Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 49

Devanagari script

अद्यापि तज्जलस्पर्शात्सुपवित्रो धरातले । यः स्नानं सूर्यवारेण कुरुतेऽर्कोदयं प्रति । तस्य नाशं द्रुतं यांति गलगंडादिका इह

Transliteration

adyāpi tajjalasparśātsupavitro dharātale | yaḥ snānaṃ sūryavāreṇa kurute'rkodayaṃ prati | tasya nāśaṃ drutaṃ yāṃti galagaṃḍādikā iha

Translation

Cho đến hôm nay, chỉ cần chạm vào dòng nước ấy cũng được thanh tịnh thù thắng trên cõi đất. Ai tắm tại đó vào ngày Chủ nhật, hướng về mặt trời mọc, thì các bệnh như bướu cổ và những chứng khác sẽ mau chóng tiêu tan ngay trong đời này.

Word by Word

• अद्यापि: even today; still
• अद्यापि: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य + अपि (अव्यय)
• Form: अव्ययसमूह; कालवाचक (adverb)

• तत्: of that
• तत्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; ‘जल’ इत्यस्य सम्बन्धी (in compound)

• जल: water
• जल: Sambandha (Compound member/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: जल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; समासाङ्ग (compound member)

• स्पर्शात्: from (the) touch
• स्पर्शात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: स्पर्श (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; हेत्वर्थे

• सुपवित्रः: very pure
• सुपवित्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सु + पवित्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम्

• धरातले: on the surface of the earth
• धरातले: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: धरातल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; तत्पुरुष (धरायाः तलम्)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्धसूचक

• स्नानम्: bathing
• स्नानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• सूर्यवारेण: on Sunday; by the Sun-day
• सूर्यवारेण: Karana (Instrument/Means/करण)
• Type: Noun
• Root: सूर्य + वार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; तत्पुरुष (सूर्यस्य वारः)

• कुरुते: does; performs
• कुरुते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद

• अर्कोदयम्: sunrise
• अर्कोदयम्: Karma (Goal as object with prati/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अर्क + उदय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; तत्पुरुष (अर्कस्य उदयः)

• प्रति: towards
• प्रति: Sambandha (Directional/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति (अव्यय)
• Form: उपसर्गसदृश-अव्यय; दिशार्थक (towards)

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• नाशम्: destruction
• नाशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नाश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• द्रुतम्: quickly
• द्रुतम्: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: द्रुत (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषणरूपेण नपुंसक-द्वितीया-एकवचन (adverbial accusative)

• यान्ति: go; come to
• यान्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपद

• गलगण्डादिकाः: goitre and other (diseases)
• गलगण्डादिकाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गलगण्ड + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; तत्पुरुष (गलगण्डः आदिः येषाम्)

• इह: here
• इह: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (here)

Speaker

Sūta (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gomukha Tīrtha

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Māhātmya audience

Visual Art Cues

Scene: At sunrise on a Sunday, a devotee stands in the tīrtha waters facing Surya; golden rays touch the water; symbolic ‘disease’ figures dissolve, indicating healing of goitre and ailments.

Characters & Entities

• Sūrya (Arka)
• Gomukha-tīrtha (implied)
• Gaṅgā (implied via prior verses)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Faithful tīrtha-practice purifies and is portrayed as restoring harmony of body and spirit under dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Gomukha-tīrtha, whose water-touch is praised as supavitro (highly purifying).

What ritualistic prescription is mentioned?

Perform snāna on Sunday (sūryavāra), oriented toward sunrise (arkodayaṃ prati).