Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 49

Devanagari script

दक्षः स्वभवनं गत्वा निर्वृतिं परमां गतः । चन्द्रोऽपि पूर्ववद्देवि रोहिण्यां निरतोऽभवत्

Transliteration

dakṣaḥ svabhavanaṃ gatvā nirvṛtiṃ paramāṃ gataḥ | candro'pi pūrvavaddevi rohiṇyāṃ nirato'bhavat

Translation

Dakṣa trở về tư dinh của mình và đạt được niềm an lạc tối thượng. Nhưng Nguyệt thần, hỡi Nữ thần, như thuở trước vẫn một lòng gắn bó với Rohiṇī.

Word by Word

• दक्षः: Dakṣa
• दक्षः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• स्वभवनम्: his own house
• स्वभवनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्व + भवन (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (‘स्वस्य भवनम्’), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• गत्वा: having gone
• गत्वा: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) + त्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (Gerund), पूर्वकालिक क्रिया

• निर्वृतिम्: contentment, peace
• निर्वृतिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: निर्वृति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• परमाम्: supreme, great
• परमाम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifying निर्वृतिम्)

• गतः: attained
• गतः: Kriyā (Main predicate)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘went/attained’

• चन्द्रः: the Moon
• चन्द्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अपि: also
• अपि: Discourse particle
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अपि-कार (also)

• पूर्ववत्: as before
• पूर्ववत्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: पूर्ववत् (अव्यय)
• Form: अव्यय; तुलनार्थक (as before)

• देवि: O Goddess
• देवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• रोहिण्याम्: in Rohiṇī
• रोहिण्याम्: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रोहिणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• निरतः: devoted, attached
• निरतः: Karta (Subject complement)
• Type: Adjective
• Root: नि + रम् (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘engaged/attached’

• अभवत्: became, was
• अभवत्: Kriyā (Main verb)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narration addressed to Devī)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (addressed as Devi)

Visual Art Cues

Scene: Dakṣa returns satisfied to his abode, while Soma, unchanged in inclination, turns again toward Rohiṇī—an intimate, moonlit focus that foreshadows imbalance.

Characters & Entities

• Dakṣa
• Candra (Soma)
• Rohiṇī
• Devī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even after outward reconciliation, inner attachment can persist; dharma requires restraint and balance rather than favoritism.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader passage belongs to the Prabhāsa-kṣetra Māhātmya, framing cosmic events within the sanctity of Prabhāsa.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it is narrative setup for the ensuing moral and consequence.