Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

Devanagari script

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि देवं पाशुपतेश्वरम् । उग्रसेनेश्वराद्देवि पूर्वभागे व्यवस्थितम्

Transliteration

īśvara uvāca | tato gacchenmahādevi devaṃ pāśupateśvaram | ugraseneśvarāddevi pūrvabhāge vyavasthitam

Translation

Īśvara phán: Bấy giờ, hỡi Đại Nữ Thần, hãy đi đến thần Pāśupateśvara, đấng thiêng liêng an vị về phía đông của Ugraseneśvara.

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara
• ईश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• ततः: then
• ततः: Sambandha (Temporal/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रम/अनन्तरार्थ (then/thereafter)

• गच्छेत्: one should go
• गच्छेत्: Kriya (Injunctive/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• महादेवि: O great goddess
• महादेवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महादेवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन; कर्मधारयः (महा + देवी)

• देवम्: the god
• देवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• पाशुपतेश्वरम्: Pāśupateśvara
• पाशुपतेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पाशुपत (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (पाशुपतस्य ईश्वरः)

• उग्रसेनेश्वरात्: from Ugraseneśvara
• उग्रसेनेश्वरात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: उग्रसेन (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (उग्रसेनस्य ईश्वरः)

• देवि: O देवी
• देवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन

• पूर्वभागे: in the eastern part
• पूर्वभागे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष-भावः (पूर्वः भागः)

• व्यवस्थितम्: situated
• व्यवस्थितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि + अव + स्था (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय, past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘स्थित’ अर्थे— ‘situated/placed’

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Pāśupateśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Śiva instructs Devī, pointing eastward on a sacred map of Prabhāsa; a pilgrim path leads from Ugraseneśvara to a liṅga-shrine labeled Pāśupateśvara, with devotees carrying water-pots and bilva leaves.

Characters & Entities

• Īśvara (Śiva)
• Devī
• Pāśupateśvara
• Ugraseneśvara
• Prabhāsa-kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Māhātmya presents pilgrimage as a guided spiritual journey, moving from shrine to shrine with intentional reverence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Pāśupateśvara at Prabhāsa-kṣetra, located east of Ugraseneśvara.

What ritualistic prescription is mentioned?

A yātrā instruction: proceed to the Pāśupateśvara shrine (implying darśana/pūjā as part of the route).