Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 41

Devanagari script

रोमक उवाच । अन्यस्यापि निशानाथ न शापः कर्तुमन्यथा । शक्यते किं पुनस्तस्य दक्षस्यामिततेजसः

Transliteration

romaka uvāca | anyasyāpi niśānātha na śāpaḥ kartumanyathā | śakyate kiṃ punastasya dakṣasyāmitatejasaḥ

Translation

Romaka thưa: “Ôi Chúa tể của đêm, ngay cả lời nguyền của kẻ khác cũng không thể làm cho khác đi—huống chi là lời nguyền của Dakṣa, bậc có uy quang vô lượng.”

Word by Word

• रोमकः: Romaka
• रोमकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रोमक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• अन्यस्य: of another (person)
• अन्यस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन (Singular)

• अपि: also/even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), समुच्चय/अपि-अर्थ (also/even)

• निशानाथ: O lord of the night (Moon)
• निशानाथ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: निशानाथ (प्रातिपदिक)
• Form: सम्बोधन-प्रथमा (Vocative), एकवचन; तत्पुरुष-समास: निशायाः नाथः (lord of night)

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात (negation particle)

• शापः: a curse
• शापः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शाप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• कर्तुम्: to do/utter (a curse)
• कर्तुम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त (Infinitive), कर्तुम् = to do/make

• अन्यथा: otherwise
• अन्यथा: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अन्यथा (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण (adverb)

• शक्यते: is possible
• शक्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: शक् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (Passive), आत्मनेपद

• किम्: what?
• किम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन; प्रश्नार्थक (interrogative)

• पुनः: then/moreover
• पुनः: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय, पुनरुक्ति/विशेषणार्थ (again/then/moreover)

• तस्य: of him/that
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन

• दक्षस्य: of Dakṣa
• दक्षस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: दक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन

• अमिततेजसः: of the immeasurably radiant (one)
• अमिततेजसः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अमित-तेजस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; कर्मधारय-समास: अमितं तेजः यस्य (of one whose splendor is immeasurable)

Speaker

Romaka (sage)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Candra (Niśānātha/Rātripati)

Visual Art Cues

Scene: Romaka addresses the Moon (Niśānātha/Rātripati), emphasizing that Dakṣa’s curse cannot be reversed; the Moon appears wan and afflicted, listening in humility.

Characters & Entities

• Romaka (sage)
• Candra (Moon)
• Dakṣa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Actions and their dharmic consequences (śāpa/karma) carry weight; wisdom does not deny consequence but guides one toward lawful, sacred means of relief.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The dialogue unfolds in the Prabhāsa-kṣetra context within the Tīrthamāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it establishes the firmness of Dakṣa’s curse, setting up the need for an authorized spiritual remedy.