Adhyaya 19: The Manifestation of Katyayani (Durga) and the Humbling of the Vindhya by Agastya

Verse 2

इति श्रीवामनपुराणे अष्टादशो ऽध्यायः पुलस्त्य उवाच ततस्तु देवा महिषेम निर्जिताः स्थानानि संत्यज्य सवाहनायुधाः जग्मुः पुरस्कृत्य रिचामहं ते द्रष्टुं तदा चक्रधरं श्रियः पतिम् // वम्प्_19.1 गत्वा त्वपश्यंश्च मिथः सुरोत्तमौ स्थितौ खगेन्द्रासनशङ्करौ हि दृष्टावा प्रणम्यैव च सिद्दिसाधकौ न्यवेदयंस्तन्महिषादिचेष्टितम्

Pulastya nói: Bấy giờ các Deva, bị Mahīṣa (cùng đạo quân của hắn) đánh bại, bỏ rời các vị trí của mình—kèm theo cả vật cưỡi và vũ khí—rồi lên đường, tôn Ṛcāmaha (Brahmā) làm người dẫn đầu, để đến yết kiến Đấng cầm đĩa, Chúa tể của Śrī (Viṣṇu). Khi đến nơi, họ thấy hai bậc tối thượng trong hàng chư thần đứng cùng nhau—Śaṅkara và Đấng ngự trên chúa tể loài chim (Viṣṇu trên Garuḍa). Thấy vậy, những bậc đã thành tựu liền đảnh lễ và tâu bày các hành vi của Mahīṣa cùng những kẻ khác.

Verse 3

प्रभो ऽश्विसूर्येन्द्वनिलाग्निवेधसां जलेशशक्रादिषु चाधिकारान् आक्रम्य नाकात्तु निराकृता वयं कृतावनिस्था महिषासुरेण

Bạch Chúa tể, Mahīṣāsura đã chiếm đoạt chức phận và quyền uy của đôi Aśvin, Mặt Trời, Mặt Trăng, Vāyu, Agni, Đấng Sáng tạo (Brahmā), Varuṇa, Indra và các vị khác; rồi hắn trục xuất chúng con khỏi thiên giới, khiến chúng con bị quăng xuống và phải cư trú trên mặt đất.

Verse 4

एतद् भवन्तौ शरणागतानां श्रुत्वा वचो ब्रूत हितं सुराणाम् न चेद् व्रजामो ऽद्य रसातलं हि संकाल्यमाना युधि दानवेन

Vì thế, hai Ngài—sau khi nghe lời của chúng con là những kẻ đã đến nương tựa—xin hãy chỉ dạy điều lợi ích cho chư thần; bằng không, ngay hôm nay chúng con sẽ rơi xuống Rasātala, bị Dānava nghiền nát trong chiến trận.

Verse 5

इत्थं मुरारिः सह शङ्करेण श्रुत्वा वचो विप्लुतचेतसस्तान् दृष्ट्वाथ चक्रे सहसैव कोपं कालाग्निकल्पो हरिरव्ययात्मा

Như vậy, Murāri (Viṣṇu), cùng với Śaṅkara, sau khi nghe những lời của các chư thiên đang rối loạn khổ não và nhìn thấy họ, liền bừng lên cơn phẫn nộ—Hari, bản tính bất hoại, tựa như ngọn lửa của Thời gian ở tận cùng (kālāgni).

Verse 6

ततो ऽनुकोपान्मधुसूदनस्य सशङ्करस्यापि पितामहस्य तथैव शक्रादिषु दैवतेषु महर्द्धि तेजो वदनाद् विनिःसुतम्

Bấy giờ, từ ý chí từ mẫn của Madhusūdana (Viṣṇu), cũng như của Śaṅkara và Pitāmaha (Brahmā), và cũng vậy nơi các thần linh bắt đầu từ Śakra (Indra), một hào quang đại uy lực đã tuôn phát từ miệng của các vị.

Verse 7

तच्चैकतां पर्वतकूटसन्निभं जगाम तेजः प्रवराश्रम् मुने कात्यायनस्याप्रतिमस्य तेन महर्षिणा तेज उपाकृतं च

Hào quang ấy hợp lại thành một khối duy nhất, đặc chắc như đỉnh núi, và đến với ngài—hỡi bậc hiền triết có đạo tràng tối thắng. Khi ấy, Kātyāyana vô song, vị đại ṛṣi, đã tiếp nhận và thu nhiếp hào quang đó.

Verse 8

तेनार्षिसृष्टेन च तेज-सा वृतं ज्वलत्प्रकाशार्कसहस्रतुल्यम् तस्माच्च जाता तरलायताक्षी कात्यायनी योगविशुद्धदेहा

Được bao bọc bởi hào quang do vị thánh hiền tạo tác, rực cháy như ánh sáng của một nghìn mặt trời, từ đó sinh ra Kātyāyanī—nàng có đôi mắt rộng sáng—thân thể được thanh tịnh nhờ yoga.

Verse 9

माहेश्वराद् वक्त्रमथो बभूव नेत्रत्रयं पावकतेजसा च याम्येन केशा हरितेजसा च भुजास्तथाष्टादश संप्जज्ञिरे

Từ uy lực của Maheśvara mà khuôn mặt hiện khởi; và ba con mắt từ hào quang lửa (Agni). Từ uy lực của Yama mà mái tóc sinh ra; và từ quang huy của Hari mà mười tám cánh tay được tạo thành.

Verse 10

सौम्येन युग्मं स्तनयोः सुसंहतं मध्यं तथैन्द्रेण च तेजसाभवत् ऊरब चजङ्घे च नितम्बसंयुते जाते जलेशस्य तु तेजसा हि

Nhờ năng lực hiền hòa của Saumya (Soma), đôi bầu vú cân xứng, săn chắc được hình thành; phần eo (trung đoạn) phát sinh do quang huy của Indra. Còn đùi và cẳng chân, cùng với hông, quả thật được tạo ra bởi thần lực của Chúa Tể của Nước.

Verse 11

पादो च लोकप्रपितामहस्य पद्माभिकोशप्रतिमौ बभूवतुः दिवाकराणमपि तेजसाङ्गुलीः कराङ्गुलीश्च वसुतेजसैव

Và đôi bàn chân của vị Đại Tổ Phụ của các thế giới trở nên như những nụ sen. Nhờ quang huy của các Thần Mặt Trời, các ngón chân được sinh ra; và các ngón tay cũng vậy, phát xuất từ ánh sáng của các Vasu.

Verse 13

प्रजापतीनां दशनाश्च तेजसा याक्षेण नासा श्रवणौ च मारुतात् साध्येन च भ्रयुगलं सुकान्तिमत् कन्दर्पबाणासनसन्निभं बभौ // वम्प्_19.12 तर्थार्षितेजोत्तममुत्तमं महन्नाम्ना पृथिव्यामभवत् प्रसिद्धम् कात्यायनीत्येव तदा बभौ सा नाम्ना च तेनैव जगत्प्रसिद्धा

Nhờ quang lực của các Prajāpati, răng của nàng phát sinh; nhờ quang lực của Yakṣa, mũi được tạo thành; nhờ Māruta, đôi tai xuất hiện. Nhờ các Sādhya, đôi lông mày hiện ra rực đẹp, tựa như cung và bệ đặt mũi tên của Kāma (đường cong tinh diệu). Quang huy tối thượng và vĩ đại ấy được biết đến trên mặt đất bằng một danh xưng cao quý; bấy giờ nàng rạng ngời với danh hiệu “Kātyāyanī”, và chính danh ấy khiến nàng lừng danh trong thế gian.

Verse 14

ददौ त्रिशूलं वरदस्त्रिशूली चक्रं मुरारिर्वरुणश्च शङ्खम् शक्तिं हुताशः श्वसनश्च चापं तूणौ तथाक्ष्य्यशरौ विवस्वान्

Đấng cầm tam xoa (Śiva), bậc ban ân, đã ban một cây tam xoa; Murāri (Viṣṇu) ban đĩa thần (cakra); Varuṇa ban ốc tù và (śaṅkha). Thần Lửa ban ngọn giáo (śakti); Thần Gió ban cây cung; và Vivasvān (Mặt Trời) ban các ống tên cùng những mũi tên bất hoại.

Verse 15

वज्रं तथेन्द्रः सह घण्टया च यमो ऽथ दण्डं धनदो गदां च ब्रह्मऽक्षमालां सकमण्डलुं च कालो ऽसिमुग्रं सह चर्मणा च

Indra ban chày sét (vajra) cùng với một chiếc chuông; Yama ban cây trượng (daṇḍa); Dhanada (Kubera) ban chùy (gadā). Brahmā ban tràng hạt (akṣamālā) cùng bình nước (kamaṇḍalu); và Kāla ban thanh kiếm dữ dội cùng một tấm khiên/miếng da hộ thân.

Verse 16

हारं च सोमः सह चामरेण मालं समुद्रो हिमवान् मृगेन्द्रम् चूडामणिं कुण्डलमर्द्धचन्द्रं प्रादात् कुठारं वसुशिल्पकर्त्ता

Soma dâng một chuỗi vòng cổ cùng chiếc phất trần đuôi yak; Đại dương dâng một tràng hoa; Himavān dâng một sư tử. Những vị khác dâng bảo châu đội đầu, khuyên tai và đồ trang sức hình bán nguyệt. Còn vị thợ thủ công thần thánh của các Vasu (Viśvakarman) dâng chiếc rìu.

Verse 17

गन्धर्वराजो रजतानुलिप्तं पानस्य पूर्णं सदृशं च भाजनम् भुजङ्गहारं भुजगेश्वरो ऽपि अम्लानपुष्पामृतवः स्रजं च

Vua của các Gandharva dâng một bình/ly thích hợp để uống, được phủ bạc và rót đầy. Chúa tể loài rắn cũng dâng một vòng cổ rắn, cùng một tràng hoa từ cây mang cam lộ, kết bằng những đóa hoa không héo tàn.

Verse 18

तदातितुष्टा सुरस्त्तमानां अट्टाट्टहासं मुमुचे त्रिनेत्रा तां तुष्टुवुर्देववराः सहेन्द्राः सविष्णुरुद्रेन्द्वनिलाग्निभास्कराः

Bấy giờ, Đấng Tam Nhãn vô cùng hoan hỷ trước những bậc tối thắng trong hàng chư thiên, liền bật lên một tràng cười vang dội. Các vị thần tối thượng ca tụng Ngài—cùng với Indra—và với Viṣṇu, Rudra, Nguyệt thần, Thần Gió, Thần Lửa và Thần Mặt Trời.

Verse 19

नमो ऽस्तु दैव्यै सुरपूजितायै या संस्थिता योगविशुद्धदेहा निद्रास्वरूपेण महीं वितत्य तृष्णा त्रपा क्षुद् भयदाथ कान्तिः

Kính lễ Nữ Thần thiêng liêng, được chư thiên tôn thờ, an trụ với thân thể đã được yoga thanh tịnh. Bao trùm khắp địa cầu trong hình tướng của Giấc Ngủ (Nidrā), Ngài cũng là khát, là thẹn, là đói, là sợ hãi và là quang huy.

Verse 20

श्रद्धा स्मृतिः पुष्टिरथो क्षमा च छाया च शक्तिः कमलालया च वृत्तिर्दया भ्रान्ति रथेह माया नमो ऽस्तु दैव्यै भवरूपिकायै

Ngài là đức tin (Śraddhā), ký ức (Smṛti), sự nuôi dưỡng (Puṣṭi) và cả lòng nhẫn nhục (Kṣamā). Ngài là bóng (Chāyā), là năng lực (Śakti), và là nơi cư ngụ của Lakṣmī (Kamalālayā). Ngài là nếp sống/nghề nghiệp (Vṛtti), là lòng từ bi (Dayā), là mê lầm (Bhrānti); quả thật, nơi đây Ngài chính là Māyā. Kính lễ Nữ Thần thiêng liêng, Đấng mang hình tướng của hữu thể (Bhava).

Verse 21

ततः स्तुताः देववरैर्मृगेन्द्रमारुह्य देवी प्रगतावनीध्रम् विन्ध्यं महापर्वतमुच्चशृङ्गं चकार यं निम्नतरं त्वगस्त्यः

Bấy giờ, được các bậc tối thắng trong chư thiên tán dương, Nữ Thần cưỡi chúa tể muôn thú (sư tử) và tiến đến cõi đất mang núi. Nàng đi tới Vindhya, ngọn đại sơn có đỉnh cao vút—chính ngọn Vindhya mà thánh hiền Agastya đã khiến hạ thấp xuống.

Verse 22

नारद उवाच किर्मथमद्रिं भगवानगस्त्यस्तं निम्नशृङ्गं कृतवान् महर्षिः कस्मै कृते केन च कारणेन एतद् वदस्वामलसत्त्ववृत्ते

Nārada thưa: “Bằng cách nào bậc Thánh hiền Agastya, đấng đáng tôn kính, đã làm cho núi Kirmatha (tức Vindhya) trở nên thấp đỉnh? Vì ai, và do nguyên nhân nào, Ngài đã làm như vậy? Xin hãy nói cho tôi, hỡi bậc có hạnh nghiệp thanh tịnh không vết nhơ.”

Verse 23

पुलस्त्य उवाच पुरा हि विन्ध्येन दिवाकरस्य गतिर्निरुद्धा गगनेचरस्य रविस्ततः कुमभभवं समेत्य होमावसाने वचनं बभाषे

Pulastya nói: “Thuở xưa, núi Vindhya đã ngăn trở lộ trình của Mặt Trời, kẻ lữ hành trên không trung. Khi ấy, Mặt Trời đến gần Kumbhabhava (Agastya) và, vào lúc kết thúc lễ tế lửa (homa), đã thưa lời với Ngài.”

Verse 24

समागतो ऽहं द्विज दूरतस्त्वां कुरुष्व मामुद्धरणं मुनीन्द्र ददस्व दानं मम यन्मनीषिनं चरामि येन त्रिदिवेषु निर्वृतः

(Mặt Trời thưa:) “Hỡi bậc Nhị-sinh, ta từ phương xa đến gặp ngươi. Hỡi chúa tể các bậc hiền triết, xin ban cho ta sự giải thoát (sự nhẹ nhõm). Xin ban cho ta ‘món thí’ này—ý nguyện khôn ngoan của ta—để ta có thể vận hành và được an nhiên giữa chư thần trong ba cõi trời.”

Verse 28

इत्थं दिवाकरवचो गुणसंप्रयोगि श्रुत्वा तदा कलशजो वचनं बभाषे दानं ददामि तव यन्मनसस्त्वभीष्टं नार्थि प्रयाति विमुखो मम कश्चिदेव // वम्प्_19.25 श्रुत्वा वचो ऽमृतमयं कलशोद्भवस्य प्राह प्रभुः करतले विनिधाय मूर्ध्नि एषो ऽद्य मे गिरिवरः प्ररुणाद्धि मार्गं विन्ध्यस्य निम्नकरणे भगवन् यतस्व वम्प्_19.26 इति रविवचनादथाह कुम्भजन्मा कुतमिति विद्धि मया हि नीचशृङ्गम् तव किरणजितो भविष्यते महीध्रो मम चरणसम्श्रितस्य का व्यथा ते // वम्प्_19.27 इत्येवमुक्त्वा कलशोद्भावस्तु सूर्यं हि संस्तूय विनम्य भक्त्या जगाम संत्यज्य हि दण्डकं हि विन्ध्याचलं वृद्ध्वपुर्महर्षिः

Nghe như vậy lời của Mặt Trời, Agastya—đấng sinh từ chiếc bình, đầy đủ công đức—bèn nói: “Ta ban cho ngươi ân huệ đúng như điều tâm ngươi mong muốn; chưa từng có kẻ cầu xin nào rời khỏi ta trong thất vọng.”

Verse 30

गत्वा वचः प्राह मुनिर्महीध्रं यास्ये महातीर्थवरं सुपुण्यम् वृद्धोस्मयशक्तश्च तवाधिरोढुं तस्माद् भवान् नीचतरो ऽस्तु सद्यः // वम्प्_19.29 इत्येवमुक्तो मुनिस्त्तमेन स नीचशृङ्गस्त्वभवन्महीध्रः समाक्रमच्चापि महर्षिमुक्यः प्रोल्लङ्घ्य विन्ध्यं त्विदमाह शैलम्

Vị hiền triết đến gần và nói với ngọn núi: “Ta sẽ đi đến đại tīrtha tối thượng, vô cùng thánh tịnh. Ta đã già, không đủ sức leo lên ngươi; vì thế, hãy hạ thấp xuống ngay lập tức.”

Verse 31

यावन्न भूयो निजमाव्रजामि महाश्रमं धौतवपुः सुतीर्थात् त्वया न तावत्त्विह वर्धितव्यं नो चेद् विशप्स्ये ऽहमवज्ञया ते

Cho đến khi ta trở lại đại ẩn viện của mình, sau khi tắm gội thanh tịnh thân thể tại tīrtha thánh, ngươi chớ được lớn thêm ở đây. Bằng không, nếu khinh suất lời ta, ta sẽ nguyền rủa ngươi.”

Verse 32

इत्येवमुक्त्वा भगवाञ्जगाम दिशं स याम्यां सहसान्तरिक्षम् आक्रम्य तस्थौ स हि तां तदाशां काले व्रजाम्यत्र यदा मुनीन्द्रः

Nói xong, Đấng Thế Tôn mau chóng đi qua hư không về phương Nam. Đến phương ấy, Ngài dừng lại, tự nhủ: “Đúng thời, ta sẽ đến đây khi bậc hiền thánh tối thượng ấy tới.”

Verse 33

तत्राश्रमं रम्यतरं हि कृत्वा संशुद्धजाम्बूनदतोरणान्तम् तत्राथ निक्षिप्य विदर्भपुत्रीं स्वमाश्रमं सौम्यमुपाजगाम

Tại đó, Ngài dựng nên một ẩn thất vô cùng khả ái, với cổng vào trang sức bằng vàng Jāmbūnada tinh luyện. Rồi Ngài đặt công chúa xứ Vidarbha ở lại nơi ấy, và trở về ẩn viện hiền hòa của chính mình.

Verse 34

ऋतावृतौ पर्वकालेषु नित्यं तम्मबरे ह्याश्रममावसत् सः शेषं च कालं स हि दण्डकस्थस् तपश्चारामितकान्तिमान् मुनिः

Vào mỗi mùa và vào các thời điểm parva (kỳ tiết thiêng), Ngài thường trú trong ẩn thất ưu thắng ấy. Còn thời gian còn lại, vị hiền triết ở rừng Daṇḍaka hành trì khổ hạnh, tỏa quang minh vô lượng.

Verse 35

विनन्ध्यो ऽपि दृष्ट्वा गगने महाश्रमं वृद्धिं न यात्येव भयान्महर्षेः नासौ निवृत्तेति मतिं विधाय स संस्थितो नीचतराग्रशृङ्गः

Dẫu là núi Vindhya, khi thấy đại khổ hạnh Agastya ở giữa hư không, nó cũng không còn tiếp tục lớn cao nữa vì sợ vị đại hiền. Nghĩ rằng: “Ngài vẫn chưa trở lại,” nó đứng yên, giữ đỉnh núi ở mức thấp hơn.

Verse 36

एवं त्वगस्त्येन महाचलेन्द्रः स नीचशृङ्गे हि कृतो महर्षे तस्योर्ध्वशृङ्गे मुनिसंस्तुता सा दुर्गा स्थिता दानवनाशनार्थम्

Vì thế, do Agastya, vị chúa tể núi non ấy quả đã bị khiến cho có đỉnh thấp, hỡi bậc đại hiền. Trên đỉnh cao hơn của nó, Nữ thần Durgā—được các hiền giả tán dương—đã an vị để tiêu diệt bọn Dānava.

Verse 37

देवाश्च सिद्धाश्च महोरगाश्च विद्याधरा भूतगणाश्च सर्वे सर्वाप्सरोभिः प्रतिरामयन्तः कात्यायनीं तस्थुरपेतशोकाः

Chư Thiên, các Siddha, các đại Nāga, các Vidyādhara và toàn thể chúng Bhūta—cùng vui với hết thảy Apsaras—đều đứng chầu hầu Kātyāyanī, lòng không còn sầu khổ.