Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 10

Devanagari script

एवमुक्त्वा स भगवानत्रैवांतरधीयन । भौमोऽपि ग्रहमध्यस्थो विमानेन विराजते

Transliteration

evamuktvā sa bhagavānatraivāṃtaradhīyana | bhaumo'pi grahamadhyastho vimānena virājate

Translation

Nói xong, Đấng Thế Tôn liền ẩn mất ngay tại đó. Còn Bhauma (Hỏa Tinh/Mars), đứng giữa các hành tinh, rực rỡ chói ngời trên cỗ xe thiên giới của mình.

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: Pūrvakāla-kriyā (Prior action)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) → उक्त्वा (क्त्वान्त कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive), पूर्वकालिक क्रिया (having said)

• सः: he
• सः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन (singular)

• भगवान्: the Lord
• भगवान्: Karta (Subject; apposition to सः)
• Type: Noun
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन

• अत्र: here
• अत्र: Adhikaraṇa (Locative)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (locative adverb)

• एव: indeed/just
• एव: Nipāta (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (particle of emphasis)

• अन्तर्धीयन्: disappeared/vanished
• अन्तर्धीयन्: Kriyā (Main action)
• Type: Verb
• Root: अन्तर्धा (धातु) → अन्तर्धीयन् (शतृ-प्रत्यय कृदन्त)
• Form: वर्तमानकालिक कृदन्त (present participle, शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रियासमानाधिकरण (acting as finite sense: disappeared)

• भौमः: Bhauma (Mars)
• भौमः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: भौम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अपि: also
• अपि: Nipāta (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अपेक्षा (particle: also/even)

• ग्रह-मध्य-स्थः: situated in the midst of the planets
• ग्रह-मध्य-स्थः: Viśeṣaṇa (Adjectival predicate of भौमः)
• Type: Adjective
• Root: ग्रह (प्रातिपदिक) + मध्य (प्रातिपदिक) + स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी/सप्तमी-तत्पुरुषार्थः: ‘ग्रहाणां मध्ये स्थितः’); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• विमानेन: by/with a celestial chariot
• विमानेन: Karaṇa (Instrument)
• Type: Noun
• Root: विमान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd case), एकवचन

• विराजते: shines/is resplendent
• विराजते: Kriyā (Predicate)
• Type: Verb
• Root: राज् (धातु) उपसर्ग-वि → विराजते
• Form: लट्-लकार (present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद

Speaker

Narrator (Purāṇic narrator; likely Sūta/Lomaharṣaṇa in Skanda Purāṇa frame) (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: After giving instructions, a luminous divine figure vanishes at the spot; above, Mars (Bhauma) is envisioned as a radiant red planet-deity seated in a celestial chariot among the grahas.

Characters & Entities

• Bhagavān
• Bhauma (Maṅgala/Mars)
• Graha (planets)
• Vimāna

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine instruction culminates in transformation: the graha is dignified, and the narrative affirms cosmic order under the Lord.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsakṣetra through the Aṅgāreśvara Māhātmya narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

No new rite is prescribed here; it narrates the Lord’s disappearance and Bhauma’s radiant status.