Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 64

Devanagari script

ब्रह्मेशानौ तथा देवाः प्रजेशा ऋषयोऽमलाः । तीर्थानां क्षेत्रराजानां महाराजत्वकारणम्

Transliteration

brahmeśānau tathā devāḥ prajeśā ṛṣayo'malāḥ | tīrthānāṃ kṣetrarājānāṃ mahārājatvakāraṇam

Translation

Brahmā và Īśāna, cùng với các Deva, các Chúa tể của sinh linh, và các Ṛṣi thanh tịnh, đã trở thành nguyên nhân cho vương quyền vĩ đại của Dvārakā đối với các thánh địa và các cánh đồng thiêng liêng của hoàng gia.

Word by Word

• ब्रह्मेशानौ: Brahmā and Īśāna (Śiva)
• ब्रह्मेशानौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् + ईशान (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन; द्वन्द्वसमासः (ब्रह्मा च ईशानश्च)

• तथा: also/likewise
• तथा: Sambandha/Connector (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• देवाः: the gods
• देवाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

• प्रजेशाः: lords of creatures (Prajāpatis)
• प्रजेशाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रजेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

• ऋषयः: sages
• ऋषयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

• अमलाः: pure/spotless
• अमलाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अमल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विशेषणम् (qualifying ऋषयः)

• तीर्थानाम्: of the sacred fords/pilgrimage places
• तीर्थानाम्: Shashthi-Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन

• क्षेत्रराजानाम्: of the kings among holy places
• क्षेत्रराजानाम्: Shashthi-Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र + राज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन; तत्पुरुषसमासः (क्षेत्राणां राजा)

• महाराजत्वकारणम्: the cause of (its) great-kingship/supreme sovereignty
• महाराजत्वकारणम्: Karma/Predicate-Nominal (कर्म/विधेय)
• Type: Noun
• Root: महा + राजत्व + कारण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st)/द्वितीया (2nd), एकवचन; तत्पुरुषसमासः (महाराजत्वस्य कारणम्)

Speaker

Prahlāda (continued narration, implied)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvārakā

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A grand assembly: Brahmā and Īśāna at the center, surrounded by devas, prajāpatis, and luminous ṛṣis; in the midst, a symbolic throne/crown representing Dvārakā’s ‘great kingship’ over sacred places.

Characters & Entities

• Brahmā
• Īśāna (Śiva)
• Devas
• Prajāpatis
• Ṛṣis
• Tīrthas
• Kṣetras
• Dvārakā (context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The highest sanctity of a kṣetra is affirmed by the consensus and consecration of divine and sage authorities.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dvārakā is implied as the recipient of “great kingship” among tīrthas and kṣetrarājas.

What ritualistic prescription is mentioned?

The verse points to the institutional cause of sovereignty (consecration context), though the detailed rite appears in adjacent verses.