Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 6

सरस्वत्युवाच । कस्मात्त्वं खिद्यसे विप्र विरक्त इव भाससे । कस्मान्न हृष्यसि हृदा कस्मादत्र त्वमागतः । वद शीघ्रं महाभाग तवांतिके वसाम्यहम्

sarasvatyuvāca | kasmāttvaṃ khidyase vipra virakta iva bhāsase | kasmānna hṛṣyasi hṛdā kasmādatra tvamāgataḥ | vada śīghraṃ mahābhāga tavāṃtike vasāmyaham

Sarasvatī phán: “Này vị Bà-la-môn, vì sao ông sầu khổ? Vì sao ông trông như đã lìa bỏ mọi sự? Vì sao lòng ông chẳng hoan hỷ? Vì sao ông đến nơi này? Hãy nói mau, hỡi người hữu phúc—vì ta ở ngay gần bên ông.”

सरस्वतीSarasvatī
सरस्वती:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसरस्वती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
कस्मात्from what cause/why
कस्मात्:
Hetu/Apādāna (Cause/Source)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन; प्रश्नार्थक
त्वम्you
त्वम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तम-पुरुषार्थे, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
खिद्यसेare distressed
खिद्यसे:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootखिद् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), मध्यम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
विप्रO brāhmaṇa
विप्र:
Sambodhana (Address)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन
विरक्तःdetached
विरक्तः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootवि-रक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; रञ्ज्→रक्त, उपसर्ग वि-)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त (Past participle)
इवas if
इव:
Sambandha (Comparative marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-अव्यय (particle of comparison)
भाससेappear/shine
भाससे:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभास् (धातु)
Formलट्-लकार, मध्यम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
कस्मात्why
कस्मात्:
Hetu/Apādāna (Cause/Source)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नार्थक
not
:
Pratiṣedha (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
हृष्यसिrejoice
हृष्यसि:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootहृष् (धातु)
Formलट्-लकार, मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
हृदाwith (your) heart
हृदा:
Karaṇa (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootहृद् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन
कस्मात्why
कस्मात्:
Hetu/Apādāna (Cause/Source)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नार्थक
अत्रhere
अत्र:
Adhikaraṇa (Location)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place)
त्वम्you
त्वम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति, एकवचन
आगतःhave come
आगतः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-गम् (धातु) + गत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (Past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि प्रयोग
वदtell/speak
वद:
Kriya (Command)
TypeVerb
Rootवद् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
शीघ्रम्quickly
शीघ्रम्:
Kriya-viśeṣaṇa (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootशीघ्र (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)
महाभागO fortunate one
महाभाग:
Sambodhana (Address)
TypeNoun
Rootमहाभाग (प्रातिपदिक; महा+भाग)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारय (महान् भागः यस्य)
तवyour
तव:
Sambandha (Possessor)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन
अन्तिकेnear (you)
अन्तिके:
Adhikaraṇa (Location)
TypeNoun
Rootअन्तिक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन
वसामिI dwell
वसामि:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवस् (धातु)
Formलट्-लकार, उत्तम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
अहम्I
अहम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Sarasvatī

Tirtha: अर्बुद-गिरि-देवी-सान्निध्य-स्थल (कथानुसार)

Type: kshetra

Listener: पिण्डोदक (ब्राह्मण)

Scene: सरस्वती संवाद-मुद्रा में, मुख पर सौम्य जिज्ञासा; हाथ में वीणा/पुस्तक; साधक सामने; दृश्य में निकटता और संरक्षण का भाव।

S
Sarasvatī
V
Vipra (brāhmaṇa)

FAQs

The divine not only grants boons but first diagnoses the inner condition—sorrow, detachment, and the motive for coming to a sacred place.

The setting is the Arbuda sacred region; Sarasvatī indicates her abiding presence there, preparing for the tīrtha’s praise.

No explicit rite here; it is a dialogic prelude to the boon and later tīrtha-snāna instructions.