Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 5

Devanagari script

कस्यचित्त्वथकालस्य आत्रेयो द्विज सत्तमः । तपः कृत्वा तु विपुलं कालधर्ममुपेयिवान्

Transliteration

kasyacittvathakālasya ātreyo dvija sattamaḥ | tapaḥ kṛtvā tu vipulaṃ kāladharmamupeyivān

Translation

Rồi theo thời gian, Ātreya—bậc tối thượng trong hàng ‘nhị sinh’—sau khi tu khổ hạnh lớn lao, đã thuận theo luật của Thời gian và qua đời.

Word by Word

• कस्यचित्: of some
• कस्यचित्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; अनिश्चितार्थक (indefinite)

• तु: indeed; then
• तु: Discourse (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle)

• अथ: then; now
• अथ: Discourse (Transition/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रम/आरम्भसूचक (sequencing particle)

• कालस्य: of time; at a certain time
• कालस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन

• आत्रेयः: Ātreya
• आत्रेयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आत्रेय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• द्विज: O twice-born (brāhmaṇa)
• द्विज: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (Vocative), एकवचन

• सत्तमः: the best
• सत्तमः: Karta (Qualifier/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; उत्कृष्टार्थ (superlative)

• तपः: austerity; penance
• तपः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• कृत्वा: having done
• कृत्वा: Kriya (Non-finite action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: कृदन्त; त्वा-प्रत्ययान्त (absolutive/gerund), पूर्वकालिक क्रिया (prior action)

• तु: indeed
• तु: Discourse (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle)

• विपुलम्: abundant; great
• विपुलम्: Karma (Qualifier/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: विपुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; विशेषण (for तपः)

• कालधर्मम्: the law/condition of time (i.e., death)
• कालधर्मम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: काल-धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; समास: कालस्य धर्मः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• उपेयिवान्: went to; attained
• उपेयिवान्: Karta (Predicate/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: इ (धातु)
• Form: कृदन्त; क्तवतु-प्रत्ययान्त (perfect active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; उपसर्ग: उप-

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narrator within Prabhāsakṣetramāhātmya; exact speaker not explicit in the excerpt)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A venerable Ātreya ṛṣi in forest hermitage, having completed tapas; serene departure with disciples in quiet grief; subtle cosmic Time motif (setting sun, hourglass-like kalasha).

Characters & Entities

• Ātreya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even great ascetics are subject to kāla (Time); dharma is practiced with awareness of life’s impermanence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The episode is situated within the Prabhāsa-kṣetra māhātmya, preparing the later journey to Prabhāsa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tapas (austerity) is referenced as a meritorious discipline, though no specific rite is prescribed here.