Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 2

Devanagari script

ईश्वर उवाच । पुरा देवासुरे युद्धे हत्वा दैत्याञ्जनार्द्दनः । चक्रं प्रक्षालयामास तत्र वै रक्तरंजितम्

Transliteration

īśvara uvāca | purā devāsure yuddhe hatvā daityāñjanārddanaḥ | cakraṃ prakṣālayāmāsa tatra vai raktaraṃjitam

Translation

Īśvara phán: “Thuở xưa, trong cuộc chiến giữa chư thiên và loài a-tu-la, Janārdana sau khi diệt các daitya đã rửa bánh xe thần của mình tại đó, vốn nhuốm đỏ máu.”

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara (Lord)
• ईश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• पुरा: formerly, once
• पुरा: Kāla-adhikaraṇa (Time/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

• देवासुरे: in (the) deva-and-asura (context)
• देवासुरे: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: देव + असुर (प्रातिपदिक)
• Form: द्वन्द्व-समास (देवाश्च असुराश्च), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular)

• युद्धे: in the battle
• युद्धे: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: युद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular)

• हत्वा: having slain
• हत्वा: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: हन् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive), पूर्वक्रिया (prior action)

• दैत्यान्: the demons (Daityas)
• दैत्यान्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दैत्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), बहुवचन (Plural)

• जनार्द्दनः: Janārdana (Viṣṇu)
• जनार्द्दनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जन + अर्दन (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (जनानाम् अर्दनः), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• चक्रम्: the discus
• चक्रम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चक्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)

• प्रक्षालयामास: washed, cleansed
• प्रक्षालयामास: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + क्षल् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद; देशी-पर्याय प्रयोगः (periphrastic perfect sense)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• वै: indeed
• वै: Sambandha/Emphasis (Nipāta)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निपात (particle/emphasis)

• रक्तरंजितम्: stained with blood
• रक्तरंजितम्: Karman (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रक्त + रञ्जित (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (रक्तेन रञ्जितम्), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); विशेषणम् (qualifying चक्रम्)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Cakra-tīrtha

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Devī

Visual Art Cues

Scene: Janārdana stands at the water’s edge after battle, washing the Sudarśana cakra stained red; the water ripples as the blood dissolves, sanctifying the ford.

Characters & Entities

• Īśvara (Śiva)
• Janārdana (Viṣṇu)
• Daityas
• Devas
• Asuras
• Cakra (Sudarśana)
• Cakratīrtha (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha’s sanctity is rooted in divine action; sacred places carry the memory of the Lord’s deeds and thus become channels of purification.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Cakratīrtha in Prabhāsakṣetra, identified through the event of washing the discus.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly in this verse; it provides the tīrtha’s mythic origin.