Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 32

Devanagari script

सापि तेन परित्यक्ता पतिना हृष्टमानसा । ज्ञात्वा तत्तीर्थमाहात्म्यं वैश्वानरमुखेरितम्

Transliteration

sāpi tena parityaktā patinā hṛṣṭamānasā | jñātvā tattīrthamāhātmyaṃ vaiśvānaramukheritam

Translation

Dẫu bị chồng ruồng bỏ, nàng vẫn hoan hỷ trong lòng, vì đã thấu hiểu đại uy lực của thánh địa (tīrtha) ấy, như được tuyên cáo từ miệng Vaiśvānara (Agni).

Word by Word

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपवादार्थक अव्यय (also/even)

• तेन: by him
• तेन: Karta (Agent in passive/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; सर्वनाम

• परित्यक्ता: abandoned
• परित्यक्ता: Kriyā (Predicate participle/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: परि-त्यज् (धातु)
• Form: क्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे ‘abandoned’

• पतिना: by (her) husband
• पतिना: Karta (Agent in passive/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• हृष्टमानसा: with a delighted mind
• हृष्टमानसा: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हृष्ट + मानस (प्रातिपदिके)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि (हृष्टं मानसं यस्याः सा)

• ज्ञात्वा: having learned
• ज्ञात्वा: Kriyā (पूर्वक्रिया/पूर्वकर्म)
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive), अव्ययभाव; ‘having known’

• तत्: that
• तत्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (तीर्थमाहात्म्यम् इति विशेष्य)

• तीर्थमाहात्म्यम्: the greatness of the sacred place
• तीर्थमाहात्म्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ + माहात्म्य (प्रातिपदिके)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (तीर्थस्य माहात्म्यम्)

• वैश्वानरमुखेरितम्: uttered by Vaiśvānara (Agni)
• वैश्वानरमुखेरितम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वैश्वानर + मुख + ईरित (प्रातिपदिके)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (वैश्वानरस्य मुखेन ईरितम् = uttered by Vaiśvānara’s mouth); विशेषण (तीर्थमाहात्म्यम्)

Speaker

Narrator within the dialogue frame (explicitly references Vaiśvānara as the proclaimer)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Rudraśīrṣa (kuṇḍa)

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: The abandoned woman remains ‘hṛṣṭa-mānasā’, serene and uplifted, contemplating the tīrtha’s greatness as spoken by Agni; the pond appears luminous, suggesting inner purification made visible.

Characters & Entities

• Vaiśvānara (Agni)
• Tīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Understanding tīrtha-māhātmya (the sacred site’s greatness) brings inner uplift and faith, independent of external acceptance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The same ‘that tīrtha’—the Rudraśīrṣa-associated shrine and pond—whose greatness Agni proclaims.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; emphasis is on hearing/knowing the māhātmya (śravaṇa/jñāna) as spiritually beneficial.