Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 22

Devanagari script

देवा ऊचुः । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे पादुके तत्र संस्थिते । अंबाया मातृभिः सार्धं गुहामध्ये सुगुप्तके

Transliteration

devā ūcuḥ | hāṭakeśvaraje kṣetre pāduke tatra saṃsthite | aṃbāyā mātṛbhiḥ sārdhaṃ guhāmadhye suguptake

Translation

Chư thiên thưa: “Trong thánh địa của Hāṭakeśvara, có đôi Pādukā được an lập tại đó. Ambā, cùng với các Mẫu Thần (Mātṛ), ngự trong một hang động giữa lòng núi, kín đáo được che giấu.”

Word by Word

• देवाः: the gods
• देवाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• ऊचुः: said
• ऊचुः: Karma-kāraka (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, बहुवचन

• हाटकेश्वरजे: in the Hāṭakeśvara-related
• हाटकेश्वरजे: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हाटकेश्वर (प्रातिपदिक) + ज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘हाटकेश्वरज-क्षेत्रे’ = हाटकेश्वरात् जात/सम्बद्ध (तत्पुरुष) विशेषण (क्षेत्रे)

• क्षेत्रे: in the sacred field/place
• क्षेत्रे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन

• पादुके: O Pādukā (dual form)
• पादुके: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पादुका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/सम्बोधन द्विवचन (Nom./Voc. Dual)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)

• संस्थिते: situated; established
• संस्थिते: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/सम्बोधन द्विवचन; विशेषण (पादुके)

• अम्बायाः: of Ambā (the Mother Goddess)
• अम्बायाः: Sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अम्बा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति (Genitive), एकवचन

• मातृभिः: with the Mothers (Mātṛs)
• मातृभिः: Sahakari (Association/सह)
• Type: Noun
• Root: मातृ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• सार्धम्: together with
• सार्धम्: Sahakari (Association/सह)
• Type: Indeclinable
• Root: सार्धम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; सहार्थक (preposition-like indeclinable: ‘together with’)

• गुहामध्ये: in the middle of the cave
• गुहामध्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: गुहा (प्रातिपदिक) + मध्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘गुहायाः मध्ये’ (षष्ठी-तत्पुरुष)

• सुगुप्तके: in the well-hidden (place)
• सुगुप्तके: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु (उपसर्ग) + गुप्तक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; कर्मधारयः—‘अत्यन्तं गुप्तके’ विशेषण (गुहामध्ये)

Speaker

Devas

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra Pādukā-guha

Type: cave

Skanda Dialogue

Listener: Maheśvara (Śiva)

Visual Art Cues

Scene: A map-like reveal: the devas describe a sacred region where, deep inside a concealed cave, Ambā and the Mātṛkās abide, marked by a pair of Pādukās—simple yet radiating power.

Characters & Entities

• Devas
• Hāṭakeśvara-kṣetra
• Pādukā
• Ambā (Devī)
• Mātṛkās

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divinity is present in specific sacred landscapes; the Goddess (Ambā) and the Mātṛkās abide in sanctified, protected spaces worthy of reverent approach.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hāṭakeśvara-kṣetra, specifically the Pādukā site associated with Ambā and the Mātṛkās in a hidden cave.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is prescribed here; the verse identifies the locus of worship: the Pādukā shrine of Ambā with the Mothers.