Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

Devanagari script

ईश्वर उवाच । तस्मादाग्नेयदिग्भागे स्थितः कर्कोटको रविः । पूर्वकल्पे महादेवि स्मृतः कर्कोटकान्वितः

Transliteration

īśvara uvāca | tasmādāgneyadigbhāge sthitaḥ karkoṭako raviḥ | pūrvakalpe mahādevi smṛtaḥ karkoṭakānvitaḥ

Translation

Īśvara phán: “Từ đó, về phương đông nam, Mặt Trời mang danh Karkoṭaka được an vị. Ôi Đại Nữ Thần, trong một kiếp xưa, Ngài được ghi nhớ là có liên hệ với Karkoṭaka.”

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara
• ईश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्

• तस्मात्: from there; from that
• तस्मात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन; सर्वनाम (अर्थे 'from that')

• आग्नेयदिग्भागे: in the south-east direction-part
• आग्नेयदिग्भागे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: आग्नेय + दिक् + भाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (आग्नेयायां दिशि भागः)

• स्थितः: situated; standing
• स्थितः: Kriya/State (अवस्था)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: कृदन्त; क्त-प्रत्ययान्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन

• कर्कोटकः: Karkoṭaka
• कर्कोटकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कर्कोटक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन

• रविः: the Sun
• रविः: Apposition/Predicate noun
• Type: Noun
• Root: रवि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; अप्पोजिशन (समाधिकरण)

• पूर्वकल्पे: in a former aeon
• पूर्वकल्पे: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पूर्व + कल्प (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; (पूर्व + कल्प) कर्मधारय

• महादेवि: O great goddess
• महादेवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महादेवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; (महā + देवी) कर्मधारय-समास

• स्मृतः: remembered; known as
• स्मृतः: Kriya/State (अवस्था)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु)
• Form: कृदन्त; क्त-प्रत्ययान्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन

• कर्कोटकान्वितः: associated with Karkoṭaka
• कर्कोटकान्वितः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कर्कोटक + अन्वित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; तत्पुरुष (कर्कोटकेन अन्वितः = endowed/associated with Karkoṭaka)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Karkoṭakārka

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Mahādevī)

Visual Art Cues

Scene: Śiva (Īśvara) instructs Devī, pointing toward the southeast of Prabhāsa where a radiant Sūrya icon stands with a subtle serpent (Karkoṭaka) emblem—either as canopy/hood motif or coiled base—signifying ancient association.

Characters & Entities

• Karkoṭaka
• Ravi (Sūrya)
• Mahādevī (Pārvatī)
• Kalpa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Prabhāsa Kṣetra sanctifies multiple deities; even Sūrya has a consecrated presence mapped into the sacred landscape.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Sūrya presence/shrine called Karkoṭaka (Karkoṭakārka) in Prabhāsa Kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it introduces the site and its ancient association.