Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 6

Devanagari script

सर्वानुग्रहकर्त्ता च सर्वकामफलप्रदः । पुरा यत्रातपद्देवि तपो घोरं सुदुष्करम् । गुरुर्नामा ऋषिवरो देवदानवदुःसहम्

Transliteration

sarvānugrahakarttā ca sarvakāmaphalapradaḥ | purā yatrātapaddevi tapo ghoraṃ suduṣkaram | gururnāmā ṛṣivaro devadānavaduḥsaham

Translation

Ngài là Đấng ban ân cho muôn loài và ban quả báo cho mọi ước nguyện chân chánh. Hỡi Nữ Thần, thuở xưa ngay tại nơi ấy, vị đại hiền giả tên Guru đã tu khổ hạnh dữ dội, vô cùng khó nhọc—một thử thách đến cả chư thiên và loài a-tu-la cũng khó lòng chịu nổi.

Word by Word

• सर्व: all
• सर्व: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन; समासपूर्वपदत्वेन अव्यक्तविभक्तिकम् (stem-form)

• अनुग्रह: favor, grace
• अनुग्रह: Upapada (compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: अनुग्रह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, समासपूर्वपदत्वेन अव्यक्तविभक्तिकम् (stem-form)

• कर्त्ता: doer, maker
• कर्त्ता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कृ (धातु) + तृ (कृत्-प्रत्यय) → कर्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: सर्वानुग्रहस्य कर्ता

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• सर्व: all
• सर्व: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, समासपूर्वपदत्वेन अव्यक्तविभक्तिकम् (stem-form)

• काम: desire
• काम: Upapada (compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: काम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, समासपूर्वपदत्वेन अव्यक्तविभक्तिकम् (stem-form)

• फल: fruit, result
• फल: Upapada (compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, समासपूर्वपदत्वेन अव्यक्तविभक्तिकम् (stem-form)

• प्रदः: giver, bestower
• प्रदः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्र-दा (धातु) + क (कृत्) → प्रद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: सर्वकामफलस्य प्रदः

• पुरा: formerly, once
• पुरा: Kāla-adhikaraṇa (Temporal/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

• यत्र: where
• यत्र: Deśa-adhikaraṇa (Locative sense/देशाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (relative adverb: where)

• आतपत्: performed austerity, practiced penance
• आतपत्: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-तप् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/past), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्

• देवि: O goddess
• देवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, सम्बोधन (8th/vocative), एकवचन

• तपः: austerity, penance
• तपः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2nd), एकवचन

• घोरम्: terrible, fierce
• घोरम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: घोर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2nd), एकवचन; तपः-विशेषणम्

• सुदुष्करम्: very difficult
• सुदुष्करम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + दुष्कर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2nd), एकवचन; तपः-विशेषणम्; कर्मधारयः (सु + दुष्कर)

• गुरुः: Guru (name/title)
• गुरुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गुरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन

• नाम: by name
• नाम: Sambandha (Apposition marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: नामार्थक-अव्यय (indeclinable meaning 'by name')

• ऋषिवरः: best of sages
• ऋषिवरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक) + वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारयः: वरः ऋषिः

• देव: god
• देव: Upapada (compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, समासपूर्वपदत्वेन अव्यक्तविभक्तिकम् (stem-form)

• दानव: demon
• दानव: Upapada (compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: दानव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, समासपूर्वपदत्वेन अव्यक्तविभक्तिकम् (stem-form)

• दुःसहम्: unbearable, hard to withstand
• दुःसहम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दुःसह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष-प्रायः: देवदानवैः दुःसहम् (by gods and demons hard to endure)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating to the sages; vocative 'devi' retained from embedded dialogue style (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Tryambakeśvara (Prabhāsa)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Rudra as Tryambakeśvara bestowing grace; nearby, Ṛṣi Guru stands or sits in severe austerity—matted hair, ash-smeared body—amid heat and hardship, suggesting tapas ‘intolerable to gods and demons’.

Characters & Entities

• Tryambakeśvara (implied)
• Guru (ṛṣi)
• Devas
• Dānavas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred places gain enduring potency through tapas; Śiva’s grace there fulfills desires and uplifts all who approach with sincerity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Tryambakeśvara vicinity in Prabhāsa-kṣetra, renowned as the ground of ṛṣi Guru’s severe tapas.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is commanded here; the verse establishes the site’s power through the precedent of intense austerity performed there.