Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 5

Devanagari script

तत्प्रभृत्येव सकले शेष इत्यभिविश्रुतः । चैत्रे शुक्लत्रयोदश्यां यस्तं पूजयते नरः । स पुत्रपौत्रपशुमान्वर्षं क्षेमेण गच्छति

Transliteration

tatprabhṛtyeva sakale śeṣa ityabhiviśrutaḥ | caitre śuklatrayodaśyāṃ yastaṃ pūjayate naraḥ | sa putrapautrapaśumānvarṣaṃ kṣemeṇa gacchati

Translation

Từ đó về sau, khắp thế gian Ngài được xưng tụng là “Śeṣa”. Ai thờ phụng Ngài vào ngày mười ba (trayodaśī) nửa tháng sáng của tháng Caitra sẽ trải qua trọn năm an ổn—đủ đầy con cháu và gia súc.

Word by Word

• तत्प्रभृति: from that time onward
• तत्प्रभृति: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + प्रभृति (अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव; कालवाचक (from that time onward)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारणार्थक

• सकले: in the whole (world)/everywhere
• सकले: Adhikarana (Domain/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: सकल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (सन्दर्भे पुंलिङ्ग), सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; विशेषणम् (शेषे)

• शेषः: Śeṣa
• शेषः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शेष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन

• इति: thus
• इति: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; उद्धरण/नामनिर्देशार्थक

• अभिविश्रुतः: became renowned
• अभिविश्रुतः: Kriya (Predicative/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: अभि-वि-श्रु (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; (प्रसिद्धः)

• चैत्रे: in (the month of) Caitra
• चैत्रे: Kala (Time/काल)
• Type: Noun
• Root: चैत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (मासवाचकः), सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन

• शुक्लत्रयोदश्याम्: on the bright thirteenth (tithi)
• शुक्लत्रयोदश्याम्: Kala (Time/काल)
• Type: Noun
• Root: शुक्ल (प्रातिपदिक) + त्रयोदशी (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय (bright-fortnight thirteenth), स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

• पूजयते: worships
• पूजयते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पूज् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद

• नरः: a man
• नरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन

• पुत्रपौत्रपशुमान्: possessing sons, grandsons, and cattle
• पुत्रपौत्रपशुमान्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक) + पौत्र (प्रातिपदिक) + पशुमत् (प्रातिपदिक)
• Form: द्वन्द्व (पुत्र+पौत्र) + मतुप्-प्रत्ययान्त (पशुमत्); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; विशेषणम् (सः)

• वर्षम्: for a year
• वर्षम्: Karma (Extent/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; कालावधि (duration)

• क्षेमेण: safely/with well-being
• क्षेमेण: Karana (Manner/करण)
• Type: Noun
• Root: क्षेम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन; क्रियाविशेषणार्थे

• गच्छति: goes/passes (time)
• गच्छति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Śeṣa-liṅga (Prabhāsa)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī

Visual Art Cues

Scene: Pilgrims gather on Caitra bright trayodaśī before the Śeṣa-liṅga, offering flowers, lamps, and water; the scene emphasizes family continuity—children and elders present—symbolizing putra-pautra and cattle wealth.

Characters & Entities

• Śeṣa
• Caitra
• Śukla-trayodaśī
• Prabhāsa-kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Regular, time-specific worship aligned with sacred calendrical dharma (tithi) is portrayed as a source of worldly welfare and stability.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse continues the Prabhāsa-kṣetra Śeṣa-māhātmya context, praising worship of Śeṣa associated with this sacred region.

What ritualistic prescription is mentioned?

Worship (pūjā) of Śeṣa on Caitra bright trayodaśī, with the stated boon of well-being and prosperity through the year.