Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 35

Devanagari script

अन्योन्यं मैथुनं चक्रुः कामबाणप्रपीडिताः । कुष्ठिनं व्याधितं वापि स्थविरं व्यंगमेव च । अप्येताः पुरुषाभावे मन्यंते पंचसायकम्

Transliteration

anyonyaṃ maithunaṃ cakruḥ kāmabāṇaprapīḍitāḥ | kuṣṭhinaṃ vyādhitaṃ vāpi sthaviraṃ vyaṃgameva ca | apyetāḥ puruṣābhāve manyaṃte paṃcasāyakam

Translation

Bị những mũi tên của thần Kāma (Đấng Năm Mũi) dày vò, họ còn giao hợp với nhau; hoặc với kẻ mắc phong, người bệnh tật, người già, thậm chí kẻ tàn tật. Quả thật, khi không có người đàn ông xứng hợp, họ vẫn cho rằng Đấng Năm Mũi ấy là không thể cưỡng lại.

Word by Word

• अन्योन्यम्: mutually; with each other
• अन्योन्यम्: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अन्य- अन्य (प्रातिपदिक; परस्परार्थ)
• Form: अव्ययीभाववत् क्रियाविशेषण (reciprocal adverb: mutually)

• मैथुनम्: sexual union
• मैथुनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मैथुन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• चक्रुः: they did
• चक्रुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• कामबाणप्रपीडिताः: tormented by the arrows of desire
• कामबाणप्रपीडिताः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: काम-बाण-प्र-पीडित (प्रातिपदिक: काम + बाण + प्रपीडित)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; भूतकृदन्त (क्त) 'पीडित' with उपसर्ग प्र-; 'कामस्य बाणैः प्रपीडिताः'

• कुष्ठिनम्: a leper; leprous (man)
• कुष्ठिनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: कुष्ठिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण

• व्याधितम्: a sick/afflicted (man)
• व्याधितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: व्याधित (प्रातिपदिक; व्याध्/व्याधि-सम्बद्ध)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त) 'afflicted/sick'

• वा: or
• वा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक अव्यय (disjunctive: or)

• अपि: also; even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपि-भाव (particle: also/even)

• स्थविरम्: an old (man)
• स्थविरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: स्थविर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• व्यङ्गम्: a crippled/deformed (man)
• व्यङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: व्यङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• एव: indeed; just
• एव: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक अव्यय (emphatic: indeed/just)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय (conjunction)

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपि-भाव (particle: also/even)

• एताः: these (women)
• एताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• पुरुषाभावे: in the absence of men
• पुरुषाभावे: Adhikarana (Condition/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पुरुष-अभाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; 'पुरुषस्य अभावः'

• मन्यन्ते: they consider/think
• मन्यन्ते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मन् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; आत्मनेपद

• पञ्चसायकम्: Kāma (the five-arrowed god of love)
• पञ्चसायकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पञ्च-सायक (प्रातिपदिक: पञ्च + सायक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; कामदेव-पर्याय (five-arrowed one)

Speaker

Garuḍa

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Puruṣottama (Viṣṇu as addressee)

Visual Art Cues

Scene: Garuḍa describes kāma’s arrows forcing people into degrading unions; the imagery is meant to repel and warn, not titillate—best rendered symbolically (Kāma with five arrows, minds ensnared).

Characters & Entities

• Garuḍa
• Kāma (Paṃcasāyaka)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Uncontrolled desire degrades discernment; hence restraint and purity are upheld as higher dharma.

Which specific holy site (Tīrtha) is glorified here?

No site is named; the verse is a moral-psychological argument within the chapter’s larger sacred narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it functions as a cautionary illustration against kāma.