Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

Devanagari script

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि पूर्वोक्तं ब्रह्मपूजितम् । सरस्वत्यास्तटे संस्थं पर्णादित्यस्य पश्चिमे

Transliteration

īśvara uvāca | tato gacchenmahādevi pūrvoktaṃ brahmapūjitam | sarasvatyāstaṭe saṃsthaṃ parṇādityasya paścime

Translation

Īśvara phán: Rồi, hỡi Đại Nữ Thần, hãy đi đến thánh địa đã nói trước, nơi được Brahmā tôn thờ, tọa lạc bên bờ sông Sarasvatī, về phía tây của Parṇāditya.

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara (Lord Śiva)
• ईश्वरः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया/Main verb)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• ततः: then; thereafter
• ततः: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अव्यय-प्रकारः—क्रियाविशेषण (adverb)

• गच्छेत्: should go
• गच्छेत्: Kriya (क्रिया/Main verb)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• महादेवि: O Mahādevī
• महादेवि: Sambodhana (सम्बोधन/Address)
• Type: Noun
• Root: महादेवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; समासः—महā + देवī (कर्मधारय)

• पूर्वोक्तम्: previously mentioned
• पूर्वोक्तम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: पूर्व + उक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) ‘उक्त’; समासः—पूर्वे उक्तम् (तत्पुरुष)

• ब्रह्मपूजितम्: worshipped by Brahmā
• ब्रह्मपूजितम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: ब्रह्मन् + पूजित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त ‘पूजित’; समासः—ब्रह्मणा पूजितम् (तत्पुरुष)

• सरस्वत्याः: of Sarasvatī (river)
• सरस्वत्याः: Shashthi-sambandha (षष्ठी/Relation)
• Type: Noun
• Root: सरस्वती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन

• तटे: on the bank
• तटे: Adhikarana (अधिकरण/Location)
• Type: Noun
• Root: तट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन

• संस्थम्: situated; standing
• संस्थम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: सम् + स्था (धातु) → संस्थ (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP)

• पर्णादित्यस्य: of Parṇāditya
• पर्णादित्यस्य: Shashthi-sambandha (षष्ठी/Relation)
• Type: Noun
• Root: पर्ण + आदित्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन; समासः—पर्ण + आदित्य (तत्पुरुष; नाम)

• पश्चिमे: to the west (in the western side)
• पश्चिमे: Adhikarana (अधिकरण/Location)
• Type: Adjective
• Root: पश्चिम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; (तट/देश-सम्बन्धे)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī/Devī

Visual Art Cues

Scene: Śiva instructs Devī, pointing toward a riverbank landscape: Sarasvatī flowing/hidden, a shrine marker, and another temple (Parṇāditya) behind; pilgrims walk westward with flags and water-pots.

Characters & Entities

• Īśvara (Śiva)
• Mahādevī (Pārvatī)
• Brahmā
• Sarasvatī River
• Parṇāditya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred travel is taught as a guided dharmic route: moving from one consecrated site to another according to tradition.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A Brahmā-worshipped site on the Sarasvatī riverbank, located west of Parṇāditya, within Prabhāsa Kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

A pilgrimage instruction: ‘one should go’ (gacchet) to the specified tīrtha.