Vamana Purana — Manifestation of Katyayani, Shloka 34

The Manifestation of Katyayani (Durga) and the Humbling of the Vindhya by Agastya

Devanagari script

ऋतावृतौ पर्वकालेषु नित्यं तम्मबरे ह्याश्रममावसत् सः शेषं च कालं स हि दण्डकस्थस् तपश्चारामितकान्तिमान् मुनिः

Transliteration

ṛtāvṛtau parvakāleṣu nityaṃ tammabare hyāśramamāvasat saḥ śeṣaṃ ca kālaṃ sa hi daṇḍakasthas tapaścārāmitakāntimān muniḥ

Translation

Vào mỗi mùa và vào các thời điểm parva (kỳ tiết thiêng), Ngài thường trú trong ẩn thất ưu thắng ấy. Còn thời gian còn lại, vị hiền triết ở rừng Daṇḍaka hành trì khổ hạnh, tỏa quang minh vô lượng.

Word by Word

• ṛtau: in a season
• ṛtau: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ṛtu (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन

• ṛtau: in (each) season
• ṛtau: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ṛtu (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन; पुनरुक्ति (each season)

• parva-kāleṣu: on festival/holy days
• parva-kāleṣu: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: parva + kāla (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), बहुवचन; तत्पुरुषः (पर्वणः कालाः)

• nityam: always
• nityam: Kāla (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: nityam (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (always)

• tam: that (place/hermitage)
• tam: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: tad (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, द्वितीया (कर्म), एकवचन, पुंलिङ्ग; (आश्रमम् इत्यर्थे सन्दर्भे)

• ambare: in the sky/space
• ambare: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ambara (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन

• hi: indeed
• hi: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: hi (अव्यय)
• Form: निपात (indeed)

• āśramam: hermitage
• āśramam: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: āśrama (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• āvasat: dwelt/lived
• āvasat: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ā+vas (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• saḥ: he
• saḥ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tad (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, प्रथमा (कर्ता), एकवचन, पुंलिङ्ग

• śeṣam: the remaining
• śeṣam: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: śeṣa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसक, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (kālam)

• ca: and
• ca: Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय

• kālam: time
• kālam: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: kāla (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• saḥ: he
• saḥ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tad (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, प्रथमा, एकवचन, पुंलिङ्ग

• hi: indeed
• hi: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: hi (अव्यय)
• Form: निपात (indeed)

• daṇḍaka-sthaḥ: staying in Daṇḍaka (forest)
• daṇḍaka-sthaḥ: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: daṇḍaka + stha (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (दण्डके स्थितः) विशेषणम् (saḥ/muniḥ)

• tapaḥ: austerity
• tapaḥ: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: tapas (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, एकवचन; समासपूर्वपदम्

• cāra: practice
• cāra: Upapada (उपपद/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: cāra (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा; समासाङ्ग (practice/conduct)

• amita-kāntimān: of immeasurable radiance
• amita-kāntimān: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: amita + kānti + mat (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः (अमिता कान्तिः यस्य) विशेषणम् (muniḥ)

• muniḥ: the sage
• muniḥ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: muni (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन

Speakers

• Not explicit in the verse (within the standard Pulastya–Nārada narrative frame
• but not stated here)

Key Themes

• Tapas
• Āśrama discipline
• Sacred calendar (parva)
• Forest hermitage life

Verse Rasa (Emotional Flavour)

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "vira", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The verse presents disciplined spirituality: aligning one’s life with seasonal rhythms and sacred calendrical ‘junctions’ while sustaining austerity the rest of the time—regularity (nityatā) as a core virtue.

How does this fit the Pancalakshana?

Carita / ācāra-focused narrative material (practice of tapas and regulated residence), adjacent to dharma-instruction but embedded in story.

What is the symbolic significance?

Daṇḍaka signifies the archetypal tapas-forest: withdrawal from social space into a liminal zone where inner radiance (kānti) arises from sustained austerity.