Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 8

Devanagari script

अथ तेषां समस्तानां मार्गे गोष्पदमागतम् । जलपूर्णं समायातमकालजलदागमे

Transliteration

atha teṣāṃ samastānāṃ mārge goṣpadamāgatam | jalapūrṇaṃ samāyātamakālajaladāgame

Translation

Bấy giờ, trên con đường của tất cả họ bỗng hiện ra một hõm như dấu móng bò, đầy nước, do mây mưa đến trái thời mà thành.

Word by Word

• अथ: then
• अथ: Adhikaraṇa/कालाधिकरण
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अनन्तरबोधक-अव्यय

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: Sambandha/सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन

• समस्तानाम्: of all (together)
• समस्तानाम्: Viśeṣaṇa/विशेषण
• Type: Adjective
• Root: समस्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (तेषाम्)

• मार्गे: on the path
• मार्गे: Adhikaraṇa/अधिकरण
• Type: Noun
• Root: मार्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• गोष्पदम्: a cow’s hoofprint (small hollow)
• गोष्पदम्: Karta/कर्ता (of ‘आगतम्/समायातम्’)
• Type: Noun
• Root: गो + पाद (प्रातिपदिक-समूह)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘गोः पादः/पदं’ → ‘cow’s hoofprint’

• आगतम्: was found/appeared
• आगतम्: Kriya/क्रिया (predicative)
• Type: Verb
• Root: आ-√गम् (धातु)
• Form: कृदन्त—भूतकर्मणि क्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘प्राप्तम्/उपस्थितम्’

• जलपूर्णम्: filled with water
• जलपूर्णम्: Viśeṣaṇa/विशेषण
• Type: Adjective
• Root: जल + पूर्ण (प्रातिपदिक-समूह)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘जलेन पूर्णम्’ विशेषण (गोष्पदम्)

• समायातम्: had come/was present
• समायातम्: Kriya/क्रिया (predicative)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-√या (धातु)
• Form: कृदन्त—भूतकर्मणि क्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘सम्यक् आगतम्/उपस्थितम्’

• अकालजलदागमे: at the coming of untimely rain-clouds
• अकालजलदागमे: Adhikaraṇa/कालाधिकरण
• Type: Noun
• Root: अकाल + जलद + आगम (प्रातिपदिक-समूह)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; ‘अकाले जलदानाम् आगमे’ (locative absolute sense of time)

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic voice; likely Sūta/Lomaharṣaṇa style narration within Māhātmya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Goṣpada-tīrtha (implied by description)

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: On a dusty path, a small hoofprint-shaped depression gleams with clear water; above, unexpected rainclouds gather; the weary Vālakhilyas notice the water with wonder and relief.

Characters & Entities

• Vālakhilyas
• Rain-clouds (jalada)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

On a dharmic journey, even small impediments can test resolve—steadfastness is part of merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No named tīrtha is specified in this verse; it describes a narrative obstacle on the way to the sacrificial ground.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse describes conditions on the route to a yajña.