Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 3

Devanagari script

ईश्वर उवाच । आसीत्पुरा महीपालो बृहद्रथ इति श्रुतः । तस्य भार्याऽभवत्साध्वी नाम्ना चेंदुमती प्रिया

Transliteration

īśvara uvāca | āsītpurā mahīpālo bṛhadratha iti śrutaḥ | tasya bhāryā'bhavatsādhvī nāmnā ceṃdumatī priyā

Translation

Īśvara phán: “Thuở xưa có một vị vua cai trị đất nước, nổi danh là Bṛhadratha. Người vợ yêu quý của ông là một phụ nữ hiền đức, tên Indumatī.”

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara (the Lord)
• ईश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• आसीत्: there was
• आसीत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• पुरा: formerly
• पुरा: Modifier (Temporal)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

• महीपालः: king (protector of the earth)
• महीपालः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मही (प्रातिपदिक) + पाल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (महीम् पालयति/पालः)

• बृहद्रथः: Bṛhadratha
• बृहद्रथः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: बृहत् (प्रातिपदिक) + रथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; समासः—कर्मधारयः (बृहन् रथः यस्य/नाम)

• इति: thus/so called
• इति: Connector
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/इत्यर्थक-अव्यय (quotative particle)

• श्रुतः: known/heard of
• श्रुतः: Kriya-visheshana (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: श्रु (धातु) → श्रुत (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle)

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन

• भार्या: wife
• भार्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भार्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• अभवत्: was/became
• अभवत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• साध्वी: virtuous
• साध्वी: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: साध्वी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; ‘भार्या’ इत्यस्य विशेषणम्

• नाम्ना: by name
• नाम्ना: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन

• च: and
• च: Connector
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-निपात (conjunction)

• इन्दुमती: Indumatī
• इन्दुमती: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इन्दुमती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; नाम

• प्रिया: beloved
• प्रिया: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; ‘भार्या’ इत्यस्य विशेषणम्

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: A royal court at Prabhāsa: King Bṛhadratha introduced beside Queen Indumatī, with Śiva as narrator in the unseen/aural frame; courtly calm before the arrival of a sage.

Characters & Entities

• Īśvara (Śiva)
• Bṛhadratha
• Indumatī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tīrtha-māhātmyas often ground ritual merit in exemplary lives—kings and chaste queens—showing dharma embodied in character.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The narrative is within Prabhāsa-kṣetra-māhātmya; the site’s glory is supported through an origin story.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it begins the background story that will explain the rite’s merit.