Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 23

Devanagari script

ते तु संप्रस्थिताः सर्वे मिलिताः कुरुपांडवाः । गजवाजिविमर्देन कम्पयन्तो वसुन्धराम्

Transliteration

te tu saṃprasthitāḥ sarve militāḥ kurupāṃḍavāḥ | gajavājivimardena kampayanto vasundharām

Translation

Bấy giờ tất cả cùng lên đường—Kuru và Pāṇḍava hợp nhất—làm rung chuyển mặt đất bởi sức dồn dập vang rền của voi và ngựa.

Word by Word

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम

• तु: indeed/but
• तु: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (contrast/emphasis)

• संप्रस्थिताः: set out
• संप्रस्थिताः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-प्र-स्था (धातु)
• Form: क्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्तरि-प्रयोगः ‘having set out’

• सर्वे: all
• सर्वे: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् (ते)

• मिलिताः: gathered
• मिलिताः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मिल् (धातु)
• Form: क्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्तरि-प्रयोगः ‘assembled/united’

• कुरुपाण्डवाः: the Kurus and Pāṇḍavas
• कुरुपाण्डवाः: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कुरु (प्रातिपदिक) + पाण्डव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः (Kurus and Pāṇḍavas)

• गजवाजिविमर्देन: by the trampling of elephants and horses
• गजवाजिविमर्देन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: गज (प्रातिपदिक) + वाजि (प्रातिपदिक) + विमर्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; समाहार/षष्ठी-तत्पुरुषः (‘गजानां वाजिनां च विमर्देन’ = by the trampling of elephants and horses)

• कम्पयन्तः: shaking
• कम्पयन्तः: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: कम्पय् (धातु, णिच्)
• Form: शतृ (वर्तमानकृदन्त/Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्तरि

• वसुन्धराम्: the earth
• वसुन्धराम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वसुन्धरा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Speaker

Sūta (narrator)

Visual Art Cues

Scene: A grand departure: elephants, horses, chariots, banners; Kurus and Pāṇḍavas travel together, the ground trembling under the press of the retinue.

Characters & Entities

• Kurus
• Pāṇḍavas
• Elephants
• Horses

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The text frames pilgrimage as a collective, purposeful movement toward holiness—where even worldly power is redirected into dharmic travel.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse describes the departure toward the chapter’s praised kṣetra; the specific site-name appears in the continuing narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is stated; it depicts the commencement of the pilgrimage procession leading to kṣetra-darśana and liṅga installation.