Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

Devanagari script

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि त्र्यंबकेश्वरमव्ययम् । तत्पंचमं समाख्यातं रुद्राणामादिदैवतम्

Transliteration

īśvara uvāca | tato gacchenmahādevi tryaṃbakeśvaramavyayam | tatpaṃcamaṃ samākhyātaṃ rudrāṇāmādidaivatam

Translation

Īśvara phán: Bấy giờ, hỡi Mahādevī, nên tiến đến Tryambakeśvara bất hoại. Ngài được tuyên xưng là vị thứ năm (trong thứ tự), là thần tính nguyên sơ giữa các Rudra.

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara (Lord)
• ईश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• ततः: then, thereafter
• ततः: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb) — 'thereafter/then'

• गच्छेत्: should go
• गच्छेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• महादेवि: O great goddess
• महादेवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महादेवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन (Singular); समासः—महान् + देवी

• त्र्यम्बकेश्वरम्: Tryambakeśvara
• त्र्यम्बकेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्र्यम्बक + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन (Singular); समासः—त्र्यम्बकस्य ईश्वरः

• अव्ययम्: imperishable
• अव्ययम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अव्यय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन (Singular); विशेषणम् (qualifier)

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन (Singular); विशेषणम्

• पञ्चमम्: fifth
• पञ्चमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पञ्चम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन (Singular); क्रमवाचक-विशेषण (ordinal adjective)

• समाख्यातम्: is called/declared
• समाख्यातम्: Kriya (Predicative/क्रिया-भाव)
• Type: Adjective
• Root: सम्-आ-ख्या (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (past passive participle, क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; 'called/declared'

• रुद्राणाम्: of the Rudras
• रुद्राणाम्: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: रुद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन (Plural)

• आदिदैवतम्: the prime deity
• आदिदैवतम्: Samanaadhikarana (Apposition/समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: आदि + दैवत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—आदि (first) + दैवत (deity)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Tryambakeśvara

Type: temple

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Śiva instructs Devī to proceed next to the imperishable Tryambakeśvara, identified as the fifth Rudra and primal among Rudras; the scene shows a path leading from one shrine to another, with a prominent three-eyed Śiva emblem over the liṅga.

Characters & Entities

• Tryambakeśvara
• Mahādevī
• Rudras
• Prabhāsakṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage is presented as a guided dharmic journey through Rudra-shrines, each bearing a ranked place in sacred geography.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Tryambakeśvara, identified as a key Rudra-site within Prabhāsakṣetra’s Ekādaśa-rudra circuit.

What ritualistic prescription is mentioned?

Gacchet—one should go/undertake pilgrimage to Tryambakeśvara (implying darśana and worship upon arrival).