Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

Devanagari script

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि हिरण्यापार्श्वतः स्थितम् । प्रत्युक्तं नागरादित्यं सर्वव्याधिविनाशनम्

Transliteration

īśvara uvāca | tato gacchenmahādevi hiraṇyāpārśvataḥ sthitam | pratyuktaṃ nāgarādityaṃ sarvavyādhivināśanam

Translation

Īśvara phán: “Rồi này, hỡi Đại Nữ Thần, hãy đến Nāgarāditya, ngự bên dòng Hiraṇyā. Vị Āditya đáng tôn kính ấy được xưng tụng là đấng diệt trừ mọi bệnh tật.”

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara
• ईश्वरः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (Speech act/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• ततः: then
• ततः: Apadana/Sequence (Source/क्रम)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रम/अपादानार्थक (then/from there)

• गच्छेत्: should go
• गच्छेत्: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• महादेवि: O great goddess
• महादेवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महादेवी (प्रातिपदिक)
• Form: समासः कर्मधारयः (महा + देवी); स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• हिरण्यापार्श्वतः: from/by the side of Hiraṇyā
• हिरण्यापार्श्वतः: Adhikarana (Proximity/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: हिरण्या (प्रातिपदिक) + पार्श्व (प्रातिपदिक) + तस् (तद्धित/अव्ययीभाव-प्राय)
• Form: अव्ययीभाव-समासः; अव्यय (ablatival adverb)

• स्थितम्: situated
• स्थितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, एकवचन; (गन्तव्यं स्थानं) इति विशेषणम्

• प्रत्युक्तम्: responding/answering (to prayers)
• प्रत्युक्तम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रति+वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, एकवचन; (तीर्थ/देवता) इति विशेषणम्

• नागरादित्यम्: Nāgarāditya (a form/shrine of the Sun)
• नागरादित्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नागर (प्रातिपदिक) + आदित्य (प्रातिपदिक)
• Form: समासः तत्पुरुषः (नागरः आदित्यः/नागर-नामकः आदित्यः); पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• सर्वव्याधिविनाशनम्: destroyer of all diseases
• सर्वव्याधिविनाशनम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + व्याधि (प्रातिपदिक) + विनाशन (प्रातिपदिक)
• Form: समासः तत्पुरुषः (सर्वेषां व्याधीनां विनाशनम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, एकवचन; नागरादित्यम् इति विशेषणम्

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Nāgarāditya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Śiva (Īśvara) instructs Devī on the next pilgrimage stop: a radiant Sun-deity shrine labeled Nāgarāditya beside the flowing Hiraṇyā; pilgrims approach with folded hands, offering water (arghya).

Characters & Entities

• Īśvara (Śiva)
• Mahādevī (Pārvatī)
• Nāgarāditya
• Hiraṇyā
• Āditya (Sūrya)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Faithful pilgrimage to a sanctified Sūrya-site is praised as a dharmic path to bodily and spiritual purification, including relief from disease.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Nāgarāditya, a Sun-associated sacred spot in Prabhāsa Kṣetra, located near the place called Hiraṇyā.

What ritualistic prescription is mentioned?

A clear prescription of pilgrimage—‘one should go’ (gacchet)—to the Nāgarāditya site for its healing merit.