Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 9

Devanagari script

तस्मात्क्षीरोदकस्थानान्नैरृते दिग्दले श्रितम् । ख्यातं बृहस्पतेः कुण्डमुद्दंडाचंडमंडितम्

Transliteration

tasmātkṣīrodakasthānānnairṛte digdale śritam | khyātaṃ bṛhaspateḥ kuṇḍamuddaṃḍācaṃḍamaṃḍitam

Translation

Vì vậy, kề bên nơi Kṣīrodaka, về phía tây nam, có hồ nổi tiếng của Bṛhaspati—rực rỡ với những trang sức cao vời và huy hoàng.

Word by Word

• तस्मात्: from that, therefore
• तस्मात्: Apādāna (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन; सर्वनाम

• क्षीरोदकस्थानात्: from the place called Kṣīrodaka-sthāna
• क्षीरोदकस्थानात्: Apādāna (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: क्षीर + उदक + स्थान (प्रातिपदिक); components: kṣīra + udaka + sthāna
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी/सप्तमी-तत्पुरुषसमासार्थ (place of milk-and-water / milk-ocean-water)

• नैरृते: in the south-west (Nairṛta)
• नैरृते: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: nairṛta (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; दिक्-विशेषण (locative of direction)

• दिग्दले: in the quarter/side of the direction
• दिग्दले: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दिक् + दल (प्रातिपदिक); components: dik + dala
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (directional quarter/side)

• श्रितम्: situated, resorted to
• श्रितम्: Kriyāviśeṣaṇa (Predicative adjective)
• Type: Verb
• Root: श्रि (धातु) → श्रित (क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (कुण्डम् इति)

• ख्यातम्: renowned
• ख्यातम्: Kriyāviśeṣaṇa (Predicative adjective)
• Type: Verb
• Root: ख्या (धातु) → ख्यात (क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (कुण्डम् इति)

• बृहस्पतेः: of Bṛhaspati
• बृहस्पतेः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: bṛhaspati (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• कुण्डम्: pond, sacred tank
• कुण्डम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: kuṇḍa (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• उद्दण्डाचण्डमण्डितम्: adorned with lofty and gentle (features)
• उद्दण्डाचण्डमण्डितम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: उद्दण्ड + अचण्ड + मण्डित (प्रातिपदिक); components: uddaṇḍa + acaṇḍa + maṇḍita
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय-समास (as an epithet of कुण्डम्)

Speaker

Brahmā (deduced for Vaiṣṇavakhaṇḍa context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Bṛhaspati-kuṇḍa

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: A splendidly adorned pond (kuṇḍa) with tall decorative elements—pillars, toranas, flags—set to the south-west of the milky Kṣīrodaka; pilgrims approach along a stone path, with a subtle ‘guru’ symbolism (Bṛhaspati) such as a staff or yellow cloth motif.

Characters & Entities

• Kṣīrodaka
• Bṛhaspati

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage is grounded in sacred geography: the text precisely locates a holy tank whose very presence signifies tīrtha-power.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Bṛhaspati-kuṇḍa, situated near the Kṣīrodaka-sthāna in Ayodhyā.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual here; the verse primarily gives the tīrtha’s location and renown.