Adhyaya 203
Īśvara thuật lại cho Devī cuộc hành hương đến thánh địa Mankīśvara, ở phía bắc Rāmeśa và gần nơi Devamātṛ, kèm các chỉ dẫn phương hướng từ Arka-sthala và Kṛta-smara. Liṅga này được nói là do một bà-la-môn tên Maṅki dựng lên từ thuở xưa; tuy thân hình còng (kubja) nhưng ông một lòng sùng kính Śiva, bền bỉ khổ hạnh và chăm lo nghi lễ. Dẫu thờ phụng nhiều năm, Maṅki vẫn đau đáu vì chưa cảm thấy được ân sủng trọn vẹn; ông tăng cường japa và dhyāna cho đến tuổi già. Cuối cùng Śiva hiện thân, chỉ ra trở ngại thực tế: Maṅki khó với tới cành cây để hái nhiều hoa như các ẩn sĩ khác; nhưng chỉ một bông hoa dâng bằng bhakti cũng đem lại công đức đầy đủ như một tế lễ. Lời dạy mở rộng thành mô hình nghi lễ–thần học: Brahmā đứng bên phải liṅga, Viṣṇu bên trái, và Śiva ở trung tâm—vì thế thờ liṅga là thờ trọn Tam Thần. Các lễ vật ưa thích được liệt kê: bilva, śamī, karavīra, mālatī, unmattaka, campaka, aśoka, kahlāra và nhiều loài hoa thơm khác. Maṅki cầu xin rằng ai tắm gội và dù chỉ dâng nước lên liṅga này cũng được quả báo của mọi hình thức thờ phụng; đồng thời xin cho cây cối cõi trời và cõi người hiện diện quanh đó. Śiva ban ân, tuyên bố nơi ấy sẽ gọi là Nāga-sthāna vì có đủ các nāga, rồi biến mất. Maṅki xả thân và đạt về cõi Śiva. Chương kết bằng phalaśruti: ai nghe chuyện này với lòng tin sẽ tiêu trừ tội lỗi.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि मंकीश्वर महालयम् । रामेशादुत्तरे भागे देवमातुः समीपगम्
Īśvara phán: Bấy giờ, hỡi Đại Nữ Thần, nên đến đại thánh điện Maṃkīśvara, ở phía bắc Rāmeśa và gần Devamātṛ.
Verse 2
अर्कस्थलात्ततो याम्ये पूर्वतश्च कृतस्मरात् । लिंगं महाप्रभावं तु मंकिना स्थापितं पुरा
Ở phía nam Arkasthala và phía đông Kṛtasmara có một Liṅga đại linh nghiệm, thuở xưa do Maṃki thiết lập.
Verse 3
तं दृष्ट्वा मानवः सम्यगश्वमेधफलं लभेत्
Ai chiêm bái đúng như pháp, người ấy sẽ được phước quả của lễ tế Aśvamedha (Mã tế).
Verse 4
देव्युवाच । कोऽसौ मंकिर्महादेव कथं लिंगं प्रतिष्ठितम् । किं प्रभावं च तल्लिंगमेतन्मे वद विस्तरात्
Nữ Thần thưa: “Bạch Mahādeva, Maṃki ấy là ai? Liṅga đã được an vị như thế nào? Và uy lực của Liṅga ấy ra sao? Xin Ngài nói cho con tường tận.”
Verse 5
ईश्वर उवाच । मंकिर्नामाभवत्पूर्वं कुब्जकायो द्विजोत्तमः । प्रभासं क्षेत्रमासाद्यतपस्तेपे महत्तमम्
Īśvara phán: “Thuở xưa có một vị brāhmaṇa ưu tú tên Maṃkir; tuy thân hình gù lưng, ông vẫn đến thánh địa Prabhāsa và thực hành khổ hạnh tối thượng.”
Verse 6
प्रतिष्ठाप्य महादेवं शिवभक्तिपरायणः । न तुतोष हरस्तस्य वहुवर्षगणार्चितः
Sau khi an vị Mahādeva và một lòng nương tựa nơi Śiva-bhakti, ông thờ phụng suốt bao năm—thế nhưng Hara vẫn chưa vừa lòng ông.
Verse 7
तस्यैवं तप्यमानस्य सिद्धिं प्राप्ता ह्यनेकशः । तत्राराध्य महादेवं स्वर्गलोकमितो गताः
Khi ông đang tinh cần khổ hạnh như thế, nhiều người khác đã nhiều lần chứng đắc thành tựu; thờ phụng Mahādeva tại đó, họ rời cõi này mà đi về thiên giới.
Verse 8
ततो दुःखं समभवन्मंकेस्तत्र वरानने । कस्मान्मे भगवांस्तुष्टिं न गच्छति महेश्वरः
Bấy giờ nỗi sầu khởi lên trong Maṃkir tại đó, hỡi người mặt đẹp: “Vì sao Đấng Thế Tôn Mahā-īśvara lại không hoan hỷ với ta?”
Verse 9
ततस्तीव्ररतिं चक्रे कृत्वा तीव्रनिवर्तनम् । एवं वृद्धत्वमापन्नो जपध्यानपरायणः
Sau đó, ông càng tăng thêm chí nguyện, thực hành sự tiết chế nghiêm khắc hơn nữa. Vì thế, khi tuổi già đến, ông vẫn một lòng nương tựa nơi trì tụng (japa) và thiền định.
Verse 10
तस्य तुष्टो महादेवो वयसोऽन्ते वरं ददौ । परितुष्टोऽस्मि ते मंके ब्रूहि किं करवाणि ते
Được làm hài lòng, Mahādeva ban một ân huệ vào cuối đời ông: “Hỡi Maṃke, Ta hoàn toàn mãn nguyện về ngươi. Hãy nói—Ta sẽ làm gì cho ngươi?”
Verse 11
मंकिरुवाच । किं वरेण सुरश्रेष्ठ मम वृद्धस्य सांप्रतम् । किञ्चिन्मे परमं दुःखं स्थितस्यात्र परं प्रभो
Maṃkir thưa: “Ô bậc tối thắng trong chư thiên, nay ta đã già, ân huệ còn ích gì? Nhưng có một nỗi sầu lớn đè nặng nơi ta khi còn ở chốn này, ô Đấng Tối Thượng.”
Verse 12
शिव उवाच । शृणु यत्कारणं तत्र तेषां तव तपस्विनाम् । व्रतचर्याप्तये विप्राः पूजयन्त्यधिकं हि ते
Śiva phán: “Hãy nghe nguyên do ấy, liên quan đến các vị khổ hạnh ở đó. Vì muốn cho các hạnh nguyện (vrata) của họ được viên mãn, các bà-la-môn dâng cúng và thờ phụng họ dồi dào hơn ngươi.”
Verse 13
ते पुष्पाणि समानीय नानावर्णानि सर्वशः । वृक्षाणामतिगंधीनि न तेषां हर्षकारणम्
Họ gom nhặt muôn loài hoa, đủ sắc màu khắp nơi, hương thơm ngào ngạt hái từ cây cối; nhưng chính điều ấy vẫn chưa phải là nguyên nhân chân thật của niềm hoan hỷ của họ.
Verse 14
त्वं पुनः कुब्जरूपश्च यज्ञपूजापरायणः । न च प्राप्नोषि वृक्षाणां शाखाग्राण्यतियत्नवान्
“Còn ngươi, thân hình gù lưng—dẫu chuyên tâm nơi tế lễ và thờ phụng—vẫn không thể với tới ngọn các cành cây, dù gắng sức đến đâu.”
Verse 15
एकेनापि प्रदत्तेन पुष्पेण द्विजसत्तम । भक्त्या शिरसि लिंगस्य लभ्यते याज्ञिकं फलम्
Hỡi bậc tối thắng trong hàng Nhị sinh, chỉ cần dâng một đóa hoa với lòng chí thành lên đỉnh Liṅga, liền đạt được quả báo của các nghi lễ tế tự.
Verse 16
लिंगस्य दक्षिणे ब्रह्मा स्वयमेव व्यवस्थितः । वामे च भगवान्विष्णुर्मध्येहं वै प्रतिष्ठितः
Bên phải Liṅga, chính Phạm Thiên (Brahmā) an vị; bên trái là Đức Viṣṇu; còn ở giữa, chính Ta được thiết lập.
Verse 17
त्रयोऽपि पूजितास्तेन येन लिंगं प्रपूजितम्
Ai đã cung kính thờ phụng Liṅga đúng pháp, người ấy cũng đã thờ phụng cả ba vị thần ấy.
Verse 18
बिल्वपत्रं शमीपत्रं करवीरं च मालतीम् । उन्मत्तकं चम्पकं च सद्यः प्रीतिकरं भवेत्
Lá bilva, lá śamī, hoa karavīra, hoa mālatī, hoa unmattaka và hoa campaka—dâng cúng những vật ấy thì lập tức làm đẹp lòng Đức Chúa (Thần).
Verse 19
चंपकाशोक कह्लारैः करवीरैस्तथा मम । पूजेष्टा द्विजशार्दूल ये चान्ये वहुगंधिनः । एतैर्हि पूजितो नित्यं शीघ्रं तुष्टिं प्रयाम्यहम्
Với hoa campaka, aśoka, kahlāra và karavīra—đó là những loài ta ưa trong việc thờ phụng, hỡi bậc tối thắng giữa hàng lưỡng sinh; cùng các hoa khác hương thơm nồng đượm. Khi được cúng dường hằng ngày bằng những thứ ấy, ta mau chóng hoan hỷ.
Verse 20
ब्राह्मण उवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव यदि देयो वरो मम । इहागत्य नरः स्नात्वा यो जलेनापि सिञ्चति
Vị bà-la-môn thưa rằng: “Nếu Ngài hài lòng với con, lạy Chúa, và nếu một ân phúc được ban cho con—thì xin cho người nào đến đây, tắm gội, và dù chỉ rưới (Liṅga) bằng nước…”
Verse 21
लिंगमेतद्धि सर्वासां पूजानां फलमाप्नुयात् । अद्यप्रभृति ये वृक्षा दैविकाः पार्थिवाश्च ये । तेषां सान्निध्यमत्रास्तु प्रसादात्तव शंकर
Quả thật, xin chính Liṅga này ban trọn quả báo của mọi hình thức thờ cúng. Và từ hôm nay trở đi, xin cho mọi loài cây—cả thuộc cõi thiêng lẫn cõi trần—đều hiện diện nơi đây, nhờ ân điển của Ngài, lạy Śaṅkara.
Verse 22
भगवानुवाच । सलिलेनापि यः पूजामस्मिंल्लिंगे विधास्यति । तस्य पूजाफलं सर्वं भविष्यति द्विजोत्तम
Đấng Thế Tôn phán: “Hỡi bậc tối thượng trong hàng lưỡng sinh, ai cử hành thờ cúng Liṅga này dù chỉ bằng nước—thì mọi quả báo của sự thờ cúng đều sẽ thuộc về người ấy.”
Verse 23
वृक्षाणामत्रसान्निध्यं सर्वेषां च भविष्यति । अद्यप्रभृति नाम्नैतन्नागस्थानं भविष्यति
Tại đây sẽ có sự hiện diện của mọi loài cây. Và từ hôm nay trở đi, nơi này sẽ được gọi bằng danh xưng “Nāgasthāna”.
Verse 24
यतस्तु सर्वनागानां सांनिध्य मत्र संस्थितम् । त्वमपि द्विजशार्दूल प्रयास्यसि ममान्तिकम्
Vì tại đây đã được thiết lập sự hiện diện của hết thảy các Nāga, nên ngươi cũng vậy, hỡi bậc hổ trong hàng nhị sinh, sẽ đến tận trước nhan ta.
Verse 25
एवमुक्त्वा तु भगवांस्तत्रैवान्तरधीयत । मंकिस्तु देहमुत्सज्य शिवलोकं ततो गतः
Nói xong như vậy, Đấng Thế Tôn liền ẩn mất ngay tại chỗ ấy. Maṃki bèn xả bỏ thân này, rồi sau đó đạt đến cõi của Śiva.
Verse 26
इत्येवं कथितं देवि मंकीशोद्भवमुत्तमम् । श्रुतं हरति पापानि सम्यक्छ्रद्धासमन्वितैः
Như vậy, hỡi Nữ Thần, câu chuyện tối thượng về sự hiển lộ của Maṃkīśvara đã được thuật lại. Ai nghe với lòng tin chân thật và bền vững thì tội lỗi đều được tiêu trừ.
Verse 203
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये मंकीश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम त्र्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः
Như vậy kết thúc chương thứ hai trăm lẻ ba, mang tên “Sự mô tả về uy lực của Maṃkīśvara”, thuộc Prabhāsa Khaṇḍa—trong Prabhāsa-kṣetra Māhātmya—của Śrī Skanda Mahāpurāṇa, bản Saṃhitā tám mươi mốt nghìn câu kệ.