Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 41

Devanagari script

तपस्तेपे सुधर्मात्मा कामक्रोधविवर्जितः । तस्यैवं वर्तमानस्य क्षुतमासीत्कदाचन

Transliteration

tapastepe sudharmātmā kāmakrodhavivarjitaḥ | tasyaivaṃ vartamānasya kṣutamāsītkadācana

Translation

Vị ấy, tâm hồn chính trực, tu khổ hạnh, lìa xa dục vọng và sân hận; khi sống như thế, có một lúc cơn đói bỗng đến với ngài.

Word by Word

• तपः: austerity, penance
• तपः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन (neut. acc. sg.)

• तेपे: performed (austerity)
• तेपे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √तप् (धातु)
• Form: लिट् (perfect), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन (he performed austerity)

• सुधर्मात्मा: the righteous-souled one
• सुधर्मात्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सु-धर्म-आत्मन् (प्रातिपदिक; सु + धर्म + आत्मन्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुव्रीहिः—‘यस्य आत्मा सुधर्मा सः’ (one whose nature is righteous)

• कामक्रोधविवर्जितः: free from desire and anger
• कामक्रोधविवर्जितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: काम-क्रोध-विवर्जित (प्रातिपदिक; काम + क्रोध + वि-√वृज्/√वर्ज् + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण; षष्ठी-तत्पुरुषार्थः—‘कामक्रोधयोः विवर्जितः’ (devoid of desire and anger)

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसक, षष्ठी (6th), एकवचन (gen. sg.: of him)

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (thus, in this manner)

• वर्तमानस्य: while he was continuing (so)
• वर्तमानस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Verb
• Root: √वृत् (धातु) + वर्तमान (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: शतृ (present active participle), पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; ‘being/continuing’

• क्षुतम्: hunger
• क्षुतम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षुत (प्रातिपदिक; √क्षुध् धातु-जन्य भाव/नाम)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन (neut. nom. sg.)

• आसीत्: arose/was
• आसीत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √अस् (धातु)
• Form: लङ् (imperfect/past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन (was)

• कदाचन: once, at some time
• कदाचन: Kala-adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: कदाचन (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (at some time, once)

Speaker

Skanda (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Arbuda

Type: peak

Skanda Dialogue

Listener: assembly of sages (e.g., Śaunaka-led) / king addressed within the sub-narrative

Visual Art Cues

Scene: A lone ascetic in a forested mountain hermitage, seated in meditation; the body is lean, the face calm; the moment is marked by a subtle sign of hunger without breaking composure.

Characters & Entities

• Maṅkaṇa Ṛṣi
• Tapas (austerity)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True tapas is grounded in inner restraint—especially freedom from desire and anger—yet the body’s needs still arise and test equanimity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Implicitly the Sarasvatī-bank ascetic setting in the Arbuda region, where such tapas is undertaken.

What ritualistic prescription is mentioned?

No formal ritual; it highlights ascetic conduct (tapas, control of passions).