Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 3

Devanagari script

सर्वाश्चर्यमयं देवि बुद्धिग्राह्यं निरामयम् । विश्वतः पाणिपादं च विश्वतोऽक्षिशिरोमुखम्

Transliteration

sarvāścaryamayaṃ devi buddhigrāhyaṃ nirāmayam | viśvataḥ pāṇipādaṃ ca viśvato'kṣiśiromukham

Translation

Hỡi Nữ Thần, Ngài thật toàn vẹn kỳ diệu—được trí tuệ thanh tịnh thấu hiểu, không vướng khổ não—tay chân hiện khắp mọi phương, và mắt, đầu, cùng gương mặt ở khắp mọi phía.

Word by Word

• सर्वाश्चर्यमयम्: filled with all wonders
• सर्वाश्चर्यमयम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व-आश्चर्य-मय (प्रातिपदिक; सर्व + आश्चर्य + मय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1/प्रथमा), एकवचन — Nominative singular neuter; तत्पुरुष: 'सर्वैः आश्चर्यैः मयम्' (full of all wonders)

• देवि: O Goddess
• देवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8/सम्बोधन), एकवचन — Vocative singular feminine

• बुद्धिग्राह्यम्: comprehensible by intellect
• बुद्धिग्राह्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: बुद्धि-ग्राह्य (प्रातिपदिक/कृदन्त; बुद्धि + ग्राह्य (√ग्रह् + यत्))
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1/प्रथमा), एकवचन — Nominative singular neuter; तत्पुरुष: 'बुद्ध्या ग्राह्यम्' (graspable by intellect)

• निरामयम्: free from affliction
• निरामयम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निर्-आमय (प्रातिपदिक; निर् + आमय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1/प्रथमा), एकवचन — Nominative singular neuter; उपसर्ग-तत्पुरुष: 'आमयः (रोगः) नास्ति यस्य' (free from disease)

• विश्वतः: on all sides
• विश्वतः: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: विश्वतः (अव्यय)
• Form: अव्यय, तसिल्-प्रत्ययान्त (दिक्/परिमाण) — Indeclinable adverb ('on all sides/from every side')

• पाणिपादम्: (having) hands and feet
• पाणिपादम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पाणि-पाद (प्रातिपदिक; पाणि + पाद)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1/प्रथमा), एकवचन — Nominative singular neuter; द्वन्द्व (समाहार): 'पाणयः च पादाः च' (hands and feet collectively)

• च: and
• च: Conjunction (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चय-निपात — Indeclinable conjunction

• विश्वतः: on all sides
• विश्वतः: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: विश्वतः (अव्यय)
• Form: अव्यय, तसिल्-प्रत्ययान्त — Indeclinable adverb ('everywhere')

• अक्षिशिरोमुखम्: (having) eyes, heads, and mouths
• अक्षिशिरोमुखम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अक्षि-शिरस्-मुख (प्रातिपदिक; अक्षि + शिरस् + मुख)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1/प्रथमा), एकवचन — Nominative singular neuter; द्वन्द्व (समाहार): 'अक्षीणि च शिरांसि च मुखानि च' (eyes, heads, and mouths collectively)

Speaker

Skanda (deduced from Prabhāsa-kṣetra-māhātmya narrative style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vṛṣadhvajeśvara / Vṛṣabhadhvaja

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: A cosmic vision: Śiva as viśvarūpa with innumerable hands, feet, eyes, heads, and faces radiating in all directions; the Prabhāsa shrine appears as a focal point within the boundless form.

Characters & Entities

• Devī
• Śiva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Lord is all-pervading and transcendent—present everywhere and understood through refined spiritual discernment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, the sacred field praised in this Māhātmya section.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual is stated; it is a praise-verse (stuti) establishing Śiva’s viśvarūpa (cosmic pervasion).