Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 21

Devanagari script

त्वयापि यद्वचः प्रोक्तमसत्यं स्यान्न तत्क्वचित् । तस्मादेष क्षयं पक्षं वृद्धिं पक्षं प्रयास्यति

Transliteration

tvayāpi yadvacaḥ proktamasatyaṃ syānna tatkvacit | tasmādeṣa kṣayaṃ pakṣaṃ vṛddhiṃ pakṣaṃ prayāsyati

Translation

Cả những lời do ngươi nói ra cũng chẳng bao giờ trở thành hư dối. Vì thế, người ấy sẽ trải qua nửa tháng khuyết và nửa tháng tròn (tuần trăng tàn và tuần trăng mọc).

Word by Word

• त्वया: by you
• त्वया: करण (Instrument)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम (pronoun), तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन (Singular)

• अपि: also/even
• अपि: सम्बन्ध/निपात (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), समुच्चय/अपि-अर्थ (also/even)

• यत्: which
• यत्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: यद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम-विशेषण (relative pronoun used adjectivally), नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• वचः: speech/word
• वचः: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• प्रोक्तम्: spoken/uttered
• प्रोक्तम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: प्र + वच् (धातु) → प्रोक्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); वचः इति पदस्य विशेषणम्

• असत्यम्: untrue/false
• असत्यम्: विधेय (Predicate complement)
• Type: Adjective
• Root: असत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); (भवति/स्यात्) इति क्रियायाः विधेय-विशेषणम्

• स्यात्: would be/might be
• स्यात्: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular)

• न: not
• न: निपात (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात (negation particle)

• तत्: that (speech/statement)
• तत्: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम (pronoun), नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• क्वचित्: ever/anywhere
• क्वचित्: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: क्वचित् (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb), देश/काल-अर्थ (anywhere/ever)

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: हेतु/अपादान (Reason/Source)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: तस्मात् इति अव्ययीभाववत् प्रयोगः; अपादानार्थे (ablative sense) ‘therefore/from that reason’

• एषः: this (one)
• एषः: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: एतद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम (demonstrative pronoun), पुल्लिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• क्षयम्: waning/decline
• क्षयम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: क्षय (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग (Masculine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)

• पक्षम्: fortnight/phase
• पक्षम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: पक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग (Masculine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); क्षयम् इति विशेषणेन सह

• वृद्धिम्: increase/growth
• वृद्धिम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: वृद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)

• पक्षम्: fortnight/phase
• पक्षम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: पक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग (Masculine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)

• प्रयास्यति: will go/enter
• प्रयास्यति: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: प्र + या (धातु)
• Form: लृट् (Simple Future), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

Speaker

Śiva

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Brāhmaṇas/dvijas (audience)

Visual Art Cues

Scene: A solemn pronouncement establishing the Moon’s cycle: a sage/authority speaks; the Moon is shown moving through a dark-to-bright arc, with pakṣa symbols (kṛṣṇa/śukla) and a calendrical wheel behind.

Characters & Entities

• Śiva
• Dakṣa
• Candra
• Kṛṣṇa-pakṣa
• Śukla-pakṣa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Truth (satya) is upheld as a cosmic principle: even a curse-word, once spoken, is integrated into a balanced divine order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse belongs to the chapter’s tīrtha-māhātmya narrative, but its focus is cosmological (the lunar cycle) rather than a named pilgrimage spot.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; it explains the lunar cycle structure—waning and waxing fortnights—as a consequence of the episode.