Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 24

Devanagari script

द्वितीयो वैष्णवो भागो ब्रह्मभागस्तृतीयकः । तीर्थानां कोटिरेका तु ब्राह्मे भागे व्यवस्थिता

Transliteration

dvitīyo vaiṣṇavo bhāgo brahmabhāgastṛtīyakaḥ | tīrthānāṃ koṭirekā tu brāhme bhāge vyavasthitā

Translation

Phần thứ hai là phần Vaiṣṇava (thuộc về Viṣṇu); phần thứ ba là phần Brāhma (thuộc về Brahmā). Quả thật, một crore và thêm một tīrtha được an lập trong phần Brāhma.

Word by Word

• द्वितीयः: second
• द्वितीयः: Karta (Qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वितीय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन — Masculine, Nominative singular; विशेषण (qualifying भागः)

• वैष्णवः: Vaiṣṇava (of Viṣṇu)
• वैष्णवः: Karta (Predicate adjective/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वैष्णव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन — Masculine, Nominative singular; विधेय-विशेषण (of भागः)

• भागः: portion, part
• भागः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन — Masculine, Nominative singular

• ब्रह्मभागः: the Brahmā-portion
• ब्रह्मभागः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् + भाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन — Masculine, Nominative singular; षष्ठी-तत्पुरुष (ब्रह्मणः भागः)

• तृतीयकः: third
• तृतीयकः: Karta (Predicate adjective/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तृतीयक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन — Masculine, Nominative singular; विधेय-विशेषण (of ब्रह्मभागः)

• तीर्थानाम्: of the pilgrimage places
• तीर्थानाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6), बहुवचन — Neuter, Genitive plural

• कोटि-एका: one crore
• कोटि-एका: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कोटि (प्रातिपदिक) + एक (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन — Feminine, Nominative singular; कर्मधारय (एका कोटिः)

• तु: indeed, however
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/विशेषार्थक-निपात (particle: ‘but/indeed’)

• ब्राह्मे: in the Brahmā (Brahmic)
• ब्राह्मे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: ब्राह्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन — Masculine, Locative singular; विशेषण (qualifying भागे)

• भागे: in the portion
• भागे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन — Masculine, Locative singular

• व्यवस्थिता: is situated, is established
• व्यवस्थिता: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + अव + स्था (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन — Feminine, Nominative singular; (कोटिरेका) ‘is situated/established’

Speaker

Skanda (deduced from section context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (Brāhma-bhāga referenced)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: A sacred map-like vision of Prabhāsa: the kṣetra shown as a mandala with labeled sectors—Vaiṣṇava and Brāhma divisions—each dotted with countless tīrtha icons (kundas, ghats, shrines).

Characters & Entities

• Vaiṣṇava-bhāga
• Brāhma-bhāga
• Tīrthas (koṭi-ekā)
• Prabhāsa-kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Prabhāsa is portrayed as a comprehensive dharma-landscape where multiple theological streams (Śaiva, Vaiṣṇava, Brāhma) converge in one sacred geography.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra’s Vaiṣṇava and Brāhma divisions, especially the Brāhma portion famed for innumerable tīrthas.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific vow is stated; the verse emphasizes tīrtha-density, implying pilgrimage, bathing, and worship across these divisions.