Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 2

Devanagari script

तत्र शुक्लचतुर्द्दश्यां कार्तिके मासि भामिनि । उपवासपरो भूत्वा यः करोति प्रजागरम् । स याति परमं स्थानं यत्र देवो महेश्वरः

Transliteration

tatra śuklacaturddaśyāṃ kārtike māsi bhāmini | upavāsaparo bhūtvā yaḥ karoti prajāgaram | sa yāti paramaṃ sthānaṃ yatra devo maheśvaraḥ

Translation

Tại đó, vào ngày mười bốn nửa tháng sáng của tháng Kārtika, hỡi người đẹp rạng ngời, ai giữ chay và thức canh suốt đêm thì đạt đến cảnh giới tối thượng, nơi Đức Maheśvara ngự trị.

Word by Word

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• शुक्लचतुर्दश्याम्: on the bright fourteenth lunar day
• शुक्लचतुर्दश्याम्: Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शुक्ल (प्रातिपदिक) + चतुर्दशी (प्रातिपदिक)
• Form: सप्तमी-एकवचन, स्त्रीलिङ्ग (Locative singular, feminine); कर्मधारय (śuklā caturdaśī)

• कार्तिके: in Kārttika
• कार्तिके: Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कार्तिक (प्रातिपदिक)
• Form: सप्तमी-एकवचन, पुल्लिङ्ग (Locative singular, masculine)

• मासि: in the month
• मासि: Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मास (प्रातिपदिक)
• Form: सप्तमी-एकवचन, पुल्लिङ्ग (Locative singular, masculine)

• भामिनि: O lovely lady
• भामिनि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: भामिनी (प्रातिपदिक)
• Form: सम्बोधन-एकवचन, स्त्रीलिङ्ग (Vocative singular, feminine)

• उपवासपरः: devoted to fasting
• उपवासपरः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उपवास (प्रातिपदिक) + पर (प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-एकवचन, पुल्लिङ्ग (Nominative singular, masculine); तत्पुरुष (upavāse paraḥ)

• भूत्वा: having become
• भूत्वा: Kriya (पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भू (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive: having become)

• यः: who
• यः: Karta (Relative subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-एकवचन, पुल्लिङ्ग (Nominative singular, masculine); सम्बन्धबोधक-यत्

• करोति: does; performs
• करोति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद (Present indicative, 3rd sg)

• प्रजागरम्: night vigil; wakefulness
• प्रजागरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्र (उपसर्ग) + जागर (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया-एकवचन, नपुंसकलिङ्ग (Accusative singular, neuter)

• सः: he
• सः: Karta (Correlative subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-एकवचन, पुल्लिङ्ग (Nominative singular, masculine)

• याति: goes; attains
• याति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √या (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद (Present indicative, 3rd sg)

• परमम्: supreme
• परमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया-एकवचन, नपुंसकलिङ्ग (Accusative singular, neuter)

• स्थानम्: abode; place
• स्थानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया-एकवचन, नपुंसकलिङ्ग (Accusative singular, neuter)

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: सम्बन्धबोधक-देशवाचक-अव्यय (relative locative adverb: where)

• देवः: the god
• देवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-एकवचन, पुल्लिङ्ग (Nominative singular, masculine)

• महेश्वरः: Mahēśvara (the Great Lord)
• महेश्वरः: Samānādhikaraṇa (Apposition/समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-एकवचन, पुल्लिङ्ग (Nominative singular, masculine); कर्मधारय (mahān īśvaraḥ)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Caṇḍīśvara (Prabhāsa)

Type: temple

Skanda Dialogue

Listener: Bhāminī / Mahādevī (Devī)

Visual Art Cues

Scene: Night at the Caṇḍīśvara liṅga: rows of lamps, devotees seated in vigil, some chanting, some offering bilva and water; the moonlit Kārtika sky; a visionary glimpse of Maheśvara’s luminous abode above the shrine.

Characters & Entities

• Kārtika māsa
• śukla-caturdaśī
• Maheśvara (Śiva)
• upavāsa
• prajāgara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kārtika devotion expressed through fasting and vigil at a Śiva-kṣetra is extolled as a direct path to the Lord’s supreme realm.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Caṇḍīśvara Mahāliṅga’s sacred place within Prabhāsakṣetra, where Kārtika observances bear special fruit.

What ritualistic prescription is mentioned?

Observe upavāsa (fasting) and perform prajāgara (night vigil) on Kārtika śukla-caturdaśī.