Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 21

Devanagari script

गोचर्ममात्रं तत्स्थानं समंतात्परिमण्डलम् । न हि कश्चिद्विजानाति विना शास्त्रेण भामिनि

Transliteration

gocarmamātraṃ tatsthānaṃ samaṃtātparimaṇḍalam | na hi kaścidvijānāti vinā śāstreṇa bhāmini

Translation

Nơi ấy chỉ rộng bằng một tấm da bò, tròn đều bốn phía. Quả thật, hỡi người đẹp, không ai có thể nhận biết nếu không nhờ sự chỉ dẫn của kinh điển (śāstra).

Word by Word

• गोचर्ममात्रम्: only the size of a cowhide
• गोचर्ममात्रम्: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गो + चर्म + मात्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (गोचर्म = 'cow-hide') + 'मात्र' (measure-only) → 'only as much as a cowhide'

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम-विशेषण

• स्थानम्: place
• स्थानम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• समन्तात्: on all sides
• समन्तात्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: समन्तात् (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb: 'on all sides, all around')

• परिमण्डलम्: circular; encircled
• परिमण्डलम्: Samānādhikaraṇa (Predicate adjective/समानााधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: परि + मण्डल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय

• हि: indeed; for
• हि: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle: emphasis/causal nuance)

• कश्चित्: anyone
• कश्चित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + चित् (अव्यय-प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अनिश्चित-सर्वनाम

• विजानाति: knows; understands
• विजानाति: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + √ज्ञा (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• विना: without
• विना: Sambandha (Exclusion/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: विना (अव्यय)
• Form: वर्जनार्थक-अव्यय (preposition-like: 'without')

• शास्त्रेण: by scripture; through śāstra
• शास्त्रेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: शास्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• भामिनि: O fair/bright lady
• भामिनि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: भामिन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Śiva

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Bhallukā Tīrtha (specific bindu/spot)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pārvatī

Visual Art Cues

Scene: A tiny circular patch ‘cowhide-sized’ marked subtly on the ground; a learned guide points from a palm-leaf manuscript while an unknowing crowd overlooks it; Pārvatī listens.

Characters & Entities

• Śāstra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacredness may be subtle and localized; śāstra and tradition are necessary to correctly identify and honor a tīrtha.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A small, circular sacred locus within Prabhāsa Kṣetra (contextually tied to the Bhallukā Tīrtha narrative).

What ritualistic prescription is mentioned?

Reliance on śāstra (authoritative tradition) for correct tīrtha-identification; no specific rite is detailed.