Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 2

Devanagari script

चित्रांगदेन देवेशि गंधर्वपतिना प्रिये । क्षेत्रं पवित्रं ज्ञात्वा वै लिंगं तत्र प्रतिष्ठितम् । कृत्वा तपो महाघोरं समाराध्य महेश्वरम्

Transliteration

citrāṃgadena deveśi gaṃdharvapatinā priye | kṣetraṃ pavitraṃ jñātvā vai liṃgaṃ tatra pratiṣṭhitam | kṛtvā tapo mahāghoraṃ samārādhya maheśvaram

Translation

Hỡi Deveśī yêu dấu, Citrāṅgada—chúa tể của các Gandharva—nhận biết sự thanh tịnh của thánh địa ấy nên đã thiết lập một liṅga tại đó. Sau khi thực hành khổ hạnh (tapas) vô cùng nghiêm mật, ngài đã chí thành phụng thờ Maheśvara.

Word by Word

• citrāṅgadena: by Citrāṅgada
• citrāṅgadena: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: citrāṅgada (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/तृतीया), एकवचन

• deveśi: O lady, ruler of the gods
• deveśi: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: deva (प्रातिपदिक) + īśī (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (8th/सम्बोधन), एकवचन

• gandharva-patinā: by the lord of the Gandharvas
• gandharva-patinā: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: gandharva (प्रातिपदिक) + pati (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/तृतीया), एकवचन; citrāṅgadena इत्यस्य विशेषणम्

• priye: O beloved
• priye: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: priyā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (8th/सम्बोधन), एकवचन

• kṣetram: the sacred place/field
• kṣetram: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: kṣetra (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन

• pavitram: pure
• pavitram: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: pavitra (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन; kṣetram इत्यस्य विशेषणम्

• jñātvā: having known
• jñātvā: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: jñā (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund)

• vai: indeed
• vai: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: vai (अव्यय)
• Form: अव्यय; निश्चयार्थक/अनुनासिक (emphatic particle)

• liṅgam: the liṅga
• liṅgam: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: liṅga (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन

• tatra: there
• tatra: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: tatra (अव्यय)
• Form: अव्यय; स्थानवाचक-अव्यय

• pratiṣṭhitam: established
• pratiṣṭhitam: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: prati-ṣṭhā (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; liṅgam इत्यस्य विशेषणम्

• kṛtvā: having done
• kṛtvā: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: kṛ (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund)

• tapaḥ: austerity
• tapaḥ: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: tapas (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन

• mahā-ghoram: very severe
• mahā-ghoram: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: mahā (प्रातिपदिक) + ghora (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन; tapaḥ इत्यस्य विशेषणम्

• samārādhya: having propitiated
• samārādhya: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: sam-ā-rādh (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund)

• maheśvaram: Mahēśvara (Śiva)
• maheśvaram: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: mahā (प्रातिपदिक) + īśvara (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Citrāṅgadeśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Citrāṅgada, lord of Gandharvas, performs severe austerities in the holy field of Prabhāsa and establishes a Śiva-liṅga; Maheśvara is propitiated and subtly present as a boon-giver.

Characters & Entities

• Citrāṅgada
• Gandharva
• Maheśvara (Śiva)
• Liṅga
• Deveśī (Pārvatī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred places respond to sincere austerity and worship; installation of a liṅga after tapas becomes a lasting channel of grace for pilgrims.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Citrāṅgadeśvara Liṅga in Prabhāsakṣetra, established by Citrāṅgada.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tapas (austerity) and liṅga-pratiṣṭhā (consecratory installation), culminating in the propitiation of Maheśvara.