Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 46

Devanagari script

अग्निहोत्री तपस्वी च क्षणवान्क्रियते यदि । अग्निहोत्रं तपश्चैव सर्वं तद्धनिनो धनम्

Transliteration

agnihotrī tapasvī ca kṣaṇavānkriyate yadi | agnihotraṃ tapaścaiva sarvaṃ taddhanino dhanam

Translation

Nếu người hành Agnihotra và bậc khổ hạnh vì thiếu thốn mà phải nương tựa dù chỉ trong chốc lát, thì lễ Agnihotra và mọi công phu khổ hạnh của họ, như thể, trở thành của cải của kẻ giàu mà họ nương nhờ.

Word by Word

• अग्निहोत्री: an agnihotrin (fire-ritual performer)
• अग्निहोत्री: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अग्निहोत्रिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; ‘अग्निहोत्रं करोति’ इति (agnihotra-performer)

• तपस्वी: an ascetic
• तपस्वी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तपस्विन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात (conjunction)

• क्षणवान्: momentary, short-lived
• क्षणवान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: क्षणवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (having only a moment/temporary)

• क्रियते: is made/comes to be
• क्रियते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; कर्मणि प्रयोग (passive)

• यदि: if
• यदि: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: शर्तार्थक-अव्यय (conditional particle)

• अग्निहोत्रम्: Agnihotra rite
• अग्निहोत्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अग्निहोत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• तपः: austerity
• तपः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात (conjunction)

• एव: indeed, just
• एव: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-अव्यय (emphatic/only)

• सर्वम्: all
• सर्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण

• तत्: that
• तत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; निर्देशक (that)

• धनिनः: of the wealthy man
• धनिनः: Shashthi-Sambandha (Genitive/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: धनिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• धनम्: wealth
• धनम्: Karta (Predicate/विधेय)
• Type: Noun
• Root: धन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विधेय (predicate nominative)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) speaking in the Prabhāsa-kṣetra narrative context

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A Vedic Agnihotrin beside a small sacred fire and an ascetic with matted hair stand at a wealthy patron’s doorway; the patron’s overflowing granary contrasts with the ascetic’s begging bowl, conveying the moral tension of dependence.

Characters & Entities

• Agnihotra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Spiritual practice requires integrity and independence; dependence driven by need can compromise the ownership of one’s merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, where dharma is explained with practical cautions for householders and renunciants.

What ritualistic prescription is mentioned?

A caution regarding Agnihotra and tapas: avoid becoming beholden through need, lest the fruit of rites be treated as belonging to the patron.