Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 16

Devanagari script

कस्यचित्त्वथ कालस्य स राजा तत्र संगतः । अपश्यद्ब्राह्मणश्रेष्ठान्देवीगृहसमाश्रितान्

Transliteration

kasyacittvatha kālasya sa rājā tatra saṃgataḥ | apaśyadbrāhmaṇaśreṣṭhāndevīgṛhasamāśritān

Translation

Rồi vào một thời điểm nào đó, nhà vua đến nơi ấy và thấy các bậc brāhmaṇa tối thượng đang trú ngụ trong khuôn viên đền thờ của Nữ Thần.

Word by Word

• कस्यचित्: of some (one)
• कस्यचित्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: कस्यचित् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; अनिश्चित-विशेषण (indefinite pronominal)

• तु: but/indeed
• तु: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle), विरोध/अनुक्रम (contrast/sequence)

• अथ: then
• अथ: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: निपात (particle), आरम्भ/अनन्तर (then/now)

• कालस्य: of time
• कालस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• राजा: king
• राजा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय, देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• संगतः: having arrived/assembled
• संगतः: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Verb
• Root: सम् + गम् (धातु) → संगत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकालिक-कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोगे ‘arrived/assembled’

• अपश्यत्: saw
• अपश्यत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अप + दृश् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/past), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन, परस्मैपद

• ब्राह्मणश्रेष्ठान्: the best of the Brahmins
• ब्राह्मणश्रेष्ठान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण + श्रेष्ठ (प्रातिपदिके)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: ब्राह्मणानां श्रेष्ठाः); पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन

• देवीगृहसमाश्रितान्: residing in the देवी’s house/temple
• देवीगृहसमाश्रितान्: Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: देवी + गृह + सम् + आ + श्रि (धातु) → समाश्रित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (देव्याः गृहं = देवीगृह; तत्र समाश्रिताः); भूतकालिक-कृदन्त (past passive participle) ‘समाश्रित’; पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

Speaker

Deductive (Nāgara Khaṇḍa Tīrthamāhātmya narrator; likely Sūta/Lomaharṣaṇa in Purāṇic framing)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A king arrives at a Devī temple courtyard and beholds a group of eminent brāhmaṇas seated or standing under the temple mandapa, with lamps, banners, and a sanctum doorway behind them.

Characters & Entities

• Brāhmaṇas
• Devī-gṛha (Goddess temple)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha is not only geography; it is also living dharma—kept vibrant through holy company and learned brāhmaṇas.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Devī-gṛha (Goddess temple) central to this Tīrthamāhātmya episode in Nāgara Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the verse sets up a dharmic encounter at the temple precinct.