Home›Skanda Purana›Vishnu Khanda›Ayodhya Mahatmya›Adhyaya 4›Shloka 54
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 54

Devanagari script

मद्दक्षिणेति गुरुणा निर्बन्धाद्याचितो रुषा । आगतः स मुनिः कौत्सस्ततो याचितुमादरात् । रघुं भूपालतिलकं दत्तसर्वस्वदक्षिणम्

Transliteration

maddakṣiṇeti guruṇā nirbandhādyācito ruṣā | āgataḥ sa muniḥ kautsastato yācitumādarāt | raghuṃ bhūpālatilakaṃ dattasarvasvadakṣiṇam

Translation

Bị thầy mình thúc ép khẩn thiết: “Hãy nộp dakṣiṇā cho ta!”, Kautsa tuy lòng bực bội vẫn đến; rồi với sự thành kính, ông tiến đến xin nơi Raghu—đóa trang sức của các bậc quân vương—người đã bố thí hết thảy của cải làm dakṣiṇā tế lễ.

Word by Word
मत्-दक्षिणाmy fee (dakṣiṇā)
मत्-दक्षिणा:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमत् (अस्मद्-प्रातिपदिक) + दक्षिणा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (उद्धृत-वाक्यांशे); षष्ठी-तत्पुरुषः (मम दक्षिणा)
इतिthus
इति:
Sambandha (Quotation marker/इति)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरण-चिह्न/वाक्यसमाप्ति सूचक
गुरुणाby the teacher
गुरुणा:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootगुरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन
निर्बन्धात्from insistence/pressure
निर्बन्धात्:
Apadana (Ablative source/अपादान)
TypeNoun
Rootनिर्बन्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन
याचितः(he) was requested
याचितः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootयाच् (धातु) (याचने) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘याचितः’ = requested
रुषाwith anger
रुषा:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootरुष्/रोष (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; भाववाचक
आगतःcame
आगतः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootआ-गम् (धातु) (गत्यर्थ) + क्त
Formभूतकर्तरि कृदन्त (past active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
मुनिःthe sage
मुनिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
कौत्सःKautsa
कौत्सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकौत्स (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; व्यक्तिनाम
ततःthen/thereupon
ततः:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; अव्यय-प्रयोग (तस्मात्/अनन्तरम्)
याचितुम्to request
याचितुम्:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeVerb
Rootयाच् (धातु) (याचने) + तुमुन्
Formतुमुनन्त (infinitive)
आदरात्out of respect/eagerness
आदरात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootआदर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; हेतौ (ablative of cause)
रघुम्Raghu
रघुम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootरघु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; व्यक्तिनाम
भूपालतिलकम्the ornament of kings
भूपालतिलकम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootभूपाल + तिलक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (भूपालानां तिलकः)
दत्तसर्वस्वदक्षिणम्who had given away everything as fee
दत्तसर्वस्वदक्षिणम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootदत्त (दा धातु + क्त) + सर्वस्व + दक्षिणा (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः—‘दत्तं सर्वस्वं यस्य सः’ इति भावेन विशेषणप्रयोगः (रघुम् विशेषयति)
Speaker

Agastya (contextual continuation)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ayodhyā

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Kautsa, inwardly troubled yet dutiful, stands before King Raghu. The king—already emptied by prior dakṣiṇā—appears calm, compassionate, and resolute. Courtiers look anxious; empty treasury chests or sparse offerings hint at ‘dattasarvasva’.

Characters & Entities
K
Kautsa
V
Viśvāmitra (guru implied)
R
Raghu

FAQs

Dharma tests both giver and seeker: the king’s total generosity and the disciple’s duty to fulfill guru-dakṣiṇā meet in a moral dilemma.

Ayodhyā’s royal-sage culture is foregrounded, presenting the city as a stage for exemplary dharma.

Guru-dakṣiṇā is demanded and sought; Raghu is described as having already offered sarvasva-dakṣiṇā in sacrifice.

←Previous Verse
Next Verse→