī (đấng nâng giữ), nàng lại không nhận ra.

Verse 113

चातुर्वर्णस्य वक्ष्यामि यश्च स्वायंभुवोऽब्रवीत्॥ नेमिप्रभृतिनामेवं येन श्राद्धं प्रवर्त्तते॥

Ta sẽ giảng quy tắc cho bốn varṇa, đúng như Svāyaṃbhuva (Manu) đã nói. Như vậy, bắt đầu từ Nemi và các danh xưng trong dòng tộc, nhờ đó pháp hành śrāddha được khởi lập.

Verse 114

तत एतेन मन्त्रेण दद्याद्वै मधुपर्ककम्॥ मृत्युकाले तु पुरुषो परलोकसुखावहम्॥

Rồi, với thần chú này, quả thật nên dâng madhuparka. Vào lúc lâm chung, điều ấy trở thành phương tiện đem lại an lạc cho người ấy ở cõi sau.

Verse 115

कृत्वा सुदुष्करं कर्म जानता वाप्यजानता॥ मृत्युकालवशं प्राप्य नरः पञ्चत्वमागतः॥

Sau khi làm một nghiệp cực kỳ khó nhọc hoặc nặng nề—dù biết hay không biết—khi rơi vào quyền lực của thời khắc tử vong, con người đạt đến pañcatva, tức tan hòa vào năm đại (ngũ đại).

Verse 116

मुहूर्त्तं ध्यानमास्थाय भाषितो वचनं मया॥ शीघ्रमुत्पादय ब्रह्मन् देवतासुरमानुषान्॥

Sau khi an trụ thiền định trong một muhūrta, ta cất lời: ‘Hỡi Bà-la-môn, hãy mau chóng sinh khởi chư thiên, a-tu-la và loài người.’

Verse 117

शीर्णपर्णाम्बुभक्षश्च शिशिरे च जलेशयः॥ स कृच्छ्रे फलभक्षश्च पुनश्चान्द्रायणं चरन्॥

Ngài sống bằng lá úa và nước, và vào mùa lạnh thì nằm trong nước. Trong pháp hành kṛcchra, ngài chỉ dùng trái cây; rồi lại thực hành giới nguyện cāndrāyaṇa.

Verse 118

प्रददौ श्रीमते पिण्डं नामगोत्रमुदाहरन्॥ तत्कृत्वा स मुनिश्रेष्ठो धर्मसंकल्पमात्मनः॥

Ngài dâng lễ piṇḍa lên bậc đáng tôn kính, xướng danh và dòng tộc. Làm xong, vị đại hiền ấy tự trong lòng lập một quyết nguyện phù hợp với dharma.

Verse 119

कथं ते मुनयः शापात्प्रदहेयुर्न मामिति॥ सदेवासुरगन्धर्वपिशाचोरगराक्षसाः॥

Ngài tự nhủ: ‘Các bậc hiền triết ấy làm sao có thể dùng lời nguyền mà thiêu đốt ta?’ Bấy giờ các loài hiện đến tụ hội: chư thiên và a-tu-la, gandharva, piśāca, nāga và rākṣasa.

Verse 120

तत्प्रविश्याश्रमपदं भ्राजमानं स्वतेजसा॥ तं दृष्ट्वा पूजयामास स्वागतेनाथ धर्मवित्॥

Ngài bước vào nơi trú xứ của đạo viện, rực sáng bởi chính quang huy của nó. Thấy ngài, bậc thông hiểu dharma liền kính lễ và tiếp đón bằng lời chào mừng.

Verse 121

भीतो गद्गदया वाचा निःश्वसंश्च मुहुर्मुहुः ॥ सव्रीडो भाषते विप्रः कारुण्येन समन्वितः ॥

Run sợ, nói bằng giọng nghẹn ngào vì xúc động và liên tiếp thở dài, vị Bà-la-môn cất lời—tuy hổ thẹn, nhưng tràn đầy lòng từ bi.

Verse 122

ध्यायमानस्ततोऽप्याशु आजगाम तपोधनम् ॥ पुत्रशोकेन संतप्तं पुत्रं दृष्ट्वा तपोधनम् ॥

Dẫu vẫn còn chìm trong suy niệm, ông liền mau chóng đến gần vị khổ hạnh giàu công phu tu tập; và khi thấy con trai mình—đang bị thiêu đốt bởi nỗi đau mất con—vị khổ hạnh ấy cũng sầu não.

Verse 123

सात्त्विकं मुक्तियानाय यान्ति वेदविदो जनाः ॥ धर्मज्ञानं तथैश्वर्यं वैराग्यमिति सात्त्विकम् ॥

Những người thông hiểu Veda tiến bước trên con đường giải thoát nhờ tính chất sāttvika. Dharma, tri thức, quyền năng/tự chủ nội tâm, và vairāgya (ly tham)—được gọi là sāttvika.